Kongre F-35’lerin Türkiye’ye teslimatına yeşil ışık yakacak mı?

ABD’li temsilcilerin, Türkiye’nin F-35 programından çıkarılmasının olası sonuçlarına ilişkin talep ettiği rapor, savunma yetkilileri tarafından Kongre’ye sunuldu. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

al-monitor Berlin’de düzenlenen ILA Hava Fuarı’nda sergilenen Lockheed Martin F-35 uçağı, 25 Nisan 2018 Photo by REUTERS/Axel Schmidt.

Kas 23, 2018

ABD Kongresi Türkiye’nin F-35 casus savaş uçağı programına katılımına ilişkin değerlendirmesini halen sürdürüyor. Değerlendirmeler, Amerikan Savunma Bakanı Jim Mattis’in Türkiye’nin programa yapacağı 12 milyar dolarlık katkıya ilişkin ayrıntılı raporu Kongre’ye sunmasının ardından devam ediyor.

ABD’li temsilciler şimdi ilişkilerin endişe verici bir boyuta ulaştığı NATO müttefiki Türkiye’nin F-35 programından çıkarılıp çıkarılmayacağını değerlendiriyorlar. Türkiye yeni nesil savaş uçaklarından 100 kadar satın alma niyetinde olduğunu açıklamış ve hâlihazırda iki uçağı teslim almış durumda ama Kongre, ABD-Türkiye ilişkileri ve Türkiye’nin F-35 programına katkısına ilişkin rapor gelinceye kadar yeni teslimatları dondurdu.

Pentagon raporun gizli bilgiler içeren versiyonunu 16 Kasım’da Kongre’ye sundu ve Ankara’nın programdan çıkarılması durumunda yaşanabilecek olası gecikmeler hakkında bilgi verdi. Savunma yetkilileri de raporun, Türkiye ile ikili askeri ilişkiler üzerinde hiçbir etkisi olmayacağını vurgulamakta gecikmedi. ABD’li bir savunma yetkilisi Al-Monitor’a “Türkiye ile ilişkilerimizde değişen hiçbir şey yok. Top Kongre’nin sahasında” diye konuştu.

F-35’lerin iskeleti Türkiye’de üretiliyor ve Avrupa çapında kullanılacak istihkam depoları Türkiye tarafından inşa ediliyor. İlk iki savaş uçağı bu kapsamda Texas’ta düzenlenen törende Lockheed Martin tarafından Türkiye’ye teslim edilmişti.

Pentagon şimdi Kongre üyelerinin ek bilgi talebiyle geri dönüş yapmasını bekliyor. Böyle bir talep gelirse Mattis’in raporuna ilişkin basına kapalı bir toplantı düzenlenir.

Savunma Bakanı Ankara’yı programda tutmak için Amerikalı temsilciler nezdinde sıkı bir mücadele veriyor. Ancak Türkiye’nin gözaltına aldığı ABD vatandaşları, Rusya’dan S-400 füze savunma sistemi alma planı, İslam Devleti’yle mücadelede ABD güçleriyle iş birliği yapan Suriyeli Kürt gruplara karşı düzenlenen askeri harekâtlar bakanın işini zorlaştıran unsurlar.

Savunma Bakanı temsilcilere bu yaz gönderdiği mektupta şu ifadeleri kullanmıştı: “Türkiye’nin şu an tedarik zincirinden çıkarılması uçak imalâtında duraksamaya yol açarak 50 ilâ 75 F-35’in teslimatını geciktirir. Yeni kaynaklarla yeniden başlamak yaklaşık 18-24 ay sürer.”

ABD Türkiye’yi F-35 programından çıkarırsa hem Ankara’ya tazminat ödemek hem de uçağın gövde ve diğer parçaları için yeni bir tedarikçi bulmak zorunda kalacak. Ancak kimi uzmanlar bu riski göze almak gerektiği görüşünde.

“Muhafazakar düşünce kuruluşu Amerikan Girişim Enstitüsü’nün araştırmacılarından Michael Rubin Al-Monitor’a şu değerlendirmeyi yapıyor: “Türkiye’ye büyük bir iltimas geçme niyetindeyiz ve bunun tek nedeni İncirlik Hava Üssü’nü erişimi riske atamamamız. Görünüşe göre bazen dost bazen düşman olduğumuz bazı ülkeler topraklarında bir Amerikan üssü bulundurdukları ya da Amerikan tedarik zinciri içinde yer aldıkları için dokunulmaz olduklarını zannediyorlar. Bu da bize karşı tutumlarını daha da kötüleştiriyor.”

Rubin Pentagon’a şu uyarıyı da yaptı: “Bari tedarik zinciri içinde bir kopyalarının bulunduğundan emin olun da Türkiye tüm ipleri eline almasın”

Gizli rapordaki bilgiler Pentagon’un, Türkiye’nin 2.5 milyar dolarlık S-400 hava savunma sistemini almasının Moskova’nın radar sistemini, F-35’ler konusunda eğitmesine imkân sağlayabileceğinden endişe duyduğunu gösteriyor. Moskova’nın ilk olarak 1990’larda devreye soktuğu radar sisteminin amaçlarından biri de ABD’nin gece uçuşu gibi casusluk faaliyetlerini engellemekti.

ABD yetkilileri S-400’lerin NATO sistemine entegre edilemeyeceği uyarısını yapıyorlar. Türkiye ise bu uyarılara bir diğer NATO üyesi Yunanistan’ın elinde bulunan Rus S-300 sistemine işaret ederek yanıt veriyor. Atina 1990’lü yıllarda Kıbrıs’tan aldığı S-300’leri hava savunma sistemine entegre etmedi.

Türkiye’nin Rus füze sistemini alması ABD Dışişleri Bakanlığı’nın Moskova’dan askeri teçhizat alanlara karşı uyguladığı ambargoların devreye sokulmasına yol açabilir. Mattis temmuz ayında Hindistan ve Vietnam da dahil bazı ülkelerin yaptırımlardan muaf tutulmalarını istemişti. CNBC televizyonunun bu ay başında verdiği bir habere göre ABD’nin füze savunma sistemlerinden daha ucuza mâl edilebilen Rus sistemiyle hâlihazırda ilgilenen 13 kadar ülke mevcut.

Savunma yetkilileri S-400’lere alternatif olarak ABD yapımı Patriot füze sistemi ya da HIMARS adıyla bilinen topçu roket sistemi önerilerini gündeme getirdiler ama bunların satışı için de Kongre’nin onayı gerekiyor. Bu arada Türk pilotlarına F-35’ler için Arizona’daki Luke Askeri Hava Üssü’nde verilen eğitim sürüyor.

Bir diğer savunma kaynağının Al-Monitor’a verdiği bilgiye göre F-35’lerin ABD’den yol çıkması gelecek yazı bulabilir ancak gecikmeler yaşanırsa eğitim süresi de dahil teslimatın tamamlanması 2020’ye kadar uzayabilir. Dahası, Kongre uçaklarda kullanılacak, F-35 bilgisayarlı lojistik sistemi gibi, uçak-içi teknolojilerin mülkiyet hakkının Türkiye’ye aktarılmasını engelleyerek süreci daha da geciktirebilir.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Özel etkinlikler
  • Sadece davet brifingi

Recommended Articles

Temsilciler Meclisi Trump’ı Türkiye’ye yaptırıma zorlayan tasarıyı kabul etti
Bryant Harris | NATO ve Orta Doğu | Tem 21, 2020
Türkiye hapsolduğu çemberi kırabilir mi?
Fehim Taştekin | Savunma ve güvenlik iş birliği | May 23, 2020
Korona virüsü Türk-Amerikan ilişkilerine iyi mi geldi?
Kadri Gürsel | Türkiye ekonomisi | Nis 14, 2020
Washington SDG’ye ayrılan bütçeyi kısıyor
Jack Detsch | Donald Trump | Şub 20, 2020
BAE ısrarcı: Türkiye’ye karşı yaptırım için lobi yapmadık
Julian Pecquet | | Ara 20, 2019

Recent Podcasts

Featured Video