Ana içeriğe atla

ABD ve İran İD’le mücadelede rakip Kürtleri destekliyor

İslam Devleti’ni hedef alan ABD hava saldırılarından daha ziyade KDP bölgeleri yararlanırken, İran’ın da KYB’ye teçhizat ve danışman sağladığı bildiriliyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
A Kurdish Peshmerga fighter launches mortar shells towards Zummar, controlled by Islamic State (IS), near Mosul September 15, 2014. REUTERS/Ahmed Jadallah (IRAQ - Tags: CIVIL UNREST CONFLICT TPX IMAGES OF THE DAY) - RTR46B59

HANEKİN, Irak — Kuzey Diyala’da İslam Devleti’yle mücadeleye sahne olan alan kayalık engebelerin, ağır ağır akan nehirlerin ve tek tük hurma ağaçlarının olduğu kum rengi bir arazi. Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nin (KBY) başkenti Erbil’in daha kuzeyi ve batısında ise arazi düz ve özelliksiz. Mahmur’u çevreleyen çorak enginlik, birkaç tarla ve ağaç kümesiyle kesintiye uğruyor.

Bu iki cephede görev yapan Peşmerge güçleri her ne kadar resmen KBY emrinde olsa da içinden çıktıkları iki rakip partiyle sıkı bağlarını sürdürüyor. Bunlar kuzeyde ve batıda hâkim olan Kürdistan Demokratik Partisi (KDP), güneyde ve doğuda hâkim olan Kürdistan Yurtseverler Birliği (PUK).

İki partinin farklı destekçilerden yardım aldığı gözleniyor. Bunda uzun geçmişi olan ilişkiler ve coğrafi yakınlıklar etkili oluyor.

ABD hava saldırıları kuzey ve batı bölgelerin derininde yoğunlaşıyor. Bunlara en son kuzeydeki Zumar kasabasını hedef alan Fransız saldırısı da eklendi. Dolayısıyla bu operasyonlar daha çok KDP’ye yardımcı oluyor.

İD kontrolünde olan Celavla’nın dışındaki cephede ise genelde KYB’ye bağlı güçler var. Al-Monitor muhabiri, eylül ortasında bu birliklerle birkaç gün geçirdi. Buradaki mücadeleye ağırlıkla başka bölgesel aktörlerin yardım ettiği söyleniyor.

Yaklaşık bir saat süren karşılıklı ateşin ardından gökyüzünden gelen o sesle savaşçıların yüzünde rahatlama ifadesi beliriyor. Yardıma gelen Irak hava kuvvetleri, kasabadaki İD mevzilerini hedef alıyor. Irak hükümeti, bölgedeki KYB güçlerine asgari düzeyde hava desteği veriyor.

Kimi haberlere göre İran da Peşmerge güçlerine destek ve askeri danışmanlar sağlıyor.

Hanekin’deki KYB bağlantılı Peşmerge üssünde görevli bir subay, adının gizli kalması kaydıyla Al-Monitor’a bölgede az sayıda İranlı askerin bulunduğunu aktarıyor ve şöyle devam ediyor: “Bu doğal bir şey. Irak’tan ve Baas rejiminden kaçmak zorunda kaldığımızda onlar bize kapılarını açmıştı. Onları burada istemeseydik dahi hayır demek zor oldurdu. Ama onlara ihtiyacımız var.”

Subay sözlerine şunu ekliyor: “Onlarla konuşmamız yasak. Onları sana göstermemiz de söz konusu değil.”

Hanekin, Celavla, Nakşibendi ve civar bölgelerde ağır silahlardan sorumlu İkinci Destek Kuvvetleri’nin komutanı General Hüseyin Mansur, İran desteğine ilişkin soruyu geçiştiriyor ve KBY Başkanı Mesud Barzani’nin İran dışişleri bakanıyla ağustos sonunda düzenlediği basın toplantısındaki sözlerine atıf yapıyor. Barzani, İD’le mücadelede “Bize silah ve mühimmat sağlayan ilk ülke İran oldu.” demişti.

Mansur şöyle devam ediyor: “Bu anlaşılabilir bir şey. İD, ABD ve Batı için bir tehdit, ama İran için daha da büyük, daha yakın bir tehdit. Örgütün daha da güçlenmesini engellemek istemeleri doğaldır.”

Üsteki subaylardan biri, bölgedeki KYB güçlerinin Şii ağırlıklı Bağdat hükümetiyle de iş birliği yaptığını söylüyor. Subayın Al-Monitor’a aktardığına göre Bağdat hükümetinin ulaştırma bakanı ve aynı zamanda Bedir Örgütü’nün lideri olan Hadi Emiri, adamlarını Hanekin üzerinden bölgeye getirmiş: “Onlara Emirli’ye kadar refakat ettik. Onlara yardım ettik, Emirli’yi temizlemelerine destek olduk.”

Diyala vilayeti yakınlarında yer alan Şii Türkmen kasabası Emirli, iki ay boyunca İD kuşatması altında kaldı. ABD destekli Irak askerleri ve Şii milisler, Peşmerge’nin de yardımıyla kuşatmayı ağustos sonunda kaldırıldı.

Aynı subay, kırgınlıkla Emiri’nin Bağdat’a döndüğünde Peşmerge’yi kötülediğini söylüyor: “Bizim aleyhimizde konuştu. Peşmerge’nin bir işe yaramadığını, bir milis gücünden ibaret olduğunu söyledi. Yaptıklarımızı takdir etmek yerine hakkımızda çok kötü sözler sarf etti.”

Emiri’nin Bedir Örgütü, İran’ın verdiği para ve silahla 1982’de Bedir Tugayları ismiyle kurulmuştu. Irak İslam Devrim Yüksek Konseyi’nin silahlı kanadı olarak bilinen bu yapı, Saddam Hüseyin’in 2003’te devrilmesinden bu yana ölüm mangası olarak çalışan milislere sahip olmakla suçlanıyor.

Irak’taki Şii Kürtlerin büyük bir bölümü, İran sınırına 8 kilometre uzaklıktaki Hanekin civarında yaşıyor. Kasaba, Diyala vilayetinin kuzeyinde yer alıyor ve bu vilayetin bazı kesimleri, tıpkı Ninova ve Kerkük vilayetlerinin kimi bölgeleri gibi KBY’nin fiili kontrolünde bulunuyor. Irak Anayasası ise KBY yönetimini sadece Erbil, Dohuk, Süleymaniye vilayetlerinde ve bu yıldan itibaren Halepçe’de yetkili kılıyor.

1991 Birinci Körfez Savaşı’nın ardından kurulan uçuşa yasak bölge, Kürtlerin özerkliğine zemin hazırlamış, 20 sene boyunca mülteci durumuna düşen ve çoğu İran’a kaçan Kürtlerin geri dönüşünü sağlamıştı.

KDP ile KYB ve bunlara bağlı Peşmerge güçleri, 1990’larda birbiriyle çatıştı. KDP’nin tahminlerine göre ekim 1996 ile ekim 1997 arasında 58 bin KDP destekçisi, Süleymaniye dâhil KYB bölgelerinden sürüldü. KYB ise ağustos 1996 ile aralık 1997 arasında 49 bini aşkın yandaşının Erbil dâhil KDP kontrolündeki bölgelerden sürüldüğünü iddia ediyor.

KYB kurucusu ve 2005-2014 döneminde Irak cumhurbaşkanı olan Celal Talabani’nin – namı diğer Mam Celal’in (Celal Amca) – resimleri bugün Süleymaniye’nin her yerinde asılı. Talabani, buralarda kahraman addediliyor. 1979’dan beri KDP liderliğini yürüten KBY Başkanı Barzani’nin alametifarikası olan kırmızı beyaz ekose sarıklı resimleri ise her iş yerinde ve birçok evde duvarları süslüyor.

Al-Monitor’un Erbil’in batısındaki Gwer ile Mahmur arasında yer alan Kara Kaplan Kampı’nda görüştüğü KDP komutanı Sirwan Barzani, iki Peşmerge gücünün yakınlaşmasında “son iki üç yılda” büyük mesafe alındığını söylüyor.

KBY Başkanı’nın yeğeni ve önde gelen telekomünikasyon şirketi Korek’in büyük hissedarlarından olan, emlak ve turizm gibi başka alanlarda da faaliyet gösteren Barzani, Irak Kürdistanı yaz başında İD’le mücadeleye başlayınca cepheye çağrılmış.

Barzani’ye göre Peşmerge’nin başlıca sorunu artık partiler arası bölünme değil, eğitim, para ve silah sıkıntısı. Silah için kaynak bulmanın epeydir çok zor olduğunu anlatan Barzani, tüm kaynakların KBY bütçesinden gelmesi gerektiğini, oysa Bağdat hükümetinin bu bütçeyi ocaktan beri vermediğini belirtiyor. Barzani sözlerini şöyle tamamlıyor: “Silahları kendi bütçemize koysak dahi kimse bize silah satmıyor. Tedarikçiler, son kullanıcı sertifikası istiyor, KBY sertifikalarını ise kabul etmiyor. Sertifikaların Bağdat’tan olması isteniyor ama Bağdat da bize bunları vermiyor.”

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial