Ana içeriğe atla

Yolsuzluk soruşturması dış ilişkilere zarar veriyor

Henüz bir kriz yaşanmasa da yolsuzluk soruşturmasının Türkiye'nin ABD, Avrupa ve Arap ülkeleriyle ilişkilerini olumsuz etkileyeceği açık.
Turkish Prime Minister Tayyip Erdogan delivers a speech at Cairo University after his meeting with the Egyptian President Mohamed Mursi during the first day of his two-day trip to Egypt, November 17, 2012. Erdogan, an outspoken of critic of Israel, praised Egypt's Islamist president Mursi on Saturday for recalling his ambassador from Tel Aviv in response to Israeli attacks on Gaza. REUTERS/Asmaa Waguih (EGYPT - Tags: POLITICS TPX IMAGES OF THE DAY) - RTR3AJ7X

Türkiye Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan kendisini tam da siyasi açıdan yenilmez gibi gördüğü bir anda bütün siyasi kariyerini sarsabilecek bir krizle karşı karşıya. Erdoğan'ın yaklaşan yerel seçimler arifesinde tüm enerjisini hükümetin içerideki güvenilirliğini arttırmak için uğraşmaktan başka pek bir seçeneği yok. Ankara'daki diplomatlar arasında ise bu sürecin Türkiye'nin dış politika hedeflerini nasıl etkileyeceğine ilişkin bir merak söz konusu.  

Hepsi görevlerinden olan dört bakanın adının karıştığı on milyonlarca dolarlık büyük yolsuzluk soruşturmasıyla başlayan süreç, Erdoğan'ın ailesinden isimleri de kapsayabilecek şekilde ilerlemeye devam ediyor. Bilhassa da Erdoğan'ın oğlu Bilal'in ismi basında anılmaya başlandı bile...

Soruşturmayı yürüten savcı Muammer Akkaş'ın 26 Aralık'ta yaptığı son derece sert açıklama da Erdoğan'ın işini iyice zorlaştırdı. Zira savcı açıklamasında ikinci dalga tutuklamaların emrini verdiği için soruşturma dosyasının kendisinden alındığını söyledi. Türkiye'deki pek çok kişi hükümetin gücünü kullanarak Akkaş'ın soruşturmayı ilerletmesini ve Erdoğan'ın ailesine uzanmasını engellediğine inanıyor.

Öte yandan şaibe altında olan üç bakan Erdoğan tarafından istifaya zorlandı. İstifa edenlerden Çevre ve Şehircilik Bakanı Erdoğan Bayraktar istifa etmesi yönünde baskı yapıldığını açıklayarak Başbakanı da istifaya davet etti. Şaibe altındaki dördüncü bakan olan Avrupa Birliği Bakanı Egemen Bağış ise istifa etmeyi reddetti ama on bakanı kapsayan 26 Aralık'taki kabine değişikliğinde koltuğunu kaybetti.

Erdoğan’ın kabine değişikliğine dair açıklaması ise "kötüleri aramızdan ayıkladık" şeklindeydi. Al-Monitor'un Türkiye'nin Nabzı Bölümü skandalı ve skandalın siyasi sonuçlarına ilişkin tüm gelişmeleri haberleştirmeye devam ediyor.

Al-Monitor'un ulaştığı diplomatlar Mart sonundaki yerel seçimlerde siyasi tabanını güçlendirmeyi ve 2014'te Cumhurbaşkanı seçilmeyi isteyen Erdoğan'ın siyasi geleceğinin bu yolsuzluktan nasıl etkileneceğini sorguluyor.

Aynı diplomatlar Erdoğan'ın karşı karşıya kaldığı sorunların Orta Doğu'daki liderleri pek de rahatsız etmediği konusunda hem fikir. Zira bu liderlerin pek çoğu Erdoğan'a yönelik kişisel bir husumet besliyor ve bu büyük ölçüde Erdoğan'ın geçmişte onlara karşı takındığı kavgacı tavırdan kaynaklanıyor.

Orta Doğulu liderlere göre, Türkiye’nin, içeride bu denli şiddetli bir krizle meşgulken, bölgede gerçekleşen son derece önemli gelişmelere yönelik önemli bir rol üstlenemeyeceği de açık. Irak Başbakanı Nuri El Maliki, Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad, Mısırlı General Abdülfettah Sisi ve İsrail Başbakanı Benjamin Netenyahu'nun açısından bakıldığında, bu istenmeyen bir tablo değil.

Muhtelif zamanlarda Erdoğan tarafından şiddetle eleştirilen bu liderler Türkiye'nin bölgenin iç işlerine karışmasından bilhassa da açıkça mezhepsel bir şekilde tavır almasından ve Müslüman Kardeşler'e arka çıkmasından rahatsızlar. Erdoğan'ın Müslüman Kardeşler'e yönelik açık desteği Suudi Arabistan'ın öncülüğündeki bölgesel Sünni güçleri de rahatsız ediyor.

Türkiye'nin bölgedeki güvenilirliğinin düşüşte olduğunun farkında olan Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu da Erdoğan'ın AKP'nin başarılarının altını oymayı amaçlayan uluslararası bir komployla karşı karşı olduklarına dair iddialarına destek veriyor.

Davutoğlu Türkiye İhracatçılar Meclisi'nde (TİM), 25 Aralık'ta yaptığı konuşmada Türkiye'nin bu coğrafyada gerçekleştirdiği "devrim dolayısıyla" bazılarını "rahatsız etmiş" olabileceğini söyleyerek, "Türkiye'nin dünyadaki yükselen trendi, kim ne derse desin, devam edecektir" dedi.

Türkiye'nin bir dizi siyasi hata ve yanlış hesap nedeniyle Orta Doğu'da gittikçe yalnızlaştığı gerçeği göz önüne alındığında Davutoğlu'nun "Türkiye'nin yükselen trendi" ifadesiyle neyi kast ettiği ise net değil.

Davutoğlu sözlerini şöyle sürdürdü: "Bizim ve sizin, çocuklarımızın, torunlarımızın gönlündeki Türkiye, kendi içinde huzurlu, halk iradesine dayanan ve sadece halka hesap veren; çevresindeki komşularıyla ve bölgelerle kaynaşmış, bütünleşmiş, yeni bütün havzalara açılmış ve dünyanın her yerinde ekonomisiyle, kültürüyle ve siyasetiyle adından söz ettiren bir Türkiye."

Son yolsuzluk skandalı Erdoğan'ın Orta Doğu'daki hasımlarına nefes aldırmış olabilir, ama aynı zamanda bu skandalın Türkiye'nin Batı'yla kurduğu ilişkilerde de bir kargaşaya neden olma olasılığı söz konusu.

Erdoğan'ın uluslararası komploya ilişkin açıklamalarının adresi Türkiye'de genellikle Batı, bilhassa da İsrail'e destek veren ülkeler yani ABD olarak algılanıyor.

Hükümet yanlısı basının ABD'nin Ankara Büyüklelçisi Francis Ricciardone'yi yolsuzluk skandalıyla ilişkilendiren haberleri Washington'un tepkisini zaten çekmişti. Erdoğan'ın uluslararası komplo iddiasından pası alan hükümet yanlısı basın ABD'nin Mossad'ın da yardımıyla bu skandalın ortaya çıkması için düğmeye bastığını iddia etti.

Bu kuruluşların haberlerine göre ABD ve İsrail yolsuzluk skandalını, Ankara'nın ABD ambargosunu delerek Tahran'la ticaret yapmasına misilleme olarak ortaya çıkarmış. Haberler Ricciardone'nin yolsuzluk skandalının patladığı 17 Aralık günü Ankara'daki AB Büyükelçilerine Erdoğan'ın imparatorluğunun  çöktüğünü söylediğini de iddia ediyor.

Bu iddiaları reddeden Ricciardone ve Washington ise Türk hükümetine bu tür haberlere prim verilmemesi çağrısı yaptı. ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcülerinden  Jen Psaki 24 Aralık'ta yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı: "Türk medyasının bazı kuruluşlarının ABD'nin Türkiye Büyükelçisi Francis Ricciardone'yi, diğer üst düzey yetkilileri, uluslararası medya temsilcilerini ve Amerikan vatandaşlarını hedef almaya devam eden asılsız suçlamalarını derinden rahatsız edici buluyoruz."

Psaki sözlerini şöyle sürdürdü: "Amerikalı yetkililere yönelik suçlamalar hakkındaki kaygılarımızı Türk yetkililere bildirdik. Türk yetkililer de aralarında Büyükelçi Ricciardone’nin de bulunduğu Amerikalı yetkililere yönelik asılsız suçlamalara değer vermedikleri konusunda bize güvence verdiler.”

Ankara ve Washington arasında olası bir kriz tehlikesi Türkiye'nin verdiği güvencelerin ardından şimdilik atlatıldı. Lakin diplomatlar  Erdoğan'ın asılsız haberler üzerinden düşünmeden başkalarını suçlama eğilimine karşı ABD tarafının alarm halinde olduğunu belirtiyor.

Avrupalı diplomatlar ise AB'nin Ankara'nın skandala ilişkin yaklaşımına getirdiği eleştirilerin ve Erdoğan'a yaptığı hukukun üstünlüğü ilkesine saygı ve yargı sürecine müdahale etmeme çağrısının ardından Ankara ile bir sorun yaşama ihtimaline hazırlıklı görünüyor. Zira, AB'nin Genişlemeden Sorumlu Komiseri Stefan Fule, Erdoğan hükümeti tarafından yolsuzluk iddialarının karartılmasına yönelik açık bir çaba teşkil eden ve hukuki açıdan tartışmalı adımların "ciddi endişe" doğurduğunu ifade etti.

Fule'nin sözcüsü Peter Stano 24 Aralık'ta yaptığı açıklamada şöyle konuştu: "Polis müdürlerinin kovulması, polisin soruşturmalarda üstlerini bilgilendirme talimatı da dahil son yaşanan gelişmeler soruşturmaların bağımsızlığı, etkinliği ve tarafsızlığı ile kuvvetler ayrılığı ilkesine ilişkin ciddi kaygılara yol açmıştır. Yaşananlar AB tarafından halihazırda telkin edilen adli kolluk gücü kurulması ihtiyacının altını çizmektedir."

Stano yolsuzluk soruşturması kapsamında 17 Aralık'ta yapılan tutuklamalara ilişkin yaptığı bu açıklamayı Fule adına yaptı. Yargının bağımsızlığına ve tarafsızlığına yönelik AB Komisyonu'na verilen güvenceyi vurgulayan Stano sözlerini şöyle sürdürdü: "Komisyon ayrıca hükümetin soruşturmaya müdahale etmeme ve yargı sürecinin arkasında durma sözünü de not ederek,  görevi suistimal iddialarının tarafsız şekilde soruşturulmasının ilgili yetkililerin mesuliyeti olduğunu hatırlatmaktadır."

Diplomatlar, Erdoğan'ın ilerleyen günlerde bu eleştiriler nedeniyle AB'ye de çıkışabileceğini düşüyor. Zira Erdoğan  kendisi ve partisinin üzerinde toplanan kara bulutları, uluslararası komplo iddiaları üzerinden bir kampanya yürüterek dağıtmaya çalışıyor.

Erdoğan'ın pek çok vakada kendi siyasi çıkarlarını Türkiye'nin dış politika çıkarlarının önüne koyduğu ve dış politika konularını içerideki desteği arttırmak için kullandığı düşünüldüğünde bu tür beklentiler çok da uzak bir ihtimal gibi görünmüyor.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial