Ana içeriğe atla

Yeni lider seçimi Ezidileri böldü

Ezidi toplumunun ruhani liderinin ocak sonunda vefatının ardından yeni liderin seçimi konusu Ezidi toplumunda ihtilaflara neden oldu. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
RTX6L8LJ.jpg

ERBİL, Irak — Ezidilerin lideri Mir Tahsin Said uzun bir hastalık sürecinin ardından 28 Ocak’ta Almanya’da tedavi gördüğü hastanede hayatını kaybetti. 86 yaşındaki liderin vefatıyla çeşitli ülkelere yayılmış olan Ezidi toplumu yeni liderin kim olacağını tartışmaya başladı. Tartışmalar, 2014 yazında İslam Devleti örgütünün soykırımına maruz kalan Ezidi azınlığının liderlik konusunda ciddi şekilde bölündüğünü gösteriyor.

Mir Tahsin’in naaşı 4 Şubat’ta Irak Kürdistanı’na ulaştı. Cenazeye hem Bağdat hükümetinden hem Erbil yönetiminden yetkililer katıldı. Mir Tahsin, doğduğu yer olan Ninova vilayetinin Şehan ilçesine bağlı Baedre’de toprağa verildi.

15 Ağustos 1933’te doğan Mir Tahsin, babaannesi Mir Mayan Hatun’un aday göstermesi ve o dönem krallık olan Irak yönetiminin onayıyla Mir olmuştu. Babası Mir Said Ali Beg’in 1944’te ölmesi üzerine onun yerine geçen Mir Tahsin, 70 yıldan fazla Ezidilere önderlik etti.

Mir, toplumsal ve sembolik bir yapı olan Ezidi emirliğinin başına kendisinden sonra kimin geçeceğini ya da Mir ailesinde halefinin kim olacağını belirlememişti. Bu boşluk nedeniyle Ezidi toplumu belirsizliğin içinde düştü.

Kimi Ezidi yazarlar Suriye, Irak, Türkiye ve Gürcistan’daki Ezidilerin yeni Mir’i seçim yoluyla belirlemesini öneriyorlar. Yeni Mir’in seçimi için herhangi bir ölçüt bulunmazken bu yazarların önerisine göre seçimler bir gözetim komitesinin idaresinde yapılacak. Mir seçilen kişi de Mir soyundan iki ismi halefi olarak seçecek. Bir veliaht, bir de vekil belirleyecek. Böylece Ezidi emirliğinin devamı sağlanacak, çatışmalar ve bölünmeler önlenecek.

Mir’in yerine geçmek için altı kişi adaylığını koymuş durumda. Ezidi yazar Saman Davud tarafından açıklanan adayların her biri için sosyal medyada kampanya yürüten destek grupları var. Davud en güçlü adaylar olarak Mir Tahsin’in en büyük oğlu ve vasisi Hazım Mir Tahsin Beg’i ve en küçük oğlu İsmet Tahsin Beg’i görüyor. Davud’a göre İsmet halk tarafından daha büyük teveccüh görüyor. Ancak büyük oğul Kürdistan Demokratik Partisi’nin (KDP) desteğine sahip olduğu için daha güçlü konumda.

Mir ailesinin kadın mensuplarından Urub İsmail Al-Monitor’a yaptığı açıklamada kadınların da liderliğe aday olabilmesi gerektiğini savundu. Fırsat verilirse kadınların Ezidi toplumuna daha iyi önderlik yapacağına inanan İsmail, erkeklerin Ezidileri soykırımdan koruyamadığına dikkat çekti ve yarışın adil ve şeffaf olması hâlinde liderliğe aday olabileceğini söyledi.

Bir grup Ezidi aydın Mir ailesinin geleceğine ilişkin yaptıkları açıklamada yeni liderin mutabakatla seçilmesi gerektiğini belirttiler, ayrıca Mir’in her iki ebeveyninin Mir soyundan olmasını şart koşan yerleşik kaidelere uyulmasını istediler. Açıklamada Ezidi toplumuna, Dini Konsey’e ve Mir ailesine “ortak bir söylem benimseme ve Ezidi emirliğinin üzerine kurulduğu temel ilkelere saygı gösterme” çağrısı yapıldı. Açıklamada ayrıca “seçimin, kaynağı ne olursa olsun dış etkilerden uzak yapılması” temenni edildi ve “yeni Mir’in Ezidilerin iradesini temsil etmesi, onların beklentilerini yansıtması gerektiği” belirtildi.

Davud’a göre eğitimli elitlerin saf Mir soyundan gelen bir liderde ısrar etmesi sıkıntı yaratıyor. Bu koşulu ne Hazım ne de İsmet karşılıyor. Bu da Mir Tahsin’in diplomat torunu Brin Said Tahsin Beg gibi aileden başka isimlerin aday gösterilmesine yol açabilir.

Ezidi araştırmacı yazar Halil Cindi yeni liderin seçiminde siyasetin baskın olacağına inanıyor. Örneğin Mir Tahsin de 1944’te bu göreve getirilirken krallık hükümetinin desteğini almıştı. Bir başka unsur da 1968’de iktidarı ele geçiren Baas Partisi’nin desteğiydi. Baas Partisi Mir olarak Bayezid İsmail Beg’i aday göstermişti. Ezidi toplumunun o dönem siyasi baskıya boyun eğmekten başka çaresi yoktu.

Cindi’ye göre Ezidiler ve Mir ailesi KDP’nin güçlü olduğu bölgelerde yaşadıkları için KDP yeni Mir’in belirlenmesinde güçlü bir söz sahibi olacak. KDP’nin politikalarını destekleyen bir ismin tercih edileceği muhakkak. Yeni Mir bu etkiden dolayı zayıf olacak, siyasi baskılara direnç gücünden yoksun olacak. Yerel meseleler daha çetrefilli hâle gelecek ve Ezidi toplumu iyice bölünecek, yeni Mir’e kafa tutan gruplar çoğalacak.

Ezidi toplumunun mevcut durumu aşması için Cindi, yeni Mir’in, Dini Konsey’in ve Ezidi elitlerin lider seçiminde çağdaş yöntemler benimseyerek dini kurumda reform yapılmasını öneriyor. Bu reformlarla karar verme yetkisi şahıslardan kurumlara aktarılmalı ki tek taraflı kararlar zorlaşsın ve süreci dış etkilerden korumak mümkün olsun. Cindi’ye göre bir meclis veya şuraya da ihtiyaç var. Bu yapıda Irak’ın ve Kürdistan bölgesinin farklı yörelerinden Ezidi temsilciler yer almalı. Bu tür değişiklikler yapılmazsa Ezidi emirliği zayıf kalır.

Cindi’nin bu görüşleri Ezidilerin kimliğini, birlik beraberliğini korumak isteyen Ezidi elitler tarafından paylaşılıyor.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial