Ana içeriğe atla

İran ve Hizbullah, Hamas-Şam uzlaşısı için devrede

Suriye rejimi ve Hamas’ın bölgedeki ortak hasımlarıyla gerginlikleri tırmanırken iki taraf arasında ilişkilerin düzeltilmesi için İran ve Hizbullah aracılığında sürdürülen görüşmeler olumlu seyirde.
A Syrian watches an interview of Hassan Nasrallah, the head of Lebanon's militant Shiite Muslim movement Hezbollah, screened on Syria's official television channel Al-Ikhbariya on April 6, 2015 in Damascus. AFP PHOTO / STR        (Photo credit should read -/AFP via Getty Images)

GAZZE, Gazze Şeridi — Hizbullah Genel Sekreteri Hasan Nasrallah’ın Hamas ile Suriye rejimi arasındaki ilişkileri düzeltmeye yönelik çabaların olumlu bir seyir izlediğini açıklamasının ardından uluslararası basın iki taraf arasında olası bir uzlaşıya yönelik haberlerle yankılanıyor.

Nasrallah Lübnan El Mayadin televizyonuna 27 Aralık’ta verdiği kapsamlı röportajda “Bu ilişkilerin onarılması elzem ancak bu biraz zaman alacak” diye konuşmuştu. Nasrallah, Hamas Siyasi Büro Şefi İsmail Haniye ile geçen aylarda Beyrut yakınlarında gerçekleştirdiği bir dizi görüşmede Şam yönetimiyle uzlaşı, İran’a yönelik husumet ve İsrail ile Arap devletleri arasındaki normalleşme anlaşmaları gibi stratejik meseleleri ele aldıklarını kaydetti.

Hamas ile Suriye rejimi arasındaki ilişkiler Suriye’de 2011’in sonunda patlak veren isyanlarla birlikte kötüye gitmeye başladı. Hamas ilk etapta Suriye’deki varlığının siyasi bedelini ödediğini düşünerek isyanlar karşısında tarafsız bir tutum takınmış, ancak 2012’nin başında ülkeden ayrılmıştı.

Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad ise Hamas’ı Suriyeli muhaliflere destek vermek ve hareketin bazı üyelerini muhalif grupların safında rejime karşı savaşmakla suçlamıştı. Rejim ayrıca, Suriye’den ayrılmayan Hamas üyelerini tutuklayarak, hareketin ve hareket üyelerinin ülkedeki mal varlıklarına el koymuştu

Hamas yetkilileri Al-Monitor’un Suriye rejimiyle uzlaşıya dair sorularını yanıtsız bıraktı. Lübnan’da bulunan Hamas’a yakın kaynaklar ise hareketin üyelerine müzakereleri sekteye uğratmamak adına konuya dair basın yasağı getirdiğini aktardı. Kaynakların verdiği bilgilere göre İran ve Hizbullah aracılığında yürütülen müzakerelerde önemli bir gelişme kaydedilmiş durumda. Nasrallah ile Haniye arasında geçen aylarda Beyrut’ta gerçekleştirilen görüşmelerde Suriye rejimiyle uzlaşının yanı sıra İran liderliğinde, Suriye, Hizbullah ve Hamas’ı kapsayan bölgesel ittifak eksenini olumsuz etkileyen konular da ele alındı.

2021’de bazı Hamas liderlerinin Şam’a dönmesinin muhtemel olduğunu belirten kaynaklara göre taraflar uzlaşının önündeki zorlukların farkındalar ancak bunların aşılması gerektiğini de kabul ediyorlar.

Hamas 30 Aralık’ta İsrail’in Şam’da bir Suriyeli askerin ölümüne yol açan bombardımanını kınadı. İran ve Hizbullah aracılığında süren müzakereler İsmail Haniye’nin Hamas’ın yeni siyasi büro şefi seçildiği 2017 seçimlerinden sonra başladı. Şam yönetimi Hamas-Suriye ilişkilerinin kopmasından Suriye’deki protestoları kınamayı reddeden Halid Meşal liderliğindeki eski Hamas yönetimini sorumlu tutuyor. Meşal Gazze Şeridi’nde düzenlenen bir Hamas töreninde Suriye muhalefetinin bayrağını taşımıştı.

İranlı bir parlamenter ise isminin açıklanmaması kaydıyla Al-Monitor’a şöyle dedi: “Hamas ile Suriye arasındaki ilişkileri düzeltmeye yönelik çabalar olumlu seyir izliyor ve yakında sonuca ulaşacaktır.” 

Bu çabalara, geçen yıl ocak ayında öldürülen İran Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani’nin önayak olduğunu belirten parlamenter, şimdi süreci Hizbullah ile işbirliğinde Devrim Muhafızları ve İran rejiminden yetkililerin sürdürdüğünü kaydetti.

Parlamenter şöyle devam etti: “Müzakereler, silahlı grupların Suriye topraklarının büyük bölümünde bertaraf edilmesiyle hız kazandı. Suriye rejimi ve [Direniş Ekseni’nin] diğer tarafları [İranlı nükleer fizikçi Muhsin] Fahrizade ile öncesinde Sülaymani’ye düzenlenen suikastların ardından bölgeyi bekleyen tehlikenin farkına vardılar. Gazze’deki Filistin direnişine silah tedarik edilen kanalların kesilmesinin de etkisi oldu.”

Hamas’ın Suriye devriminde benimsediği tutum, Suriye rejiminin iki başat müttefiki İran ve Hizbullah’la olan ilişkilerini de baltaladı ama bitirmedi. Bu bağlar, şu an sürdürülen müzakerelerde kolaylaştırıcı rol oynuyor. Şam ile görüşmeleri hareket adına Hamas Siyasi Büro Şefi Yardımcısı Salih El Aruri yürütüyor.

Nablus’taki Ulusal En Neceh Üniversitesi’nden siyaset bilimci Abdüssettar Kasım’a göre Esad’ın uzlaşıyı kategorik olarak yıllarca reddetmesinin ardından Suriye rejimini Hamas’la ilişkileri düzeltmeye iten bir dizi etmen söz konusu. Bunların başında ABD ordusunun bölgedeki faaliyetleri, ABD ve İsrail’in, İran, müttefiki Hizbullah ve Gazze’deki silahlı grupları hedef alacağına dair korkular ve Suriye’nin kuzeyinde muhaliflerin elinde bulunan toprakların akıbetine ilişkin belirsizlikler geliyor.

Kasım Al-Monitor’a şöyle dedi: “Suriye ve Lübnan’da yakın olduğum bazı kişilerden duyduğum kadarıyla, İran ve Hizbullah bu yıl Esad’a Hamas’la uzlaşı konusunda büyük baskı yaptılar.” Kasım da Hamas liderleri ve aktivistlerinin ilerleyen aylarda Şam’a dönecekleri kanısında.

Hamas’a yakın siyasi uzman İbrahim El Madhun da Hamas ve Suriye rejimi arasındaki uçurumun arabuluculuk çabalarıyla büyük ölçüde kapandığını görüşünde. Al-Monitor’a konuşan Madhun hareketin İran liderliğindeki eksenle ilişkilerinin ilerleyen aylarda daha da düzeleceğini söyledi. Madhun’a göre İsrail ile Arap devletleri arasında imzalanan normalleşme anlaşmaları Hamas’ı Suriye, İran ve Hizbullah’a daha da yakınlaştırdı.

Hamas Şam’daki varlığını sürdürürken Suriye rejiminin harekete yaptığı katkılara dair pek çok açıklama yapmıştı. Bu katkıların başında İsrail ile savaşta kullanılmak üzere Hamas ve Gazze Şeridi’ndeki diğer Filistinli gruplara tedarik edilen Kornet füzeleri geliyor.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Already a Member? Sign in

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial
What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

Text Alerts - Be the first to get breaking news, exclusives, and PRO content.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

Already a Member? Sign in

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial