حصن‌کیف: تمدن محکوم به فنا

کدام کشور حاضر است بیش از ۵۵۰ بنای باستانی متعلق به چندین تمدن بین‌النهرین را فدای یک سد ‌کند؟ به نظر می‌رسد که ترکیه چنین تصمیمی گرفته است. شوخی نمی‌کنم. پروژه سد ایلیسو-که از سال ۱۹۵۸ تحت مذاکره بود، در ۱۹۸۲ تایید و در ۲۰۰۶ توسط دولت متبوع حزب عدالت و توسعه (AKP) تسریع شد- حصن‌کیف، یکی از چهارراه‌های عمده جاده ابریشم را خواهد بلعید. 

حصن‌کیف، شهری که اکنون محکوم به فنا است، شاهد ظهور و افول تمدن‌ها و سلسله‌های روم، بیزانس، پارس، آل ارتق، ایوبی‌ها، آق‌قویونلوها و عثمانیان بوده است. مکان‌های باستانی که جهان باید با آنها وداع کند شامل یک پل سنگی دوطبقه متعلق به قرن دوازدهم، مسجد اِل ریزک، خرابه‌های قلعه ماردینیک، مقبره زینل بی، ناحیه سریانی، مسجد سلطان سلیمان، مسجد کُچ، هتل و بازار آراستا، مغازه‌ها و کوره‌ها، و بی‌شمار غار مسکونی است. شهرداری باتمان، فستیوال فرهنگ و هنر حصن‌کیف را برای ۱۸ تا ۲۰ اکتبر سازماندهی کرد تا توجه همگان به یک فاجعه قریب‌الوقوع جلب شود. 

رئیس‌جمهوری که تحت تاثیر تمدن باستانی قرار نگرفت

ارگی که بر فراز صخره‌هایی به ارتفاع ۱۰۰ متر در کرانه رود دجله بنا شده، شروع حکایت حصن‌کیف است‌. ۵ تا ۷۰۰۰ غار خانگی در دل صخره‌های این ارگ و آتشفشان مجاور آن کنده شده است. تا دهه ۱۹۷۰ این منطقه به عنوان یک «شهر-ارگ» بود و زندگی هرروزه در مساجد و کلیساها و گورستان‌ها، مقبره‌ها و بازارهایش جریان داشت. شهری که گویی جایی در زمان متوقف شده بود. در ۱۹۶۶، جودت سونای، رئیس‌جمهوری وقت ترکیه از منطقه فوق عبور می‌کرد و توجهش به آنجا جلب شد:‌‌ «چطور هنوز مردم در غار زندگی می‌کنند؟ فورا باید برایشان خانه ساخته شود!» در زمین‌هایی که ارگ به آن مشرف بود خانه‌سازی شد و مردم به خانه‌های جدید منتقل شدند. شهر کهنه اینک متروکه و ویران است.