Ana içeriğe atla

Yeni Irak hükümetinin mutsuz ortakları: Kürtler

Irak’ta İslam Devleti’yle mücadele Kürtlerin iç siyasetteki elini zayıflatırken, yeni kurulan hükümette Kürtlerin talepleri büyük ölçüde göz ardı edildi. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
Iraq's new Prime Minister Haider al-Abadi (L) and Iraqi President Fouad Massoum speak during the session to approve the new government in Baghdad, September 8, 2014. Iraq's parliament approved a new government headed by Haider al-Abadi as prime minister on Monday night, in a bid to rescue Iraq from collapse, with sectarianism and Arab-Kurdish tensions on the rise. REUTERS/Hadi Mizban/Pool (IRAQ - Tags: POLITICS) - RTR45G2Z

ERBİL, Irak — Görünen o ki Iraklı Kürtlerin Başbakan Haydar El Abadi hükümetine katılma kararı, yoğun uluslararası baskılar ve İslam Devleti’nin ciddi meydan okuması sonucunda alındı. Kürt temsilcilerle Abadi’nin yaklaşık bir ay süren müzakerelerinden somut bir anlaşma çıkmadı.

Şii hâkimiyetindeki Irak Ulusal İttifakı’ndan eski Başbakan Nuri El Maliki’ye tepkiler yükselince Abadi, 11 Ağustos’ta ittifakta yer alan milletvekillerinin çoğunun desteğini sağladı ve aynı gün Kürt Cumhurbaşkanı Fuad Masum tarafından bir ay içinde hükümeti kurmakla görevlendirildi.

Maliki’yle sekiz gerilimli sene geçiren Kürtler, ülkenin çalkantılı durumu göz önüne alındığında yeni Şii başbakandan daha hoşgörülü bir yaklaşım bekliyordu. Ancak böyle olmadı. Abadi, Kürtlerin hükümete katılmasını pek de önemsemediği izlenimini verdi. Zira İD henüz ülkenin çoğu Sünni bölgesini ele geçirmemişken nisan ayında Irak parlamentosuna giren Sünni Arapların desteğini garanti etti.

Irak parlamentosunda en büyük Kürt grubunu temsil eden Kürdistan Demokratik Partisi’nin (KDP) vekillerinden Renas Cano, Al-Monitor’a şöyle konuştu: “Kürtlerin Irak hükümetine katılım kararı gönülsüz oldu. Son ana kadar tereddüt ettik.”

Abadi hükümetine “şartlı” katıldıklarını söyleyen Kürtler, taleplerinin karşılanması için Abadi’ye üç ay süre verdi. Kürtlerin Bağdat’tan başlıca talepleri şöyle: Şubattan bu yana dondurulmuş olan Kürt yönetimine ait bütçe ödeneklerinin serbest bırakılması, petrol ihracatına ilişkin anlaşmazlıkların çözümü, Peşmerge olarak bilinen Kürt silahlı güçlerine silah ve kaynak verilmesi, hem Kürtlerin hem Bağdat’ın hak talebinde bulunduğu ihtilaflı bölgelerin nihai statüsüne ilişkin anayasanın 140’ncı Maddesi’nin uygulanması ve sivil havacılıkta Kürtlere tam yetki verilmesi.

Irak meclisindeki Kürt gruplar yaptıkları ortak açıklamada şöyle dedi: “Bu şartlara ilişkin üç ay içinde bir irade göremediğimiz takdirde Kürdistan siyasi önderliği buna uygun bir karar alacaktır.”

Abadi’nin ulusal birlik hükümetinde yer alan muhtelif grupların imzaladığı belge, Kürtlerle Bağdat arasındaki toprak ihtilaflarına “uygun çözüm geliştirilmesi” için bir senelik süre öngörüyor, Kürdistan’ın bütçe payının ilk bölümünün verilmesi için bir ay, petrol ve gaz sektöründe yasal düzenlenmeler için de altı ay tanıyor. Ancak Abadi’nin anlaşmanın maddelerine riayet etmek için yasal yükümlülük altında olup olmadığı net değil.

Peşmerge’nin İD cihatçılarıyla mücadelesi Kürt güçlerini zorladı. Kürtler, ABD ve İran başta olmak üzere başka ülkelerin yardımına güveniyor, Bağdat hükümetinden de destek görüyor. Böyle olunca Kürtler, Irak hükümeti karşısında önceki yıllara kıyasla daha zayıf bir konuma düştü.

Abadi 8 Eylül günü geç saatlerde yeni kabinede yer alan isimleri parlamentonun onayına sunduğunda Kürt gruplar hükümete katılıp katılmama konusunda hâlen Süleymaniye’de toplantı hâlindeydi. Irak Kürdistanı’nda pek çok kişiye göre bu tavır, Kürtlerin Irak siyasetindeki yeri ve ağırlığına saygı gösterilmediğinin açık bir göstergesiydi. Kürtler meclisteki oturumu yaklaşık bir buçuk saat boykot ettikten sonra Kürdistan’daki siyasi liderlerin telkiniyle toplantıya katıldı.

Kıdemli Kürt siyasetçi ve eski cumhurbaşkanı adayı Berham Salih, 9 Eylül’de Facebook’taki mesajında şöyle dedi: “Dört sene önce Şiiler, Sünniler, ABD, İran ve Birleşmiş Milletler Erbil’e gelip Kürtlerin hükümette yer alması için ricacı oluyordu. Oysa dün Irak meclisinde Dr. Haydar El Abadi hükümeti için güvenoyu oturumu Kürt temsilcilerin yokluğunda ve Kürt siyasi yönetiminin yanıtı beklenmeden başladı. Oturum başladığında toplantı hâlen sürüyordu ve yeni Irak hükümetine katılıp katılmama konusunda nihai karar henüz verilmemişti.”

2010’da kurulan bir önceki Irak hükümeti, Iraklı grupların geniş katılımlı bir toplantısını müteakip Kürtlerin arabulucu olduğu bir mutabakatla Erbil’de kurulmuştu. Bu defa Abadi’yle anlaşmaya varılamamasının ardından muhtelif Kürt gruplar 8 Eylül’de bir araya gelmiş, Abadi’nin geniş tabanlı hükümetinde yer alıp almama konusunda nihai bir tavır belirlemek için gün boyunca yoğun görüşmeler yapmıştı.

Bunun yanı sıra, ABD Dışişleri Bakanlığı’nın Irak ve İran işlerinden sorumlu üst düzey yetkilisi Brett McGurk ve BM Irak Temsilcisi Nikolay Mladenov da Kürtlerle görüşmelerde bulundu. Kimi Kürt yetkililerine göre Kürtlerin hükümete katılım kararı ABD, BM ve doğudaki nüfuzlu komşu İran’ın İD’e karşı mücadelede birleşik bir Irak cephesi oluşturma baskısı altında alındı.

Milletvekili Cano, bu konuda şöyle konuştu: “Aslına bakılırsa Irak hükümetiyle değil, ABD ve BM’yle anlaşma yaptık. Bağdat’la müzakerelerden hiçbir sonuç çıkmadı.”

Bağdat hükümetine katılma kararından hiç hoşnut görünmeyen Kürt milletvekilleri, birbiri ardına bu anlaşmaya ateş püskürdü.

Mecliste dört sandalyesi bulunan Kürdistan İslami Birliği vekillerinden Mutana Emin tepkisini şöyle dile getirdi: “Büyük bir başarısızlık söz konusu. Hükümet, Şiilerle Sünnilerin ittifakı temelinde kuruldu ve Kürtlerin hiçbir talebi kabul görmedi.”

Emin, sırf Kürt grupların geniş tabanlı uzlaşısına saygı duyduğu için Abadi hükümetine gönülsüzce oy verdiğini belirtti. Hükümete bu şekilde katılım kararı aldıkları için Kürt liderlere tepkili olan Emin’e göre birkaç hafta beklenmiş olsaydı Kürtlerin eli güçlenmiş olurdu.

Irak’ın 2003’te ABD öncülüğündeki işgali öncesi ve sonrasında Kürtlerin Bağdat hükümetleriyle ilişkileri ve Kürtlerin Abadi hükümetine isteksizce katıldığı dikkate alındığında önümüzdeki aylar Kürtlerle Irak hükümetinin ilişkisi bakımından önemli bir sınav olacak.

Kürtler, başarısızlığın bedelinin ağır olabileceği konusunda uyarıyor. Cumhurbaşkanı Masum’un da mensubu olduğu Kürdistan Yurtseverler Birliği’nin yönetiminde yer alan milletvekili Arez Abdullah’ın mesajı şöyle: “Abadi’yle reformcu bir gündemde uzlaşır ve ülkenin idare biçimini iyileştirebilirsek bu herkesin menfaatine olur. Irak şu an bir kavşakta bulunuyor. Ya Irak’ın sorunlarına kökten çözümler bulunacak ya da Irak istenmeyen bir istikamete girecek (…) ve durum daha da kötüye gidecek.”

More from Mohammed A. Salih