Ana içeriğe atla

‘Arap NATO’su’ ne zaman hayata geçecek?

Katar’ın, Mısır’da düzenlenen bölgesel tatbikattan dışlanması İran’a karşı birleşik cephe projesindeki zorluklara ışık tutuyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
shieldarabs.png

Mısır’da 3 Kasım’da başlayan ve iki hafta sürecek olan Arap Kalkanı tatbikatı sekiz Arap ülkesinden asker ve uzmanları bir araya getirerek bölgenin en kuvvetli ordularının müşterek gücüne kısa bir bakış imkânı veriyor. Ancak tatbikat aynı zamanda Washington’un Tahran’a yönelik ağır yaptırımlar devreye soktuğu bir dönemde İran’a karşı birleşik cepheyi engelleyen siyasi bölünmüşlüğe de ışık tutuyor. Mısır, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Bahreyn ve Ürdün’ün katıldığı tatbikattan Katar dışlanmış durumda. Tatbikatta ayrıca Lübnan ve Fas’tan danışmanlar yer alıyor.

İlk olarak Suudi Veliaht Prensi Muhammed Bin Selman’ın gündeme getirdiği ve Washington’ın Orta Doğu Stratejik İttifakı (MESA) adını verdiği askeri ortaklığa ocak ayında gecikmeli olarak start verilmesi planlanıyor. Ancak yeni bir erteleme de yaşanabilir. Al-Monitor’a bilgi veren Amerikalı bir yetkiliye göre Trump yönetimi ittifak resmileşmeden önce Körfez’deki Katar kavgasının çözülmesini arzuluyor.

Savunma alanına odaklanan Washington merkezli düşünce kuruluşu CNA’in uzmanlarından Zack Gold’a göre “ABD, bölgesel bir örgütte Körfez İşbirliği Konseyi’nin (KİK) tamamının yer almasını istemekte haklı. ABD Katar’ı içermeyen bir örgüte katılmama mesajı gönderiyorsa bu önemli bir mesajdır.”

Katar geçtiğimiz yaz 10 bin ABD askerine ev sahipliği yapan El Udeyd Hava Üssü’nün modernizasyonu için 1,8 milyar dolardan fazla harcama yapacağını söylemişti.

Gold’a göre Katar krizi, ABD ile Körfez ülkeleri arasındaki askeri iş birliğini tamamen rayından çıkarmış değil. ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) ağustosta yaptığı açıklamada 16 ülkenin katılımıyla Mısır’da düzenlenen Parlak Yıldız Harekâtı tatbikatına 800 ABD askerinin katıldığını duyurmuştu. Suudi Arabistan ve Mısır ekim sonunda 10 günlük Tabuk 4 tatbikatını gerçekleştirdiler. 2016’da ise Suudi Arabistan, aralarında Katar’ın da olduğu 20 Arap ve Müslüman ülkesinden 350 bin askerin katıldığı “Kuzey’in Gök Gürültüsü” isimli tatbikata ev sahipliği yapmıştı.

ABD yönetiminin Yemen’de BM destekli ateşkes için bastırdığı, Suudi gazeteci Cemal Kaşıkçı’nın öldürülmesinde eksiksiz soruşturma istediği bir ortamda MESA’nın hayata geçmesi, uzun gecikmelerin ardından yeni sıkıntılarla karşılaşabilir. Al-Monitor’a eylülde bilgi veren bir ABD yetkilisi, nisandan ocak ayına ertelenen toplantıda tek odak noktasının İran olmayacağını, KİK’te uzlaşı sağlamanın da ön planda olacağını söylemişti.

Körfez işlerinden sorumlu Dışişleri Bakan Yardımcısı Vekili Tim Lenderking de The National gazetesine yaptığı açıklamada BAE’nin, MESA’nın İran’ın olası siber saldırılarına karşı “güçlü bir kalkan” oluşturmaya katkı yapacağını, ayrıca Suriye ve Yemen’deki çatışmaların çözümüne yardımcı olabileceğini belirtmişti.

ABD yetkilileri bu ittifak fikrini yıllardır hayata geçiremiyor. Daha 1997 yılında, dönemin CENTCOM komutanı General Anthony Zinni, İran’a yönelik savaş planları kapsamında bir Arap ittifakının kurulmasını savunmuştu. Zinni ABD öncülüğündeki bir saldırının bataklığa saplanmak anlamına geleceğini çünkü İranlıların rejimin arkasında duracağını ve ülkedeki dağlık arazinin zorluk çıkaracağını düşünüyordu. Barack Obama yönetimi de KİK’i kapsayacak bir füze kalkanı geliştirmeyi denemiş ama bu fikir de hayata geçirilememişti.

ABD’nin son iki savunma bakanı, ABD güçlerini riskten uzak tutmak için Irak, Suriye ve Yemen’deki savaşma işini buradaki ortaklara kaydırmaya, Arap ülkelerine eğitim, hava gücü ve yakıt ikmali ile destek olmaya yöneldi. Ancak siyasi çalkantılar ve Orta Doğu’daki zorlu cephelerin sivillerle dolu olması bu stratejiyi zorlaştırıyor.

Ağustosta Yemen’de bir okul otobüsünün bombalanması 40 çocuğun ölümüne neden oldu. Kongre’de büyük tepki toplayan bu olayın ardından Dışişleri Bakanı Mike Pompeo eylülde Suudi-BAE koalisyonunun sivil kayıpları azaltmak için iyi niyetli çabalar harcadığını söyledikten sonra ABD’nin Suudi ve BAE uçaklarına yakıt ikmali yapmasına izin verdi. Suriye’de ise Türkiye’nin sınır ötesinden Kürt ağırlıklı Suriye Demokratik Güçleri’ni (SDG) hedef alması üzerine terörist PKK ile bağları olan ABD destekli yapı, İslam Devleti ile mücadelesini askıya aldı.

Öte yandan ABD’nin müstakbel “Arap NATO’suna” vereceği destek silah satışıyla sınırlı kalabilir. Ürdün ve Mısır hâlihazırda ABD’nin en fazla askeri yardım sağladığı ülkeler arasında yer alıyor. Yukarıda bahsi geçen ABD yetkilisine göre MESA’ya ABD vergi mükelleflerinden sağlanan kaynaklarla destek verilmesi olası değil. Dışişleri Bakanlığı 30 Eylül’de sona eren 2018 mali yılında Orta Doğu’ya toplam değeri 22 milyar doları aşan silah satışlarına onay verdi.

Gold ABD’den silah alan ülkeleri kast ederek şöyle dedi: “Onlardan istediğimiz şeylerden biri kendi aralarında uyumlu çalışabilmeleri. Bu yüzden onlara benzer silahlar satıyoruz."

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Already a Member? Sign in

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial
What's included:
Our Expertise

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

Already a Member? Sign in