رفتن به محتوای اصلی

آیا ترامپ دریافته که باید با برجام کنار بیاید؟

در پی تأیید این‌که ایران به تعهدات خود در چارچوب برجام عمل کرده است، به نظر می‌رسد که دولت ترامپ، مزایای این توافق را دریافته است.
U.S. Republican presidential candidate Donald Trump addresses a Tea Party rally against the Iran nuclear deal at the U.S. Capitol in Washington September 9, 2015. REUTERS/Jonathan Ernst - RTSDML

واشینگتن - دولت دونالد ترامپ روز ۱۸ آوریل در نوعی روند معکوس «دکتر استرنج‌لاو»، خطاب به کنگره تأیید کرد که ایران به تعهدات خود ذیل برجام عمل کرده است. دولت در عین حال گفته است که به کنگره اطلاع خواهد داد که آیا رفع تحریم‌های ایران براساس توافق اتمی، به نفع امنیت ملی آمریکا بوده است یا خیر. این اظهارات، طی نامه‌ای به تاریخ ۱۸ آوریل از جانب رکس تیلرسون، وزیر خارجه، به پل رایان، رئیس مجلس، نوشته شده و نشان‌گر آن است که دولت ترامپ با اکراه می‌خواهد که برجام را حفظ و ابقاء کند و به موازات آن، در حوزه‌هایی که غیر مرتبط با توافق هستند، فشار را افزایش دهد. این حوزه‌ها شامل برنامهٔ موشکهای بالستیک ایران و حقوق بشر هستند و همچنین آن‌چه را که ایالات متحده عملکرد بی‌ثبات‌ کنندهٔ ایران در منطقه می‌نامد، در بر می‌گیرند.

در حالی که دولت ترامپ در حال بازبینی گستردهٔ سیاستش در قبال ایران است، تیلرسون از این‌که برجام نتوانسته فهرست بلندبالای شکایات آمریکا از رفتار ایران را حل کند، ابراز نارضایتی کرد.

او روز ۱۹ آوریل در یک نشست خبری گفت که «برجام نتوانسته به اهدافش برای غیر هسته‌ای کردن ایران برسد، اما تنها این کار را به تعویق انداخته» و این‌که «تمام تهدیدهای جدی دیگر ایران را کاملاً نادیده گرفته است.»

تیلرسون افزود: «ایران از ثروت و زمانش برای مختل کردن صلح استفاده می‌کند.»

دولت ترامپ با بی‌میلی تأیید کرد که ایران به تعهداتش در چارچوب برجام عمل کرده است و این نشان می‌دهد که دولت جدید به درک مزایای حفظ توافق، دست‌کم در زمان کنونی، رسیده است و در کنار آن، ایران را به عنوان یک بازیگر متخاصم و بی‌ثبات کننده در سایر جبهه‌ها، از جمله حمایت از بشار اسد در سوریه، حزب الله در لبنان و حوثی‌ها در یمن، می‌بیند.

یک دیپلمات اروپایی که نخواست نامش فاش شود، روز ۱۹ آوریل به المانیتور گفت که به نظر می‌رسد دولت ترامپ متمایل است تا «اجرای برجام را حفظ کند و هم‌زمان فشار را در سایر حوزه‌ها افزایش دهد.»

ریچارد نفیو، یکی از اعضای پیشین تیم مذاکره‌کنندهٔ اتمی آمریکا، با اشاره به ملایم‌شدن لحن دولت ترامپ نسبت به اظهارات اننتخاباتی دربارهٔ پاره‌کردن برجام و بدترین توافق ممکن دانستن آن، گفت: «من فکر می‌کنم که این تدبیری برای عقب کشیدن است.»

نفیو که اکنون با دانشگاه کلمبیا کار می‌کند، افزود: «اما من این را یک پیروزی نمی‌بینم. سئوال اصلی این است که آن‌ها در کنارش چه می‌کنند.» او گفت که تلاش برای تغییر در توافق یا مذاکره بر سر برخی ابعاد آن، یا فشار سنگین بر ایران در سایر جبهه‌ها نیز می‌تواند مخرب باشد.

کاخ سفید گفته است که ترامپ شورای امنیت ملی را موظف کرده تا ظرف ۹۰ روز آتی بررسی کند که آیا تمدید تسهیل تحریم‌های هسته‌ای به نفع امنیت ملی آمریکا است یا خیر. (به گفتهٔ داگلاس جیکوب‌سون، وکیل تجاری، یکی از تسهیل‌ها در چارچوب قانون منع ایران از گسترش سلاح، در ماه مه منقضی می‌شود و مهلت تمدید باقی تسهیل‌ها نیز در ماه ژوئن سر می‌رسند.)

شان اسپایسر، دبیر مطبوعاتی کاخ سفید روز ۱۹ آوریل در یک کنفرانس خبری گفت: «رئیس جمهوری، شورای امنیت ملی را مسئول هدایت کار بازبینی بین‌آژانسی طرح کرد تا ببینند که آیا تعلیق تحریم‌ها… ذیل برجام، با منافع حیاتی امنیت ملی ما مطابق است یا خیر. چنین امری به وضوح نشان می‌دهد که رئیس جمهوری چه کارهایی در جهت اطمینان از آن‌که طرف مقابل به توافق عمل می‌کند یا نه، انجام خواهد داد.»

نفیو دربارهٔ توصیهٔ متحدان خارجی و نیروهای داخلی به دولت ترامپ برای پرهیز از تحریم‌های ناقض توافق هسته‌ای، گفت: «هم‌زمان با بازبینی، افرادی از جامعهٔ اطلاعاتی و همچنین اروپائیان، حتی احتمالاً افرادی از آسیا، به آن‌ها گفتند که این کار را نکنید. این امر به چنین دلایلی برای ما بد خواهد شد. آن‌ها از چنین امری استقبال می‌کنند.»

در حالی که کاخ سفید می‌گوید بازبینی شورای امنیت ملی می‌تواند سرنوشت تمدید رفع تحریم‌های هسته‌ای را در ماه بعد تعیین کند، کارشناسان می‌گویند که اظهارات کنونی مؤید آن هستند که ایالات منحده احتمالاً این کار را خواهد کرد. زمان تسهیل یک سری از تحریم‌ها، روز ۱۸ مه، یعنی یک روز پیشتر از انتخابات ریاست جمهوری ایران، فرا می‌رسد. انتخاباتی که در آن حسن روحانی، کسی که توافق اتمی با شش قدرت جهانی در دوران مسئولیت او صورت گرفته، یکی از نامزدها برای انتخاب مجدد است.

نفیو دربارهٔ تسهیل تحریم‌ها گفت: «من فکر می‌کنم که آن‌ها قانون [تسهیل تحریم‌ را] تمدید خواهند کرد. برای آن‌ها بسیار سخت خواهد بود که الان، یعنی بعد از تأیید پای‌بندی ایران به توافق، تسهیل تحریم‌ها را تمدید نکنند.» کارشناسان می‌گویند که این تأیید، کنگره را از آغاز بازبینی ۶۰ روزه‌اش برای بررسی اعمال مجدد تحریمها، بازداشت.

علی واعظ،‌ کارشناس مسائل ایران، می‌گوید این واقعیت که دولت ترامپ به جای از بین بردن توافق اتمی، در حال زمینه‌سازی برای حفظ و اعمال جدی آن است، نشان می‌دهد که گزینه‌های جایگزین‌ برای آن، بدتر هستند. اما طرح آشکار آنان که به دنبال راه‌های فشار بر ایران خارج از توافق اتمی است، نمی‌تواند بدون ریسک باشد.

واعظ، کارشناس ارشد امور ایران در گروه بحران بین‌الملل، به المانیتور گفت: «هم دولت و هم کنگره دریافته‌اند که زیر پا گذاشتن توافقی که کارآمد است و سایر کشورهای جهان از آن رضایت بسیاری دارند، جایگاه ایالات متحده را نه تنها قوی‌تر نمی‌کند، بلکه ضعیف‌تر خواهد کرد و نخواهد توانست از راه دیپلماسی قلدرمآبانه، در سیاست‌های منطقه‌ای ایران تغییر ایجاد کند. عدم تمدید فرمان تسهیل تحریم‌ها، نقض آشکار برجام خواهد بود.»

وی افزود: «همان محاسباتی که دو طرف را بعد از ۱۳ سال رویارویی گرد هم آورد و دو سال مذاکره را در پی داشت، هنوز پابرجاست: جایگزین چنین توافقی، می‌تواند چیزی بسیار بدتر باشد.»

واعظ هشدار داد: «مشکل با استراتژی در حال تکوین دولت -مانند حفظ توافق و فشار بر ایران در سایر جبهه‌ها- این است که به دلیل ارتباط تفکیک‌ناپذیر میان مسائل هسته‌ای و غیر هسته‌ای و ماهیت بی‌تمایز تحریم‌های مؤثر، سرریز پس‌لرزه‌های آن به سمت برجام، گریز ناپذیر است.»

او تأکید کرد: «سئوال این‌جاست که بدون حل منازعات گسترده‌تر میان تهران و واشینگتن، برجام در بهترین حالت، یک پیمان شکننده باقی می‌ماند و اجرای آن متزلزل خواهد شد؛ اما بدون اجرای کامل، حل منازعات فی‌مابین نیز غیر ممکن به نظر می‌رسد.»

دیپلمات‌ها از آمریکا، ایران، بریتانیا، فرانسه، آلمان، روسیه، چین و اتحادیهٔ اروپا که کمیسیون برجام را برای نظارت بر این توافق اداره می‌کنند، روز ۲۵ آوریل در وین دیدار خواهند کرد. 

More from Laura Rozen

Recommended Articles