تهران، ایران - آیتالله علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، روز پنجم سپتامبر در دیدار با خانوادههای ۴۶۴ زائر ایرانی کشتهشده در حوادث حج سال گذشته، گفت: «خودداری حکام سعودی از یک عذرخواهی سادهٔ زبانی، نشاندهندهٔ اوج وقاحت و بیشرمی آنهاست». آیتالله خامنهای به انتقاد از مدیریت عربستان بر این زیارت سالانه ادامه داد و از ایرانیها و دیگر مسلمانان خواست آلسعود را مورد مؤاخذه قرار دهند. خامنهای گفت: «حادثهٔ منا نشان داد که این حکومت صلاحیت ادارهٔ حرمین شریفین را ندارد». تا اینجا، این لحن آیتالله خامنهای در روابط شکنندهٔ ایران و عربستان سعودی، چیز بیسابقهای نبود. اما چیزی که تازه بود، جملات و لحن اظهارات متعاقب حسن روحانی، رئیسجمهوری ایران و محمدجواد ظریف، وزیر خارجهاش بود.
حسن روحانی، ۲۲ سپتامبر، در سخنانش در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، از عربستان خواست که ترویج ایدئولوژی نفرت را کنار بگذارد، از سیاستهای تفرقهافکنانه دست بکشد و مسؤولیت خود را نسبت به حفاظت از جان و شأن زائران بپذیرد. ۹ روز پیش از آن، در ۱۳ سپتامبر، ظریف در یادداشتی برای نیویورکتایمز، حتی از این هم فراتر رفته بود. این یادداشت با عنوان «بیایید جهان را از شر وهابیت نجات دهیم»، به اسلام بنیادگرای افراطی مورد حمایت عرستان سعودی میپرداخت. ظریف ضمن متهم کردن ریاض به ترویج وهابیت، این جنبش را «عامل اصلی خشونت» در خاورمیانه دانست. او همچنین استدلال کرده بود که چیزی بهعنوان تعارض دیرینه میان شیعه و سنی وجود ندارد و تنها درگیری و اختلاف، میان وهابیت و جریان اصلی اسلام است. ظریف تصریح کرده بود که «حمایت مالی عربستان سعودی از افراطگرایی، ادعای آن کشور مبنی بر نیروی ثباتآفرین بودن را رد میکند.» چنین سخنانی در موضعگیری تهران در قبال ریاض، تازگی دارد.
دولت روحانی در سال ۲۰۱۳ با رویکرد برد ـ برد برای حل و فصل مسائل سیاست خارجی بر سر کار آمد. روحانی و ظریف همواره از لزوم گفتوگو برای حل اختلافات سخن میگفتند. روحانی حتی در مراسم تنفیذ خود به لزوم افزایش روابط ایران با همسایگانش گریزی زده بود و بهویژه به عربستان سعودی اشاره کرده بود. در واقع روحانی ریاستجمهوری خود را با دعوت به احیای «روابط برادرانه» بین دو کشور آغاز کرده بود.
ظریف در مورد لزوم گفتوگو، از روحانی صریحتر برخورد میکرد و حتی یادداشتی هم برای روزنامهٔ سعودی، الشرق الاوسط نوشت و در آن به دفاع از گفتوگو پرداخت. او اعلام کرد «برای ایران، همسایگانش در اولویت هستند.» ظریف در ادامه از لزوم بازی برد ـ برد بهجای بازی با حاصلجمع صفر (برد ـ باخت) صحبت کرده و پیشنهاد ایجاد یک چارچوب امنیت منطقهای میان هشت کشور حاشیهٔ خلیج فارس را مطرح کرده بود. او در ضمن، حسین صادقی، یکی از حامیان شناختهشدهٔ ایجاد روابط حسنه با عربستان را بهعنوان سفیر ایران در ریاض منصوب کرد. بنابراین، شیوهٔ بیان روحانی و ظریف نشان میدهد که در تهران چیزهایی در رابطه با ریاض تغییر کرده است، اما چرا؟
AL-MONITOR All-Access gives you unlimited access to all our journalism, the full Daily Briefing, exclusive interviews, premium newsletters, and live events — for less than $2/week.
