رفتن به محتوای اصلی

عراق، خط مقدم آمریکا برای مقابله با ایران

ایالات متحده می‌خواهد عراق را به خط مقدم مقابله با نفوذ ایران در منطقه تبدیل کند. این امر، حیدر العبادی، نخست وزیر را با چالش‌های سیاسی جدی مواجه کرده است.
U.S. President Donald Trump meets with Iraqi Prime Minister Haider al-Abadi at the White House in Washington, U.S., March 20, 2017. REUTERS/Kevin Lamarque     TPX IMAGES OF THE DAY - RTX31WIV

بغداد - پس از حملهٔ شیمیایی به خان یونس در روز چهارم آوریل که با حملهٔ موشکی آمریکا به یک پایگاه هوایی سوریه در روز هفتم آوریل پاسخ گفته شد، تنش میان عراق و ایالات متحده نیز به طور چشمگیری بالا گرفت.

آمریکا برای عراق روشن کرده است که می‌خواهد متحدش در مبارزه با تروریسم، از ایران فاصله بگیرد. در طول دیدار حیدر العبادی، نخست وزیر عراق، از آمریکا در ماه گذشته، او و پرزیدنت دونالد ترامپ دربارهٔ ایران، عربستان سعودی و واحدهای حشد الشعبی (بسیج مردمی عراق) گفت‌وگو کردند. نشانه‌هایی به چشم می‌خورد از آن‌که آمریکا به دنبال نزدیک‌تر کردن بغداد و ریاض است تا نقش ایران را در منطقه مهار کند.

مضاف بر این، ترامپ در برابر عبادی آشکارا از توافق اتمی با ایران انتقاد کرد و چند روز بعد، جرد کوشنر، داماد و مشاور ارشد خود را برای گفت‌وگو دربارهٔ حمایت از عراق در جنگ با داعش، به بغداد فرستاد. این دیدار نشانه‌ای خوانده شد از آن که «دولت ترامپ، عراق را مکانی برای مقابله با قدرت رو به رشد ایران در منطقه می‌بیند.» المانیتور از یک منبع نزدیک به عبادی که نخواست نامش فاش شود، دریافت که محدود کردن نقش ایران در منطقه، در صدر مسائل مطرح شده در گفت‌وگوهای فی‌مابین بود.

ائتلاف ملی عراق اعلام کرد که در جریان جزئیات و زمان‌بندی ملاقات عبادی با مقام‌های دولت ترامپ نبوده است. گروه‌های شیعه، به‌ویژه پس از اظهارات هشام الهاشمی، کارشناس سیاسی و امنیتی عراقی در روزنامهٔ شرق الاوسط، نارضایتی خود را از این دیدار ابراز کردند. هاشمی گفته بود که بر مبنای اطلاعات دریافتی‌اش از هیئت عراقی در واشینگتن، «آمریکایی‌ها با عبادی دربارهٔ خطر پیروان ولایت فقیه صحبت کردند و از لزوم دور نگه‌داشتن آن‌ها از حشد الشعبی تأکید داشتند.»

عبادی در طول دیدار از ایالات متحده، دربارهٔ تلاش‌ها برای محدودکردن نقش حشد الشعبی در سطح سیاسی سخن گفت و به تمایل برای مصالحه با عربستان سعودی اشاره کرد؛ به‌ویژه پس از آن که دیداری نیز با عادل الجبیر، وزیر خارجهٔ عربستان در حاشیهٔ اجلاش وزرای ائتلاف جهانی داشت که در روز ۲۲ مارس در واشینگتن صورت گرفت.

کارشناسان بر این باورند که نشست ترامپ با محمد بن سلمان، جانشین ولی‌عهد سعودی در روز ۱۴ مارس و عبادی در روز ۲۰ مارس، در همان راستای رویکرد جدید اعراب به سمت عراق صورت گرفت که در خط سیاست خارجی واشینگتن مبنی بر محدود کردن نقش ایران در منطقه است.

شاهدی دیگر بر این مدعا، تأکید آشکار بر ریسک نفوذ ایران در منطقه در دیدار شاهزاده محمد -وزیر دفاع سعودی- و ترامپ است؛ طرفین گفتند که برای آغاز محدود کردن نقش ایران، هیچ مکانی بهتر از عراق نیست.

بنابراین، حمایت آمریکا از عبادی به تلاش او برای کاهش نفوذ ایران در عراق و همچنین به حذف یا محدود کردن گروه‌های شیعهٔ وابسته به ایران در حشد الشعبی بستگی دارد.

شاید استقبال فوق‌العادهٔ ترامپ از عبادی را در میان گفت‌وگوهایی که مثبت خوانده شده، بتوان پیامی به رهبران شیعه در عراق محسوب کرد در این راستا که عبادی به سمت سیاست شفاف‌ و اعلام‌شدهٔ آمریکا علیه ایران و نیروهای وفادار به این کشور متمایل شده است.

با این حال، عبادی احتمالاً باید برای چنین موضعی، هزینه‌ای سنگین پرداخت کند زیرا باید با متحدان ایران در بغداد، به طور مشخص رهبران حشد الشعبی، روبه‌رو شود.

احمد الاسدی، سخن‌گوی حشد الشعبی، روز ۲۲ مارس در یک کنفرانس خبری گفت: «ما امیدواریم که دیدار عبادی از آمریکا متضمن حمایت او از حشد الشعبی باشد؛ همان‌گونه که مواضعی حمایتی در نشست‌های دیگر بین‌المللی داشت.»

وی افزود: «ما امیدواریم که [عبادی] در این دیدارها و کنفرانس‌ها، دربارهٔ نقش برجسته‌ای که حشد الشعبی بازی به عنوان یک نهاد امنیتی، به‌ویژه پس از قانونی‌شدن آن، انجام داده است، سخن بگوید.»

اسدی گفت که «حشد الشعبی به یک نهاد امنیتی و نظامی مستقل در پیوند با نیروهای مسلح [عراق] تبدیل شده و به طور مستقیم با فرمانده کل قوا مرتبط است. حشد الشعبی نقش برجسته‌ای را همراه با سایر سرویس‌های امنیتی بازی خواهد کرد تا یک سیستم امنیتی یکپارچه ساخته شود.»

مع الوصف، شیح قیس الخزعلی، رئیس عصائب اهل حق، یکی از گروه‌های زیر مجموعهٔ حشد الشعبی، واکنش پررنگ‌تری را نشان داد. او در جریان ملاقاتش با گروهی از شیوخ و ریش‌سفیدان طوایف در ۲۳ مارس، گفت: «آمریکا در صدد تقویت نفوذ خود در مناطق غربی عراق و شرق سوریه است تا بتواند پروژهٔ تجزیه را آغاز کند.»

او علیه آن‌چه «توطئه‌ای خطرناک علیه حشد الشعبی» خواند، هشدار داد و گفت: «ما اجازه موفقیت به هیچ تلاشی را نخواهیم داد که در جهت انحلال یا تضعیف حشد الشعبی باشد.»

از سوی دیگر، به گفتهٔ عالیه نصیف، یکی از اعضای ائتلاف ملی در پارلمان عراق، این ائتلاف از انشقاق دیگری [در میان گروه‌های شیعه] به دلیل اظهارات و مواضع عبادی در واشینگتن، می‌ترسد.

نصیف گفته است: «بلوک‌های ائتلاف برای قضاوت دربارهٔ مواضع عبادی عجله نمی‌کنند و به دنبال آن هستند که ببینند او چقدر در جهت تلاش برای محدود کردن نقش حشد الشعبی و اتخاذ سیاست ترامپ برای مواجهه با ایران و نزدیکی به محور آمریکا-خلیج جدی است. هفته‌های آتی مشخص می‌کند که موضع عبادی چیست و این نقطه‌ای است که ائتلاف موضع خود را در برابر او روشن خواهد کرد.»

او افزود: «طبق اطلاعاتی که ما داریم، آمریکا قصد دارد که تعداد نظامیانش را در عراق افزایش دهد و رئیس جمهوری این کشور می‌خواهد تا در ازای حمایت نظامی، به منابع نفتی عراق دسترسی داشته باشد. اگر عبادی این را قبول کند، جنجال سیاسی عظیمی در عراق به وجود خواهد آمد.»

محمد نعناع، متخصص علوم سیاسی، به المانیتور گفت: «حیدر العبادی تلاش خواهد کرد تا گروه‌های شیعه را متقاعد کند به این‌که به او نقشی متوازن میان عربستان و ایران بدهند تا بتواند از حمایت آمریکا هم برخوردار شود؛ این نقشی است که او می‌تواند بازی کند. عبادی نمی‌تواند به تهران پشت کند یا این‌که حمایت آمریکا را از دست بدهد.»

نعناع گفت: «رویارویی واقعی میان عبادی و حشد الشعبی خواهد بود و او مجبور خواهد شد تا به نیروهای سنی یا جنبش صدر متوسل شود که همان هدف را دنبال می‌کنند: انحلال حشد الشعبی.»

او گفت احتمال کمی دارد که عبادی در چهارچوب ائتلاف دولت قانون به رهبری نوری المالکی، نخست‌وزیر پیشین هوادار ایران، باقی بماند.

پس از آن که گرد و غبارهای جنگ با داعش فرو بنشینند و در حالی که چشم‌انداز آزادسازی موصل در هفته‌های آتی نیز وجود دارد، عبادی باید تکلیف خود را با خواسته‌های آمریکا در مورد حشد الشعبی و متحدان ایران روشن کند. در این چارچوب، او می‌تواند به متحد بالقوه‌اش مقتدی صدر نزدیک شود تا با گروه‌های زیرمجموعهٔ حشد الشعبی مقابله کند؛ اما اگر دولت آمریکا بخواهد سربازانش را در خاک عراق نگه دارد، آن‌گاه عبادی در مواجههٔ مستقیم با صدر قرار خواهد داشت زیرا این مسئله از نظر صدری‌ها خط قرمزی است که نمی‌توان از آن عبور کرد.

در همین اثنا، عبادی آماده می‌شود تا در پایان سال جاری برای انتخابات محلی و در سال آتی برای انتخابات عمومی آماده شود؛ فاصله‌گیری او از مالکی باعث خشم ایران خواهد شد. آیا او قادر خواهد بود تا بر تمامی این چالش‌ها، حتی بدون کمک متحدی قدرتمند مانند ایالات متحده، فائق آید؟

More from Omar Sattar

Recommended Articles