Ana içeriğe atla

Türkiye’den umudu kesen Türkmenler silahlanıyor

Irak’ta IŞİD tehdidi ve bu tehdidin sunduğu fırsatla tartışmalı bölgelerin kontrolünü ele alan peşmerge güçlerinin alan genişletmesinden rahatsız olan Türkmenler milisleşme yoluna gidiyor.
Volunteers who have joined the Iraqi Army to fight against the predominantly Sunni militants, who have taken over Mosul and other Northern provinces, chant slogans in Baghdad, June 14, 2014. Iraq's most senior Shi'ite Muslim cleric urged followers to take up arms against a full-blown Sunni militant insurgency to topple Shi'ite Prime Minister Nuri al-Maliki, escalating a conflict that threatens civil war and a possible break-up of the country.   REUTERS/Thaier Al-Sudani  (IRAQ - Tags: CIVIL UNREST POLITICS M

Kerkük’te Türkmen davasının en bilinen adresi Irak Türkmen Cephesi’nin (ITC) Kerkük il merkezinin fotoğrafını çekmek için tam deklanşöre basacakken yandaki kulübeden çıkan güvenlik görevlisi otomatik silahıyla görüntüye girdi, yakıcı sıcağın altında ciddi bir savaşçı pozu verdi. Bu pozdan Türkmenlerin elinin silaha gitmekte olduğunu anlamalıydım! İçeri girince Türkmenlerin hummalı bir şekilde ‘Türkmeneli’nin geleceğini tartışırken milisleşmenin artık kaçınılmaz olduğuna dair argümanları dinledim. Çok geçmeden ITC lideri Erşad Salihi ve dava arkadaşları kameraların karşısına silahlarıyla geçip milis gücü kurduklarını resmen ilan etti.

Irak-Şam İslam Devleti’nin (IŞİD) Sünni aşiretler, Basçılar ve bazı Sufi gruplarla birlikte Nuri Maliki yönetimine karşı başlattığı ‘Sünni’ isyan dalgası, Kürdistan Bölgesel Yönetimi’ne yıllardır beklediği Kerkük’ü kontrol etme fırsatını sundu. Peşmerge Kerkük’te Irak ordusunun çekildiği üsler ve kontrol noktalarına yerleşirken nüfusunun yüzde 80’i Türkmenlerden  oluşan Tuz Hurmatu’da da güvenliği deruhte etti. Türkmenlerin yanıtını aradığı soru şu: Peşmergenin IŞİD tehdidine karşı güvenlik gerekçesiyle sağladığı fiili kontrol kalıcı hale gelirse ne yapacağız? Valilik Caddesi’nde yol kenarında "Peşmerge Kürdistan'ın her yerinde emniyeti sağlayacak" yazının yer aldığı afiş Zap suyunu fiili sınır haline getiren Peşmergenin pozisyonunu çok iyi anlatıyor.

Kerkük petrolün çıktığı günden beri Kürt, Türkmen ve Araplar arasında paylaşım savaşına sahne oluyor. 30 Nisan’daki son seçimde Bağdat’a gönderilen 13 vekilden 8’inin Kürt olması kentin siyasal ve coğrafi haritasının Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nin arzu ettiği yönde değiştiğinin net göstergesi. Kürtler, anayasada öngörülen ama gerçekleştirilemeyen referandumla Kerkük’ün Kürdistan’a katılmasını umarken Türkmenler Kürt, Türkmen ve Arapların ortak yöneteceği federal bir yapıdan yana.

İl merkez binasının biraz ilerisinde bir kale gibi korunan ITC Genel Merkezi’ne gittiğimde ise tüm kurmaylar toplantı halindeydi. Türkiye’nin Kürdistan yönetimiyle stratejik ilişkilere yönelip Türkmenlere ‘Kürtlerle birlikte hareket edin’ demiş olmasından dolayı ITC’de terk edilmiş hissiyatı hakim. Şimdiye kadar Türkiye’yi garantör olarak gören ve silahlı savunma gücü oluşturmaktan uzak duran Türkmenler “Madem ki Türkiye kendi kırmızı çizgilerini bir kenara bıraktı ve bizi koruyan yok o halde milis gücü oluşturalım” noktasına gelmiş gözüküyor.

Sorularımızı yanıtlayan ITC lideri Erşad Salihi, Kürtlerin oldubittiyle hareket etmemesi gerektiğini söylerken Türkmenlere de artık kuzeyde bir özerklik statüsü verilmesi talebini dillendirdi. Salihi, “Bugün peşmerge Kerkük'ün etrafında duruyor. Sivil halkımız da hür türlü tehdide karşı duracak. Bizim halkımız da silahlanmaya gidiyor, kendisini müdafaa etmek için. Buna kimse itiraz edemez. Diğer tüm grupların milis güçleri var. Silahımız olmadığı için zorluklar yaşıyoruz. Merkezi hükümetin silahları Şii kardeşlerimize gidiyor. Sünniler de Kürtler de zaten silahlı. Kesinlikle biz de silahlı bir güç kurma kararlığındayız. İnsanlar kendini savunmak mecburiyetinde” dedi. Masasındaki tabanca ve kaleşnikofa “Her şeye hazırlıklıyız” izahatını getiren Salihi’nin Kürt yönetimine uyarısı ise şu: “Ani gelişen durumda ordu yok, güç peşmergenin elinde. Bu senaryo bittikten sonra tekrar müşterek bir sordu kurulması gerekiyor. Kesinlikle Kerkük'ü Kürt bölgesinde görmüyoruz. Oldu bitti yapılırsa, bu bizim aleyhimize olursa, geçici bir durum kalıcı hale getirilirse bu kendileri için de gelecekte ciddi bir rahatsızlık konusu olacaktır.”

Salihi “Türkiye'den beklediğiniz desteği gördünüz mü?” sorusu üzerine “Türkiye'nin Türkmenlere daha yakın olması gerekirdi. Türkiye herkese eşit mesafede durdu, yeterince desteklenmemiz gerekirdi. Türkiye'nin manevi gücü olmazsa Türkmenler burada bir an bile yaşayamaz” derken Peşmerge ile ileride bir çatışma riski olup olmadığı konusunda şunları söyledi: “Sanmıyorum. Peşmerge hata yaparsa bugün elde ettikleri başarıları ve istikrarı göremezler. Türkmenler en önemli faktördür. Ankara'da Türkmen lobisinin ne kadar güçlü olduğunu biliyorlar.”

Salihi’ye göre fiilen bölünen Irak’ın kısa vadede toparlanması zor: “Irak fiilen bölündü. Bu saatten sonra Irak'ın eski haline dönüşü zor görüyoruz. O yüzden tedirginiz, yağmuru beklerken doluya tutulduk. Emri vaki ile karşı karşıyayız. Bir Türkmen otonom bölgesi bizim için en iyi çözüm olacaktır. Bir Şii, Sünni ve Kürt bölgesi varsa müşterek bir Kerkük idaresinin yanı sıra Türkmenlerin de (Tel Afer, Tuz Hurmatu, Taze Hurmatu gibi) kendi bölgelerinde otonomiye sahip olmaları gerekir.”

İki gün sonra Telafer de IŞİD’in eline geçinde Salihi milisleşme kararını resmen duyurdu. Yanına silahlı Türkmenleri alıp çelik yelekle basın toplantısı düzenleyen Salihi “Türkmenlerin de kendilerini korumak için silahlanma hakları vardır. Bölgemizi ve halkımızı korumak için bunu yapmak zorundayız" dedi.

Kerkük'ün 10 km güneyinde bulunan Şii Türkmenlerin yaşadığı Taze Hurmatu’da zaten 1500 kişi ellerine silahları alarak IŞİD’a karşı nöbet tutmaya başladı. Taze Hurmatu'da peşmerge yok ama birkaç kilometre ötede Şii Türkmenlerin yaşadığı Beşir köyüne yönelik IŞİD saldırılarına karşı koyan da Kürdistan güçleri. Aralarındaki mezhep farklılığına rağmen birçok konuda ortak hareket edebilen Türkmenler, 2007’de Telafer’de bir patlama sonrası yaşanan Sünni-Şii çatışmasında olduğu gibi bu kez de iki kampa savruldu. Şii Türkmenler hükümet güçlerinden yana tutumunu sürdürürken Sünni Türkmenlerin bir kısmı IŞİD’ın başını çektiği isyana sıcak bakıyor. Hatta yerel kaynaklardan edindiğimiz bilgilere göre bu kamplaşma Telafer’de fiilen çatışmaya dönüşmüş durumda. Daha enteresanı Sünni Türkmenler kırmızı çizgilerini unuttuğu gerekçesiyle Türkiye’ye gönül koyarken Şii Türkmenler Sünni bölgedeki isyan dalgasından dolayı Türk hükümetini suçluyor. Bu konuda çok sayıda eleştiriye tanık olmanın yarısına ilginç bir olay da yaşadım. Taze Hurmatu’ya girmek istediğimde yola barikat kurmuş olan güvenlik güçleri izin vermedi. Pasaportumu alıp neden geldiğimi sordu. Gazeteci olduğumu, insanlarla konuşmak istediğimi söylediğim de güvenlik görevlisi çıkıştı: "Ne soracaksın? Bütün bu belaları başımıza Türkiye açtı."

Telafer’in IŞİD’ın eline geçmesi üzerine Türkiye’de hükümetin üzerindeki baskılar arttı. Muhalefet hükümeti Türkmenlere duyarsız kalmakla eleştirirken Başbakan Tayyip Erdoğan rehinelerin can güvenliğini sağlamak için dikkatli davrandıklarını belirterek “Bu IŞİD unsurlarının bir olayı olmaktan daha da öteye geçti, adeta bir mezhep çatışmasına ve belki de savaşına gidecek" dedi.

IŞİD’ın elindeki Türk rehinelerin güvenliği nedeniyle fazla seçeneği yokmuş gibi davranan ve bu konuda mahkeme kanalıyla yayın yasağı koyduran hükümetin yapabildiği Telafer’den Sincar ve Duhok gibi civar yerleşim merkezlerine kaçan Türkmenlere yardımı gündemine almak oldu.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Already a Member? Sign in

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial