Ana içeriğe atla

Yüksek enflasyon kadın hijyen ürünlerini vurdu: Kadınlar vergisiz ped için ayakta 

Fiyat artışları nedeniyle pek çok kadın pede ulaşamıyor. Muhalefet ped fiyatları ucuzlasın diye Meclis’e kanun teklifi verdi. 
This photo taken on Feb. 9, 2020, shows an attendant checking the stock of sanitary pads inside a mobile toilet on a bus in Pune, India.

Türkiye’nin en ünlü politik mizah dergisi olan LeMan’ın geçen haftaki kapağı kadın pedleriydi. Kadınların pede erişimini kısıtlayan ekonomik zorluklar, bir kadının kanatlanıp uçan bir pedin ardından çaresizce bakışı üzerinden karikatürize ediliyordu. Kadınlar pedin ardından çaresizce bakıyorlar zira geçen yıldan bu yana ped ürünlerine gelen zam yüzde 50’yi aşmış durumda. TÜİK verilerine göre Aralık 2020 ayında tanesi 0,66 TL olan hijyenik pedler, 2021 Aralık ayında 1,05 TL’ye yükseldi.

Bu, kaba bir hesapla bir kadının ped için günde en az 4, ayda 42 TL ödemesi anlamına geliyor. Bu ücretin yüzde 18’lik kısmını devlet vergi olarak kesiyor. Çok sayıda kadın bu yüksek rakamlar karşısında menstrüel dönemlerinde temel ihtiyaç olarak kullanmak zorunda oldukları pedleri karşılayamıyor. Derin Yoksulluk Ağı’nın 103 aileyle yaptığı araştırmaya göre görüşülen kadınların yüzde 82’si menstrüel dönemde pedlere ulaşamıyor.

Pede ulaşamayan kadınların oranı öyle fazla ki konu yerel yönetimlerin gündemine bile girdi. Artık ülkede yerel yönetimler kadınlara ped yardımında bulunuyor. Onlardan bir tanesi olan Küçükçekmece Belediyesi, “Hijyenik ped lüks değil, temel ihtiyaçtır” diyerek belediye sınırları içinde tam 10 bin kadına ücretsiz ped dağıtmayı hedefleyen bir dayanışma kampanyası başlattı. Üniversiteli kadınlar da ped dayanışması olarak okul tuvaletlerine ihtiyaç sahibi kadın öğrencilerin alabilmesi için ücretsiz pedler bırakıyorlar.  

Belediyelerle işbirliği içinde hijyen ürünlerine ulaşamayan kadınları tespit ederek dayanışmada bulunan Türkiye Kadın Dernekleri Federasyonu’nun Başkanı Canan Güllü, tam altı tırlık hijyen malzemesi topladıklarını ve bunları kadınlara dağıtmak amacıyla yola çıktıklarını söylüyor. Al-Monitor’a konuşan Güllü, “Şiddet ve yoksulluğun derin olduğu yerlerde şiddet ve yoksulluk mağduru kadınlara dağıtım yapıyoruz” diyor.

Güllü’ye göre kadınların erişimi son 10 yıldır büyük bir problem. Pandemi döneminde gün yüzüne çıkan bu problem, ekonomik darboğazla birlikte daha da büyüdü. Asıl neden ise zihniyet sorunu: “Türkiye’de cinsellik ve kadın fizyolojisi konusunda cehalet var. Tıpkı alkollü içecek gibi pedler de kâğıtlara sarılıp ya da siyah poşetlere konulup satılıyordu. Kadınların itirazı ile aleni satışlar gündeme geldi. Pandemi döneminde hafta sonları marketlerin belirli bölümleri kapatılırken, pedlerin satıldığı bölümler de kapatılarak kadınlar üzerinde bir mağduriyet oluşturdu. Bunların hepsinin nedeni, kadın fizyolojisinin görmezden gelinmesi. Toplumsal cinsiyet eşitsizliğinden kaynaklanan bu bakış açısı, bugün de ekonomik sorunlar karşısında kadınların pede erişim sorununu görmezden geliyor.”

Türkiye’de lüks tüketim ihtiyaçlarından alınan yüzde 18’lik vergi, pedlere de uygulanıyor. Kadınlar pedin lüks tüketim değil, temel ihtiyaç olduğunu belirterek bu oranın yüzde 1’e indirilmesini talep ediyor. Bugünlerde Ankara sokaklarında kadınların ped talebini dile getiren duvar yazılarına rastlamanız mümkün. “Ped lüks ihtiyaç değil, ücretsiz erişim sağlansın” duvar yazılarından, kadın eylemlerine kadar pede erişim talebi yaygınlaşıyor. Geçen hafta üniversite öğrencilerinin yer aldığı Kampüs Cadıları grubu da İzmir’de Vergi Dairesi önünde ped eylemi yaptı. Ortak taleplerden biri, ped üzerindeki vergi oranının indirilmesi. Bu talepler Meclis’e kadar ulaştı ve muhalefet partilerinin kadın milletvekilleri, Meclis’e kanun teklifleri verdi.

CHP Tekirdağ Milletvekili Candan Yüceer, pedlerdeki vergi oranının yüzde 1’e düşürülmesi, yoksul kadınlara ise ücretsiz ped dağıtılmasına ilişkin kanun teklifinin henüz Meclis gündemine alınmadığını belirtti. 

Al-Monitor’a konuşan Yüceer şunları söyledi: “Ped fiyatları ekonomik krizle birlikte fahiş fiyatlara yükseldi. Kadınlar için artık erişilemez bir durumda. Pedler üzerindeki KDV oranının kaldırılması ile ilgili kanun teklifi verdik ancak bu bile yeterli değil. Ekonomik krizi fırsat bilen üreticiler, fahiş fiyatlara yöneldikleri için vergi indirimi ile birlikte fiyat güncellemesi de yapılmalı.”

Kadınların pede erişimindeki sorunlar ciddi sağlık sorunlarına yol açıyor. Aynı zamanda bir hekim olan Yüceer, “Hijyenik pedlerin tek kullanımlık ve steril olması gerekiyor. Aksi durumda kadınlarda ciddi enfeksiyonlar yaşanabilir” dedi. 

Güllü de “Üreme sağlığı üzerinde hijyen kurallarına uyulmadığı için kadınların rahim iltihaplarında sağlıksız etkilerini görüyoruz. Bu gelecek nesillere de aktarılıyor” diyor.   

Kadınların bugünlerde üniversitelerden sokaklara, sosyal medyadan duvar yazılarına kadar yükselttiği ses iktidarda yankı buldu. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Derya Yanık ise taleplere ilişkin “Bir çalışma yapabiliriz” demekle yetindi.

Yüceer, “Hemen her gün bir yasa çıkararak, rantçılara ve erkeklere kolaylıklar sağlayan siyasi iktidarın bu konuda hâlâ bir şey yapmaması dikkat çekici” diyor. Yüceer’e göre çok sayıda muhalefet partisinin kanun teklifi vermesine karşın pedlerde KDV indiriminin hâlâ yapılmamasının nedeni bu talebin muhalefetten gelmesi. Yüceer, iktidarın bu konuda yapacağı her türlü girişime muhalefet olarak destek verecekleri konusunda da açık çek veriyor.

Milletvekilleri kanun teklifi verirken üniversiteli kadın öğrenciler de 18 Ocak’ta TBMM’de bir basın açıklaması yapmak istediler. Kampüs Cadıları üyesi üniversiteli kadınlar, TBMM’ye alınmayınca, kapı önünde vergisiz ped talebini dile getireceklerdi ancak polis tarafından darp edilerek gözaltına alındılar. 

Gözaltına alınan öğrencilerden Rozana Urkun darp sonucunda sol bacağında morluklar oluştuğunu ve beş saatlik gözaltının ardından serbest bırakıldığını söyledi. Üniversitelerde yaptıkları çeşitli dayanışma etkinlikleri nedeniyle de tehdit edildiklerini belirten Urkun, Al-Monitor’a şunları aktardı: “Pede erişemeyen arkadaşlarımız için üniversitelerde tuvaletlere ped kutuları bırakıyoruz, ancak bu kutular hemen üniversite yönetimi tarafından toplanıyor. Son olarak İzmir Bakırçay Üniversitesi’nde dayanışma pedleri bırakan üniversiteli kadınlar, rektörlük tarafından haklarında soruşturma açılacağı konusunda tehdit edildiler. Hijyen hakkımız her alanda gasp ediliyor, sesimizi çıkaramıyoruz, dayanışma gösteremiyoruz.”

Bugün özellikle mülteciler, mevsimlik tarım işçileri, öğrenciler ve hükümlüler pede neredeyse hiç erişemiyor. Peki ne yapıyorlar? Derin Yoksulluk Ağı’nın araştırmasına göre kadınlar genellikle evlerde kullanmadıkları bez parçalarını birkaç kez yıkayarak kullanmak zorunda kalıyor. 

Kadınların yaşadıkları ve mahkum edildikleri sistemi, yazar Ayşen Şahin Al-Monitor’a yaptığı açıklamada şöyle anlatıyor: “Bu iktidarın çeşitli temsilcileri ekonominin geldiği durumda çıkıp halka yarım ekmek yiyin diyor, bir kilo değil iki domates yiyin diyor, yarım simitle idare edin diyor. Kadınlara ne diyeceksiniz? Vergisi yüksek, fiyatı korkunç boyuta ulaştı. Günde altı-yedi değil iki-üç ped kullanın demek vajinal enfeksiyon geçirin demek, tamponu iki saatte bir değil altı saatte bir değiştirin demek toksik şok geçirin demek. Eğer ilkel şekilde bez bağlayın diyecekseniz o zaman bezi temizlerken harcayacağımız suda indirim yapacak mısınız? Siz hiç kan lekesi çıkarmaya çalıştınız mı? Biz menstrüel periyotta evden çıkmayıp leğende oturacaksak bize adet döngüsü süresince ücretli izin verecek misiniz? Bu, işte bu kadar hayati bir ihtiyaç. Bize hiçbir şey kullanmayıp kanımızla sınanmak dışında çözüm kalmıyor gibi.”