Ana içeriğe atla

Irak gümrüğü kimin kontrolünde?

Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi tarafından yapılan bağımsızlık referandumunun ardından başlayan gerilim her gün başka bir alanda kendini hissettiriyor. Son olarak tatbikat için Türkiye’de bulunan Irak askerleri sınırı geçerek 26 yıl sonra ilk kez gümrük sahasına girdi.
RTS1DMPD.jpg

DİYARBAKIR — Irak merkezi hükümeti ile Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (KBY) arasındaki tansiyonun yükseldiği bir gün Türkiye’nin sınır bölgesinden siren sesleri duyulmaya başladı. Sabahın ilk ışıklarıyla bir askeri konvoy tanklar eşliğinde sınıra doğru harekete geçti. Siren sesleri önce bölgede, haber yayılınca tüm dünyada heyecan yarattı. Türk askerlerinin Irak’a girdiği sanıldı. Ancak konvoyda sadece Türk askerleri değil Irak askerleri de vardı. Bir süre önce sınırdaki tatbikata katılmak için gelen Iraklı askerler Türk askerleriyle birlikte kendi topraklarına doğru yola çıkmıştı.

KBY’nin referandum kararının ardından gözlerin çevrildiği yerlerden biri de Türkiye-Irak sınırıydı. Sınırın tek geçiş noktası olan Habur Gümrük Kapısı Türkiye’nin en önemli kozuydu. Türkiye referandumun yapılması halinde Kürt tarafındaki İbrahim Halil Kapısı’nı kapatılabileceğini açıklamıştı.

Referandum yapıldı ama kapı kapanmadı. Ancak bu kez Bağdat yönetimi kapıyı gündeme getirdi. Bağdat, Kerkük’ün alınmasından sonra sınır kapısının da merkezi hükümete devredilmesini istedi. Haftalar önce hava yoluyla Türkiye’ye gelen Irak askerleri şimdi kara yoluyla ülkelerine giriş yapıyordu. Hem de 26 yıl sonra ilk kez.

Irak askerlerinin İbrahim Halil’i terk ettikleri 1991 yılında henüz cep telefonları yoktu, interneti kimse bilmiyordu. Irak’ın kuzeyini Kürtlere bıraktıklarını dünya günler sonra öğrenmişti. Bugün ise tüm dünya olan biteni onlar daha gümrük sahasına varmadan öğrendi. Irak askerleri bir yandan cep telefonlarıyla fotoğraf çekip sosyal medyada paylaştı bir yandan gümrüğe doğru ilerledi. Sabahın ilk saatlerinde başlayan heyecan dalgası bir süre sonra yerini biri dizi garip gelişmeye bıraktı.

Gariplikler Türkiye medyasının “İbrahim Halil Gümrük Kapısı Bağdat’a devredildi” manşetleri atmasıyla başladı. Gazetelere göre gümrük kapısı 26 yıl sonra yeniden Bağdat’ın denetimine girmişti. Bu gelişme, Türkiye tarafını nedense sevindirmişti. Bir süre sonra Irak askerlerinin gümrük sahası içindeki fotoğrafları sosyal medyada paylaşıldı. Fotoğraflarda üst düzey komutanlar da vardı. Ancak gümrük binalarının devrine dair tek bir emare yoktu. Hemen ardından Kürt yönetimi de açıklama yaptı. İbrahim Halil Sınır Kapısı Müdürlüğü’nden yapılan açıklamada haberlerin psikolojik savaş amaçlı olduğu vurgulanarak şöyle dendi: “İbrahim Halil Sınır Kapısı kapatılmadı. Vatandaşlarımız ve iş dünyası bunu bilsin. Sınır kapısı gerek seyahat gerekse ticarete her zaman açık olacaktır. Bazı medya kuruluşlarında kapının kapatıldığı ya da Irak’ın kontrolüne geçtiğine dair propaganda içeren haberlerin hepsi asılsızdır. Söz konusu girişimler psikolojik savaş amaçlıdır.”

Öte yandan açıklamada askerlerin geldiği yalanlanmadı. Askerlerin gelişinin ziyaret amaçlı olduğu belirtilen açıklamada, “Irak ve Peşmerge güçlerinden yetkililerin dün sınıra uğramaları tamamıyla ziyaretten ötürüydü. Hiçbir toplantı yapılmadı. Irak Genelkurmay Başkanı Peşmerge Bakanlığı’na ait araç ve konvoyla Peşhabur’a gitti.” ifadeleri yer aldı.

Bu sırada sevinç çığlıkları atanlara Irak medyası da katıldı. Irak gazeteleri sınır kapasının yıllar sonra merkezi hükümetin kontrolüne geçtiğini yazdı.

Al-Monitor bu gelişmeyi gümrük sahasından kaynaklara sordu. İsminin yazılmasını istemeyen bir gümrük memuru Al-Monitor’a işlemlerin halen Kürt yönetimine bağlı memurlar tarafından gerçekleştirildiğini söyledi. Aynı memur “Sabah Irak askerleri ve komutanları gümrük sahasına geldi, bizim yetkililerle görüştükten sonra ayrıldılar. Şu anda merkezi hükümetten ne sivil ne asker kimse yok.” dedi.

Bir gün sonra başka bir gümrük çalışanı Al-Monitor’a gümrük sahasında işleyişin eskisi gibi olduğunu teyit etti. Gümrük kapısı ile ilgili haberlerin dalga dalga yayılmasının ardından bu kez KBY Gümrükler Genel Müdürü Samal Abdurrahman açıklama yaptı. Abdurrahman şimdiye kadar hiçbir Iraklı gücün gümrüğe girmediğini söyledi.

Bir tarafa göre devir işlemi yapıldı diğer tarafa göre ise yapılmadı. Ortadaki tek gerçek Kürt tarafındaki gümrük sahasında görüntülenen Irak askerleri. Sınır Kapısı Müdür Yardımcısı Muhammed Tahir’e göre görüntülenen askerler Irak Genelkurmay Başkanı Osman Ganimi ile birlikte Türkiye’ye gidip Irak’a dönen bir birlikten ibaret.

Bu açıklamayla karışık olan tablo daha bulanıklaştı. Kürt yönetimi ısrarla devir-teslim yapılmadığı söylese de Irak’la birlikte Türkiye de gümrük yönetiminin Irak’a bırakıldığında ısrarlı. Başbakan Binali Yıldırım sınırdaki gelişmelerin hemen ardından yaptığı açıklamada gümrüğün devredildiğini söyledi.

Sınıra kilometrelerce uzakta bulunanlarla sınır civarındakilerin duydukları ve gördükleri birbirinden çok farklıydı. Irak’tan Türkiye’ye giriş yapanlar dışında konuyla ilgili net gözlemi olan kimse yok. Al-Monitor’un telefonla ulaştığı bazı kamyon şoförleri Irak tarafında bir değişiklik görmediklerini aktardılar.

Gümrük kapısındaki sanal değişikliğe sevinenler olsa da gelişmelerden kaygı duyanlar da var. Türkiye ile Irak arasında ticari, ekonomik ve kültürel ilişkilerin artırılması amacıyla kurulan Türkiye-Irak Sanayici ve İşadamları Derneği (TİSİAD) Başkanı Nevaf Kılıç gelişmelerin ticarete sekte vurmasını kesinlikle istemediklerini söyledi. Kılıç Al-Monitor’a şöyle konuştu: “Habur zaten önemli bir kapı. Son gelişen olaylardan sonra Irak’la ticaretin daha da artmasını istiyoruz. Merkezi hükümet güvenliği sağlarsa Türk plakalı araçların Bağdat’a, Basra’ya kadar gitmesini istiyoruz. Son gelişmeler ticareti etkiledi. Belirsizlik vardı. Süreçte belirsizlik olunca birçok şirket mallarını askıya aldı. Belirsizlik yavaş yavaş gideriliyor. Sınır kapısı 26 yıldır Kürt yönetimini elinde. Birden değişim olursa belki kısa süreli sıkıntı olabilir. İnsanların oraya adapte olması lazım. Araçlarımız Süleymaniye’den Bağdat’a gidiyor, acilen Musul ve Kerkük yolunun açılmasını istiyoruz. Olayların Irak’la ticareti sekteye uğratmasını istemiyoruz.”

Bu kadar açıklama yapıldı ama İbrahim Halil sınır kapısının kontrolünün kimde olduğu halen belirsiz. Gün geçtikçe konu gündemden düşüyor. Kürt yönetimi sessiz sedasız gümrüğü yönetmeyi sürdürecek ya da devredecek. Öyle görünüyor ki devrederse de kimse bilmeyecek. Zaten birçok kişi yönetimin şu anda Bağdat’ta olduğunu düşünüyor.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Already a Member? Sign in

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial