Ana içeriğe atla

Türkiye ekonomisinin 2014 yılı karnesi

Ekonomide 2014 yılı hedeflerinin büyük bölümü tutturulamadı. Ama petrol fiyatlarındaki hızlı düşüşün etkisiyle cari açık geriledi. Peki, 2015 yılında ne olur?
Ford Tourneo Courier light commercial vehicles are seen at the Ford Otosan Yenikoy car plant in Kocaeli May 22, 2014. REUTERS/Murad Sezer (TURKEY  - Tags: TRANSPORT BUSINESS) - RTR3QFUD

Türkiye cari açık dışında 2014’e ilişkin ekonomi hedeflerini tutturamadı. Aslında hedeflere ulaşılamayacağı yıl içerisinde anlaşılmıştı. Bu yüzden Orta Vadeli Program 8 Ekim 2014 tarihinde revize edildi. Beklentiler küçültüldü. Cari açıkta ise; petrol fiyatlarının yarıya inmesi ve büyümenin azalması gibi faktörlerin etkisiyle beklentilerden daha iyi sonuçlar alındı.

Ancak birçok veri, revize edilmiş hedeflerin de altında gerçekleşiyor. Bunları görebilmek için önce Orta Vadeli Program hedeflerine bakalım:

İşsizlik: Yüzde 9.4 olarak hedeflenmişti, yüzde 9.6’ya çıkarıldı.

İhracat: Yılın başında 166 milyar 500 milyon dolar olarak hedeflenmişti. Daha sonra 160 milyar 500 milyon dolara revize edildi.

Cari açık: 55.5 milyar dolar olacağı öngörülüyordu, enerji maliyeti düşünce 46 milyar dolara revize edildi.

Enflasyon: Yüzde 5.3 olarak hedeflenmişti, yüzde 9.4 gibi ağır bir revizyon yapıldı.

Milli gelir: 867 milyar dolar olarak hedeflenmişti, 810 milyar dolara çekildi.

Kişi başına düşen milli gelir: 11 bin 277 dolar olarak hedeflenmişti, 10 bin 537 dolara indirildi.

Büyüme: Yılın başında yüzde 4 olarak hedeflenmişti, daha sonra yüzde 3.3’e revize edildi.

Gerçekleşen rakamlar

İşsizlik: 15 Ocak 2015 tarihinde Ekim 2014 rakamları açıklandı: İşsizlik yüzde 10.4 seviyesinde. Al-Monitor’a bilgi veren Prof. Dr. Hurşit Güneş’in hesaplamasına göre son 4 hafta içerisinde iş aramadıkları için hesaplamaya dâhil edilmeyenler de eklendiğinde gerçek işsizlik rakamı yüzde 18 civarında. Yani bu yılın başında yüzde 9.4’lük oranı hedefleyen Hükümet işsizlikle mücadelede sınıfta kalmış durumda.

İhracat: 2014 yılı ihracatı 157 milyar 622 milyon dolar düzeyinde kaldı. 2013 yılının 151.6 milyar dolarlık ihracatına göre yüzde 4’lük bir artış olsa da, Orta Vadeli Programın revize edilmiş hedeflerinin de altında bir gerçekleşme.

Cari açık: Ekonomide en iyi sonuç cari açığın daraltılmasında sağlandı. 2013 yılında 65 milyar dolar olan cari açığın 2014 yılında 55.5 milyar dolara çekilmesi hedefleniyordu. Ancak 2014 yılı Kasım ayı itibariyle 47.1 milyar dolara geriledi. Yaklaşık 18 milyar dolarlık düşüş gerçekleşti. Cari açığın Gayri Safi Yurtiçi Hasılaya oranı 2013’te yüzde 7.9 düzeyindeydi, 2014 sonu itibariyle yüzde 6.4’e çekilmesi hedeflenmişti. Ama daha iyi bir sonuçla yüzde 5.7’ye ineceği anlaşılıyor. Buna rağmen cari açık hala yönetilebilir olmaktan uzak. Süratle yüzde 4’ler seviyesine çekilmesi gerekiyor ki, o çark sıcak paraya fazla bağımlı olmadan yönetilebilsin. Cari açığın gerilemesinde petrol fiyatlarının yüzde 50’den fazla gerilemesi, dış ticaret açığının daralması ve büyümenin azalması gibi etkenler rol oynadı. Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, petrol fiyatlarında her 10 dolarlık gerilemenin cari açığı 4,5-5 milyar dolar aşağı çektiğini söyledi. Şimşek, petrol fiyatlarının düşmeye devam etmesi halinde 2015 sonunda cari açığın yüzde 4’ün altına inebileceğini bildirdi.

Enflasyon: En büyük revizyon enflasyonda yaşandı. OVP’de 2014 yılı için yüzde 5.3 olan enflasyon hedefi, daha sonra yüzde 9.4’e revize edilmişti. Yıl sonunda tüketici enflasyonu yüzde 8.17 düzeyinde gerçekleşti. İlk hedefe göre çok yüksek, revize edilmiş hedefin ise altında. Merkez Bankası da 2014 başındaki yüzde 5’lik enflasyon hedefi açıklamıştı. O hedef dikkate alındığında sapmanın büyük olduğu görülüyor.

Enflasyonda 2015’e beklentisi iyimser. Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, petrol fiyatlarının bu yıl 65 dolar seviyesinde kalması halinde, sadece bu gerilemenin enflasyonu tek başına 1.4 puan aşağı çekeceğini söyledi.

Milli gelir: Orta Vadeli Programdaki 867 milyar dolarlık ilk hedefin tutturulması imkânsız görülüyor. Dolar kurundaki yükselişin de etkisiyle 810 milyar dolarlık revize edilmiş rakamın bile altına inilmesi bekleniyor.

Kişi başına milli gelir: Yıl başında 11 bin 277 dolar hedef konulmuştu. Hatta Ekonomi Bakanı Nihat Zeybekçi, Haziran ayında yaptığı bir açıklamada “kişi başına milli gelir 11 bin 500 doları aşacak” demişti. Ancak OVP’de yapılan revizyonla kişi başına milli gelir rakamı 10 bin 537 dolara çekilirken, Al-Monitor’a e-mail gönderen CHP Milletvekili Umut Oran, bu seviyenin de tutturulamayacağını, hatta 10 bin doların altına inilebileceğini öne sürdü.

Büyüme: Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, bütçe görüşmeleri sırasında hedefi yakalayamadıklarını itiraf etti. Yılın üçüncü çeyreğinde yüzde 2.2’lik beklentiye karşılık tarımdaki daralma nedeniyle yüzde 1.7’lik büyüme gerçekleştiğini belirten Şimşek “Orta Vadeli Programda öngörülen yüzde 3.3’lük rakama yakın bir büyümeyi gerçekçi olarak görüyoruz” dedi. Bakanın vurguladığı gibi, 3.3 değil, ona yakın bir büyüme gerçekleşecek. Zaten ilk 9 aydaki büyümenin 2.8’de kalması, yıl sonunda yüzde 3.3’lük hedefi yakalamanın zor olduğunu gösteriyor.

Borçlanma: 2002 yılında yüzde 74 olan AB tanımlı borç stokunun GSYH’ya oranı 2014 yılında yüzde 33.1’e geriledi. Maliye Bakanı Şimşek “borç yükümüz 2014 yılı itibariyle Euro bölgesi ortalamasının yaklaşık üçte biri, Maastricht Kriterlerinin ise neredeyse yarısı kadar” dedi.

Yeni yıl beklentileri

Özetle şunu söylemek mümkün: 2014 yılı beklentilerinde ciddi sapmalar oldu. Hükümet; enflasyon, büyüme, milli gelir, ihracat gibi birçok başlıkta geçer not alamadı. Ancak petrol fiyatlarındaki gerilemenin doğalgaza da yansıması ve enerji harcaması yüksek olan Türkiye’nin 2015 yılında bundan daha fazla yarar sağlaması bekleniyor.

Çünkü Türkiye Orta Vadeli Programı hazırlarken, petrol fiyatlarının ortalama 101.9 dolar olacağını varsayıyordu. Şu anda 50 doların altına inmiş olan petrolün bu seyri koruması durumunda enflasyondan cari açığa kadar birçok veride ciddi düşüşler olabilir. Kötü bir yılın ardından iyi bir yıl gelebilir.

Dünya Bankası da petrol etkisi nedeniyle Türkiye’de büyümenin artacağı, cari açık ve enflasyonun gerileyeceği gibi iyimser bir tahminde bulunuyor…

Buna karşılık, Umut Oran, Al-Monitor’a gönderdiği e-mail’de olumsuz bir beklentiye sahip olduğunu bildirdi: “İç ve dış tüm güvenilir ekonomi çevrelerinin Türkiye’ye ilişkin 2014 yılı değerlendirmesi ve 2015 yılı öngörülerinde; durgunluk ve işsizlik beklentileri öne çıkıyor. Hemen hepsinin altını çizdiği kavram: İstikrar ve güven. Demokrasi ve hukuk devletinden hızla uzaklaşan Türkiye’nin siyasi yapısında bozulma ve sosyal yapısında huzursuzluk artarken, ekonomide de dizginler çoktan elden kaçmış durumda.”

More from Mehmet Cetingulec

Recommended Articles