Ana içeriğe atla

Yetki devri İslam Devleti’ni zayıflatıyor

İslam Devleti lideri Ebu Bekir El Bağdadi’nin hareketlerini kısıtlamak ve ilkel haberleşme yöntemlerini kullanmak zorunda kalması örgütü zayıflatıyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
Militant Islamist fighters ride horses as they take part in a military parade along the streets of Syria's northern Raqqa province June 30, 2014. The fighters held the parade to celebrate their declaration of an Islamic "caliphate" after the group captured territory in neighbouring Iraq, a monitoring service said. The Islamic State, an al Qaeda offshoot previously known as Islamic State in Iraq and the Levant (ISIL), posted pictures online on Sunday of people waving black flags from cars and holding guns in

Tüm Orta Doğu liderleri gibi İslam Devleti (İD) lideri Ebu Bekir El Bağdadi (İbrahim El Bedri) de can güvenliğini sağlamak için yakınlarına bel bağlıyor. Bağdadi, temmuzda Musul’da bir camide halkın içine çıkarak ilgi odağı olmuştu. Ancak o günden sonra hareket serbestisi azalan Bağdadi gizlenmek için geleneksel yöntemlere başvurmak zorunda kaldı. Bağdadi’ye yakın İD liderleri de son aylarda öldürülünce onunla şu an irtibat hâlinde olan yeni liderlerin kimlikleri gizli tutuluyor.

Silahlı gruplar konusunda uzman olan araştırmacı Haşim El Haşimi, Bağdadi’nin yakın çevresini oluşturan liderleri Al-Monitor’a değerlendirdi. Bu kişilerin başında Musul’un Zammar bölgesinden olan Ebu Bekir El Hatuna geliyor. Birkaç hafta önce “İD’in Dünyası” isminde bir kitap yayımlayan Haşimi, Hatuna’nın Bağdadi’yle kişisel dostluğu nedeniyle onun en güvendiği isimlerden biri olduğu bilgisine sahip. Haşimi’ye göre 2011’de Anbar’da öldürülen Numan El Zeydi de Bağdadi’nin yakın dostlarından biriydi.

Haşemi şu bilgileri aktarıyor: “Bağdadi’nin kurulu 18 liderden oluşuyordu. Bunların çoğu 2014’te öldürüldü. Örneğin Ebu Abdül Rahman Albiloa, Ebu Ahmed El Alvani, Ebu Muhanad El Suedavi, Ebu Müslim El Türkmeni ve güvenlik bakanı Ebu Musa El Şavak.”

Haşemi’ye göre Bağdadi’nin geriye kalan yardımcıları ya da şu anki yerini bilenler arasında Suudi vatandaşı olan Bedir El Şalan, Bahreynli Türki El Binali, Iraklı Ebu Ali El Anbari ve yine Iraklı olan Osman El Nezih yer alıyor.

Al-Monitor’un Musullu kaynaklardan edindiği bilgiye göre Bağdadi’nin hareketlerine ilişkin büyük bir belirsizlik söz konusu. İD lideri, Musul’da halkın içine çıktıktan sonra bir daha ortalıkta görünmedi. İD mensupları da Bağdadi’nin bizzat katıldığı herhangi bir toplantıdan ya da herhangi bir yeri ziyaret ettiğinden haberdar değil. Kaynaklara göre uluslararası koalisyonun saldırılar düzenlediği Suriye’nin Rakka kentinde de aynı durum söz konusu.

Çeşitli kaynaklar ve Haşemi’nin görüşüne göre Bağdadi’nin Suriye-Irak sınırındaki köylerde sürekli yer değiştirmesi ve buradan izini belli etmeden Suriye’nin iç kesimlerine, Musul’a ve Anbar çöllerine güvenli şekilde ulaşıyor olması akla yatkın bir ihtimal olarak görünüyor.

Kasımda Bağdadi’nin ABD hava saldırısında öldürüldüğü veya yaralandığı haberleri çıkmıştı. Söz konusu saldırı, İD’e bağlılık yemini etmeye giden aşiret reislerinin sınır kenti Kaim’deki toplantısını hedef almıştı. İD, Kaim’i Suriye’nin Ebu Kemal kasabasıyla birleştirerek “Fırat Vilayeti” olarak ilan etmişti.

Ne var ki haberler doğru çıkmadı ve bir gün sonra yalanlandı. Ancak saldırıya dayanak teşkil eden bilgi doğruydu. Yani Musul çölünde – ki Bağdadi’nin burada yaşadığı sanılıyor – zırhlı arabalar ve silah dolu askeri araçlardan oluşan çok sayıda konvoy farklı noktalardan harekete geçmişti. Eşanlı olarak cep telefonu iletişimi kesilmişti. Bağdadi, temmuzda Musul’da vaaz verdiği sırada da cep telefonları kesilmişti.

Kimi kaynaklara göre Bağdadi’nin güvenlik ekibi, liderlerinin hareketlerini kamufle etmek için daha da karmaşık tedbirler düşünüyor. Bağdadi, zaten büyük konvoylarla dolaşmıyor, yanına sadece en sadık iki adamını alıyor. Bu kişilerin isimlerini Ebu Talha El Libi ve Ebu Mikdat El Yemeni olarak veren Haşimi şu bilgiyi ekliyor: “Bir yerden bir yere gidişin organizasyonu, bununla ilgili iletişim ve plan değişiklikleri Bağdadi’nin erkek kardeşinin sorumluluğunda. Bu kişinin adı da muhtemelen Cuma Avad El Bedri.”

Birçok önemli İD liderini kaybeden ve hareket alanı kısıtlanan Bağdadi şimdi örgütün lider kadrosu dışındaki isimlere güvenmek durumunda. Bağdadi bir dizi yetkisini İD’in saha komutanlarına devretti ve bu da örgüt içinde anlaşmazlıklara yol açtı. İD liderine yakın kaynaklara göre bu anlaşmazlıklar örgüt içinde çatlakların oluşmasına zemin hazırlayacak.

İD’in karar alma süreçlerindeki yetki devri yeni bir durum değil. Örgütün gizli faaliyetler yürüttüğü, üyeler ve liderler arasında sabit hat iletişimini benimsediği düşünülürse bu, örgütün doğasında olan bir şey. Ancak İD’in geniş toprakları işgal etmesi, Musul, Tikrit, Felluce ve Kaim gibi önemli kentleri ve bunların civarında yer alan yüzlerce köyü ele geçirmesi işleri değiştirdi. Böylesi bir yayılma farklı bir yönetim sistemini ve sorumluluklar bakımından sarih bir ilişki biçimini gerektiriyor. Bu sadece cephelerdeki savaşın idaresi için değil, ele geçirilen kent ve köylerdeki sivil hayatın idaresi için de geçerli.

Al-Monitor’a bilgi veren Musullu tanıklara göre İD liderlerinin idari etkinliği mahalleden mahalleye değişiyor. Anlaşılan o ki tüm liderler, şu an idare ettikleri bölgelerden doğrudan sorumlu. Kontrol ettikleri bölgenin tüm işlerini idare eden İD liderleri, yerel sorunları çözme ve savaş ganimetlerini lider kadrosunun dışındakilere dağıtma sorumluluğunu taşıyor.

İD içindeki güç çekişmesi şu üç düzlemde yaşanıyor:

  • Sahadaki askeri komutanlar ve dini liderler arasındaki çekişme

  • Iraklı gruplar, Arap gruplar ve yabancı gruplar arasındaki çatışma

  • Alınan kararların içeriği ve etkinliğine ilişkin gruplar içinde yaşanan çekişme

İD’in ele geçirdiği bölgelerde nüfuzunu dayatabilmesi, örgütün bu kentlerin içinde ve dışında karşı karşıya olduğu risklerle yakından ilgilidir. Bu riskler, pek çok zaman çatışma ve anlaşmazlıkların bastırılması ve askeri seferberliğin ön planda tutulmasını sağlıyor.

Bağdadi, hareket serbestisinin kısıtlanması nedeniyle gittikçe ilkel iletişim yöntemlerine ve mektup yoluyla haberleşmeye bel bağlamak zorunda kalıyor. İD lideri, ya sözlü mesajlara ya da her hafta değişen karmaşık şifrelerin kullanıldığı elektronik ve telefon mesajlarına başvuruyor. Bu da onun örgütü doğrudan yönetme gücünü sürekli zayıflatıyor.

Takibe yakalanmayan haberleşme ağları geliştirmek isteyen İD teknolojik becerilere sahip kişileri örgüte çekmeye çalışıyor. Bu tür vasıflı kişiler örgüte katılmış olsa da örgüt içi haberleşmede gediklerini kapatma çabası başarısız oldu. Uluslararası koalisyon örgüte ağır darbeler indirmeyi başardı.

Öyle anlaşılıyor ki İD’in haberleşme ağlarını koruma gayreti pek çok zaman sekteye uğruyor. Mevcut bilgiler İD liderlerini hedef alan ABD operasyonlarının takip mekanizmalarına dayandığını gösteriyor. Bunların bazıları doğrudan uydu bağlantısıyla çalışan Thuraya telefonları üzerinden gerçekleşiyor. Bu nedenledir ki örgüte verilen talimatlarda bu haberleşme yöntemine sadece acil durumlarda başvurulması, onun dışında ise dış haberleşmede şifreli elektronik mesajlar, iç haberleşmede de sabit telefon şebekelerinin kullanılması isteniyor.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Already a Member? Sign in

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial