Ana içeriğe atla

Yabancı yatırımlarda kriz öncesine dönüş olur mu?

Türkiye’ye doğrudan yabancı yatırım girişinde 2008 krizi öncesindeki 20 milyar dolarlık seviyeye doğru giden bir hareketlilik gözleniyor. Yılsonunda 16 milyar dolarlık yatırım bekleniyor.
A man enters the Bourse Istanbul in Istanbul December 17, 2013. Turkey's Bourse Istanbul could acquire a minority stake in Nasdaq OMX Group as part of a tie-up that will involve the Turkish exchange using Nasdaq's market technologies, its chairman Ibrahim Turhan said on December 31, 2013. Bourse Istanbul will buy stock trading and clearing software and infrastructure from Nasdaq OMX and will be able to use and resell the software in 25 countries, in a move designed to attract more trade from the world's lea

Avrupa ile birlikte Türkiye de 2008 krizinin etkilerini üzerinden atmaya başladı. Birçok alanda iyileşme gözleniyor. İhracat artıyor, borsa kriz öncesi rakamlara ulaşmış durumda. Bir gösterge daha var ki, Türkiye ekonomisinin üretim gücünü artırdığı için büyük önem taşıyor: Doğrudan yabancı yatırım girişleri…

“Doğrudan yatırım” hisse senedi, bono satın almak için gelen ve ilk fırsatta çıkan kısa vadeli fonlardan farklı. Mal ve hizmet üretimi için gelen doğrudan yatırımcılar hem istihdam yaratıyor, hem de gittiği ülkede kalıyor. Fabrikalar kuruyor, o ülkenin ekonomisini güçlendiriyor. İşte en çok aranılan yabancı sermaye türü olan doğrudan yatırımlarda bu yıl artış var. Rakamlar 2008 krizi öncesindeki 20 milyar dolarlık seviyeye doğru bir hareketin başlayabileceğini gösteriyor.

Türkiye 2008 öncesinde güçlü bir seri yakalamıştı. 2006 yılında 20.1 milyar dolar, 2007 yılında 22 milyar dolarlık yabancı yatırım girişi oldu. 2008’de yaşanan kriz doğrudan yabancı yatırımlarını frenledi: 19.7 milyar dolar. Krizin asıl etkisi 2009 yılına yansıdı ve sert bir düşüş yaşandı: 8.6 milyar dolar. 2010 yılı girişleri de düşük oldu: 9 milyar dolar. 2011 yılında bir sıçrama yaşandı ve doğrudan yabancı yatırımları 16 milyar dolara yükseldi.

Ancak bu güçlü yükselişin devamı gelmedi: Doğrudan yabancı yatırım girişi 2012 yılında 13 milyar 224 milyon dolara, 2013 yılında 12 milyar 686 milyon dolara geriledi.

2014 yılı doğrudan yabancı yatırımların seyri açısından önem taşıyor. Çünkü gerileme devam mı edecek, yoksa yukarı doğru bir atak mı başlayacak, sorusunun yanıtı bu yıl alınacak. Ancak beklentiler yüksek.

Uluslararası Yatırımcılar Derneği (YASED) Başkan Vekili Akın Kozanoğlu, Türkiye’ye yönelik uluslararası doğrudan yatırım girişinin bu yıl 16 milyar dolara ulaşacağını söylüyor. Kozanoğlu’nun Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü (UNCTAD) toplantısında yaptığı açıklamaya göre, ilk 4 aydaki girişlerin 2013’ün aynı dönemine göre yüzde 46 artışla 5.1 milyar dolara ulaşması beklentileri artırdı. Kozanoğlu, yabancı yatırımlarında enerji, finans, sağlık ve gayrimenkul sektörlerinin öne çıktığını vurguladı.

Bölgesel riskler yabancıyı frenliyor

Komşu ülkeler Suriye ve Irak’taki iç savaş hali, Türkiye’ye gelecek yabancı yatırımcılar tarafından “risk” olarak algılanıyor. Bu risk, Türkiye’ye yabancı yatırım girişinin patlamasını engelliyor. YASED Başkan Vekili Akın Kozanoğlu da bu noktaya dikkat çekiyor: “Bu bölgede bugüne kadar hep risk vardı. Bölgedeki riskler olmasa zaten Türkiye yıllık 40 milyar dolar uluslararası yatırım çekebilirdi.”

60 yılda 36 bin 950 şirket

Ekonomi Bakanlığı verilerine göre, Türkiye’de 1954 yılından 2013 yılı sonuna kadar geçen sürede kurulmuş 30 bin 851 uluslararası sermayeli şirket faaliyet gösteriyor. Bu sürede 6 bin 99 yerli şirketle yabancı şirket evlilik yapmış. Böylece yabancı yatırımcıların Türkiye’deki şirket sayısı 36 bin 950’ye ulaşmış.

Uluslararası şirketler yoğun olarak “toptan ve perakende ticaret, gayrimenkul kiralama, kimyasal madde ve ürünleri ile gıda, içecek, tütün ve tekstil ürünleri imalatı, ulaştırma ve haberleşme” alanlarında faaliyet gösteriyor. Yabancı şirketlerin 18 bin 42’si Avrupa Birliği ülkelerinden gelme. AB ülkeleri içerisinde Alman sermayeli şirketler 5 bin 651 ile birinci sırada. İngilizler 2 bin 635 şirketle ikinci, Hollandalılar 2 bin 286 şirketle üçüncü sırada.

Yabancı yatırımcılar bankacılık sektöründe de büyük paya sahip. İstanbul Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odasınca hazırlanan bir rapora göre, Türkiye’deki 49 bankadan 37’sinde yabancıların hissesi bulunuyor. Türkiye’de yatırım yabancılar açısından oldukça karlı. Rapora göre, 2001 yılından 2014 yılına kadar 21 bankada gerçekleşen satın alma için 20 milyar 563 milyon dolar harcayan yabancılar, 17 milyar doları aşkın kar elde ederken, satın alınan hisselerin değeri de 27 milyar doları aştı. Borsadaki banka hissedarı yabancı yatırımcılar da eklendiğinde, yabancıların sadece 2013 yılında elde ettiği kar 4.8 milyar doları buldu. Yabancılar Türk bankacılık sisteminde toplam yüzde 25 civarında paya sahip bulunuyor.

Türkiye’de şimdilik ekonomik göstergeler olumlu seyrediyor. Cari açık, yabancı sermaye girişleri, ihracat, büyüme verileri yılsonu hedefleriyle uyumlu. Yabancı sermaye girişlerindeki bu tempo devam ederse, yılsonunda 16 milyar dolarlık rakamı yakalamak zor olmayacak. Önümüzdeki yıl daha yukarı çıkılarak 2008 öncesinin 20 milyar dolarlık düzeyi görülebilir.

Ancak, bölgesel riskler ve ABD’de faiz artırım sürecine girilmesi gibi olumsuzlukların da göz önünde bulundurulması gerekiyor. Ekim ayında parasal genişlemeyi tamamen bitirmesi beklenen ABD’nin en geç 2015 yılı ikinci yarısında faiz artırımına gideceği konuşuluyor. Gelişmekte olan ülkelere sermaye girişlerini geri çekebilecek böyle bir adım, Türkiye’de döviz fiyatlarını Ekonomi Bakanı Zeybekçi’nin bile istemeyeceği kadar yukarı seviyelere çıkarabilir! Tabii böyle bir durumda dövizdeki yükselişin diğer göstergelere zincirleme yansımaları olacaktır.

Özetle; şu anda açıkça görülmese de riskler ve fırsatlar birbirine çok yakın yürüyor...