رفتن به محتوای اصلی

روحانی بر منطقه گرایی در سیاست خارجی ایران تاکید می کند

رئیس جمهور منتخب ایرانی ها، حسن روحانی پیشرفت روابط ایران با همسایگانش را بعنوان یک اولویت در سیاست خارجی مد نظر قرار می دهد.
Irani workers weld the pipeline during a groundbreaking ceremony to mark the inauguration of the Iran-Pakistan gas pipeline, in the city of Chahbahar in southeastern Iran March 11, 2013. Ahmadinejad and Zardari marked the start of Pakistani construction on the much-delayed gas pipeline on Monday, Iranian media reported, despite U.S. pressure on Islamabad to back out of the project. REUTERS/Mian Khursheed  (IRAN - Tags: POLITICS ENERGY BUSINESS) - RTR3EUST

به نظر می رسد، رئیس جمهور منتخب بر نقطه اساسی سیاست خارجی دست گذارده است که همانا منطقه گرایی است. دکترین منطقه گرایی در سیاست خارجی ایران باعث می شود که اولا منافع ملی ایران به نحو احسن حفظ شود، ثانیا امنیت ملی ارتقاء یافته، ثالثا بازارهای جدید برای اقتصاد ایران باز شده و رابعا همکاری های منطقه ای راه را برای خروج نیروهای نظامی از این منطقه تسهیل نماید. همسایگان ایران را می توان در چند دسته تقسیم بندی نمود

اول کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس و عراق

دوم کشورهای آسیای مرکزی و افغانستان

سوم کشورهای حوزه قفقاز بعلاوه روسیه

چهارم ترکیه و پاکستان

در مورد گشایش روابط با گروه اول، اقدامات سیاسی و امنیتی بر همه رویکردهای دیگر مقدم است. پیشنهاد من آن است که ایران 3 طرح همزمان برای کشورهای مزبور داشته باشد. اول توافق بر غیرقابل تغییر بودن مرزهای کنونی در خلیج فارس با تحفظ مواضع هر کشور. دوم پیشنهاد توافق بر یک معاهده دستجمعی مبنی بر عدم تجاوز کشورهای منطقه به یکدیگر. سوم پیشنهاد عضویت 3 کشور منطقه یعنی عراق، ایران و یمن به شورای همکاری خلیج فارس و یا چیزی بعنوان 3 + 6 

در گروه دوم، رهیافت ایران می تواند رهیافتی اقتصادی-سیاسی باشد. واقعیت آن است که مجموعه کشورهای قزاقستان، ازبکستان، تاجیکستان، ترکمنستان و تاجیکستان بهمراه افغانستان در گذشته در منطقه ای به نام خراسان بزرگ با یکدیگر متحد بوده اند. مناطق شمال شرق ایران بخش لاینفک این منطقه است. مسیرهای حمل و نقل، تبادل کالا، بازارهای جدید در پس از فروپاشی شوروی و سقوط طالبان در افغانستان، انتقال انرژی و به ویژه گاز طبیعی، و مشترکات فرهنگی، کشورهای مزبور را به تکمیل روابط خارجی خود با دیگر بازیگران منطقه ای علی الخصوص ایران، روسیه و چین تشویق نموده است. پیشنهاد مشخص بنده برای ارتقای سطح همکاری با کشورهای موصوف، ارائه یک سیستم حمل و نقل ترکیبی مرکب از کشتیرانی در اقیانوس هند، دریای عمان و دریای خزر، خطوط ریلی و جاده ای در شرق کشور برای تسهیل صادرات و واردات این کشورهاست. همچنین ایران می تواند بخش هایی از بندر چاه بهار و یا شهید رجایی را به دولت های این کشورها اجاره دراز مدت داده تا خود راسا کالاهای خود را وارد نموده و بصورت ترانزیت از مسیر ایران عبور دهند.

گروه سوم نیازمند روابط خارجی ویژه ایران با روسیه و استفاده از کریدور قفقاز برای همکاری های استراتژی با روسیه است. روسیه قدرتی در سطح جهانی است که علیرغم محدودیت های بین المللی این کشور در حمایت کامل از ایران، تا کنون در اکثر موارد تعهدات خویش را در روابط دوجانبه انجام داده است. شاید ارزیابی دوباره از ظرفیت های روسیه ضروری باشد. در قفقاز، جمهوری آذربایجان از مهمترین طرف های سیاست خارجی ایران است. روابط مناسب و حساب شده با این کشور می تواند ایران را از تهدیدات سیاسی و تجزیه طلبانه دور نگاه دارد. آذربایجان، ارمنستان و گرجستان می توانند مسیر انتقال انرژی ایران به اروپا و انتقال کالا از اروپا به ایران در دوره تحریم های علیه کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران باشند.

در گروه چهارم و در ارتباط با ترکیه، تاریخ روابط ایران و همسایه غربی آن نشان می دهد که این دو کشور بلحاظ سیاسی و اقتصادی می توانند مکمل یکدیگر باشند. حتی در دوره عثمانی نیز فارغ از دخالت های قدرت های وقت اروپا این دو کشور با یکدیگر همکاری داشته اند. اکنون با تسلط حزب عدالت و توسعه، ایران می تواند همچنان روابط اقتصادی، بازرگانی و مالی خود را با ترکیه گسترش دهد و از طرف دیگر در مدیریت کاهش تنش درخاورمیانه، افغانستان و قفقاز با ترکیه به وحدت نظر برسد. ترکیه بخوبی دریافته است که در موضوع سوریه، سیاست های عجولانه غرب را دنبال کرده که به مشکلات امنیتی، نظامی و مرزی با سوریه منتج شده است.

من به پاکستان خوش بین نیستم. علیرغم آن که هویت این کشور، اسلام است، اما چیزی که در اداره این کشور بچشم نمی خورد همانا اسلام و اخلاق اسلامی است و به همین جهت وضعیت این کشور هر روز بدتر می شود. همکاری و مذاکرات امنیتی با این کشور برای حفاظت از مرزهای ایران و جلوگیری از قاچاق مواد مخدر ضروری است، اما در حال حاضر بیشتر از همکاری در پیشگیری از نفوذ مرزی، کاری با پاکستان نمی توان انجام داد.

دولت جدید ایران می تواند راهبرد منطقه گرایی را دنبال کند. در سند چشم انداز آینده ایران آمده است که این کشور باید در منطقه یک بازیگر حتمی باشد. در این صورت سیاست خارجی ایران مناسب است که بدنبال روابط نزدیکتر و بهتر با همسایگان باشد. همسایگان یاران همگی دستهای خود را بسوی ایران با ارسال تبریکات به مناسبت انتخاب رئیس جمهور جدید دراز کرده اند. اکنون بر ایران است که از فرصت استفاده کرده و فرصت همکاری های منطقه ای را مغتنم شمارد.

شاید این ایده کمی رویاپردازانه باشد، اما ایران می تواند در تمام بحران ها و مناقشات منطقه ای و میان منطقه ای به نوعی دخالت نماید. دخالت به معنای ورود دیپلماتیک به مسئله و تلاش برای نزدیک کردن مواضع طرف های درگیر است. ایران هم بلحاظ موقعیت ژئوپلتیک و هم بدلیل ثبات سیاسی می تواند در مسائلی همچون سوریه نقش وسیعتری ایفا نماید. در سالهایی که من در وزارت امور خارجه بودم خاطرم هست که همه عناوین مطرح در سیاست خارجی و رو ابط بین الملل را با همکاری کارشناسان وزارت امور خارجه فهرست نمودیم. چیزی حدود 2000 مسئله و یا موضوع در روابط بین کشورها فهرست شد. خوشبختانه وزارت امور خارجه همچنان داری منابع انسانی کافی و با ظرفیت است که می توان حسب تناسب و اهمیت برای هر موضوعی یک یا چند کارشناس را مسئول بررسی و پی گیری موضوع نمود. این کار به منافع ملی کشور خدمت بزرگی انجام می دهد. کشورهای با اندازه کوچکتر از ایران در دیپلماسی چنین راهی را رفته و موفق شده اند.

More from Abbas Maleki

Recommended Articles