Ana içeriğe atla

Suriyeli Kürtler niçin ‘ekmek krizi’ yaşıyor?

Suriye ekonomisi kötüleşmeye devam ederse buğday fiyatları daha da artabilir ve Kürt önderliğindeki özerk yönetimin ekmek fiyatlarını makul seviyede tutması iyice zorlaşabilir.
A combine harvests wheat in a field in the countryside of al-Kaswa, south of Syria's capital Damascus, on June 18, 2020. - Heavy rain and reduced violence provided a relief to Syrian farmers with a good harvest this year, as a tanking economy leaves millions hungry across his war-torn country. Prior to the outbreak of the conflict in 2011, Syria produced more than 4.1 million tonnes of wheat, enough to feed its entire population. But production plunged to record lows during the war, boosting reliance on imp

“Ekmek alabilmek için şehrin yarısını gezdim, saatlerce fırınların önünde bekledim ama yine de çoğu zaman eve eli boş döndüm.” Bu sözler, Kamışlı’da yaşayan üç çocuk babası Ahmed El Barro’ya ait. Barro gibi kuzeydoğu Suriye’de yaşayan pek çok insan geçtiğimiz ay boyunca evlerine ekmek götürmekte zorlandı. Kürt önderliğindeki özerk yönetimin kontrolünde olan bölge, ciddi bir ekmek sorunu yaşıyor.

Kriz aralık ayı sonunda, artan un fiyatlarını protesto eden özel fırınların topluca greve gitmesiyle başladı. Kepenk kapatan fırıncılar, özerk yönetimin un fiyatlarını aşağı çekmesini ya da ekmeğe zam yapmalarına izin vermesini istiyordu.

Bir ay süren gergin bekleyişin ardından 21 Ocak’ta çözüme varıldı. Yetkililer özel fırınlara haftalık olarak sübvansiyonlu un vermeyi kabul ettiler. Buna göre 50 kiloluk çuval unun fırıncılara maliyeti, 43 bin Suriye lirasından (karaborsa kuruyla 14 dolar) 30 bin Suriye lirasına (9.7 dolar) düştü. Anlaşma, ağır bir ekonomik krizle boğuşan ve ekmeğe her zamankinden çok bel bağlayan halka derin bir oh çektirdi. 

İlk un sevkiyatı 1 Şubat’ta fırınlara ulaşmış ve ekmek üretimi yeniden başlamış olsa da fırın sahipleri ile özerk yönetimin arası hâlâ soğuk ve gerilim devam ediyor. Adını vermek istemeyen Kamışlı’daki bir fırın sahibi, “Bir haftalık unumuz var. Özerk yönetim sözünü tutmazsa yeniden greve gideceğiz” dedi.

Özerk yönetimin Tarım ve Ekonomi Komisyonu Eş Başkanı Selman Barudo ise anlaşmayı ihlal ederek ekmeğe zam yapan fırınlar olursa bunlardan “hesap sorulacağını” belirtti. Al-Monitor’a konuşan yetkili, “yönetimin içinde bulunduğu zor şartlardan istifade eden açgözlü kişiler” olduğunu söyledi. 

Fırın sahipleri ile özerk yönetim arasındaki kavga, özünde un fiyatlarından kaynaklanıyor. Özerk yönetim kasım sonunda una yüzde 50’nin üzerinde zam yaptı. Özel fırınlar da artan maliyet nedeniyle ekmek fiyatını 250 Suriye lirasından (0.08 dolar) 500 liraya (0.16 dolar) yükselttiler. Kamışlı’daki fırın sahibine göre fırınlar hâlâ zararına çalışıyordu. Bu nedenle özerk yönetimden ekmek fiyatını 750-900 Suriye lirası (0.24-0.29 dolar) aralığına yükseltmesini talep ettiler. Özerk yönetim bu talebi reddedince özel fırınlar greve gitti.

Suriye’nin tahıl ambarı olarak bilinen kuzeydoğu bölgesi, ülkenin buğday üretiminin yaklaşık yüzde 70’ini sağlıyor.

Kuzeydoğudaki çiftçilerin ürettiği buğdayı almak için özerk yönetim ile Suriye rejimi her yıl adeta yarışıyor. Bu rekabet geçen sene özellikle çetin geçti. Şam hükümeti buğday ihalesini gerçekleştirecek şirketler bulamadı, Rusya’dan buğday ithalatında da koronavirüs salgını nedeniyle sorunlar çıktı. Adeta bir buğday savaşına giren Şam hükümeti ve özerk yönetim, alım fiyatlarını defalarca yükselterek çiftçileri cezbetmeye çalıştılar. Neticede özerk yönetim, kendi tedarikini sağlama almak için bölgedeki çiftçilerin rejime buğday satmasını yasakladı.

Kıtlık korkusuna rağmen kuzeydoğudaki rekolte belli ki verimli oldu. Zira özerk yönetim yaz aylarında rejime buğday satışını gündemine aldı.

Görünürdeki buğday bolluğuna, bazı tüccarların özerk yönetimin işlettiği değirmenlere göre çok daha ucuza un satması eklenince fiyat artışlarının şaibeli olduğu, işin içinde yolsuzluk olduğu iddiaları baş gösterdi.

Özerk yönetim ise un fiyatlarındaki artışı, Suriye lirasındaki hızlı değer kaybına ve buğdayın pahalılaşmasına bağladı. Ayrıca, yolsuzluk söylentilerinin önünü almak için kuzeydoğu Suriye’de buğday üretiminin “gerçek maliyetini” tespit etmek üzere komisyon kurma sözü verdi. 

Zamların sebebi ne olursa olsun, mevcut anlaşma çöker ve yeniden ekmek sıkıntısı başlarsa bu, halk için feci sonuçlar doğurur. Ailesinin son bir ayda “hazin bir durum” yaşadığını söyleyen Barro, karınlarını ancak bazı akşamlar, o da komşularının yardımlarıyla doyurabildiklerini söyledi.

Gıda güvenliği sorunu Suriye’nin genelinde vahim bir boyuta ulaşmış durumda. Dünya Gıda Programı’nın Nisan 2020’de açıkladığı son verilere göre Suriye’de 9 milyon 300 bin kişi gıda güvenliğinden mahrum. Suriye’deki görülmemiş ekonomik krizin halen sürdüğü düşünülürse bu sayının bugün daha da yüksek olduğu söylenebilir. Kuzeydoğu Suriye özellikle hassas durumda. Çünkü bölge, Birleşmiş Milletler’den yardım alamıyor ve ülkenin başka yerlerinden kaçan büyük bir sığınmacı nüfusu barındırıyor. Bunun neredeyse direkt bir sonucu olarak kuzeydoğudaki çocukların beşte birinde bedensel gelişim geriliği görülüyor. Bu oran, ülkenin diğer hiçbir bölgesinde bu kadar yüksek değil.

Kuzeydoğu Suriye’de kamuya ait fırınlar da var. Bunlar ekmeği çok daha düşük fiyattan, 100 Suriye lirasından (0.03 dolar) satıyor ancak bu ekmek kalitesiz olarak biliniyor; kızgın bir sosyal medya kullanıcısının tabiriyle “köpeklere bile verilmez.” Rejim tarafından işletilen bu fırınların Şam’dan sübvanse edilmiş un alması gerekiyor. Ancak Şam’ın son dönemde un tedarik edememesi nedeniyle açığı özerk yönetim kapatıyor. 

Kuzeydoğu Suriye ülkenin diğer kesimlerinden siyaseten uzaklaşmış olsa da bölgedeki ekmek krizi Suriye genelindeki ekonomik durumla yakından ilgili. Suriye ekonomisi kötüleşmeye, Suriye parası değer kaybetmeye devam ederse buğday fiyatları daha da artabilir, bu da özerk yönetimin ekmekteki sübvansiyonu sürdürme, temel gıda fiyatlarını makul seviyede tutma çabalarını zora sokabilir. 

Bu haber, Muhammed Abdülsettar İbrahim’in katkısıyla hazırlanmıştır.

More from William Christou

Recommended Articles