Ana içeriğe atla

Irak Kürdistanı: Din adamları bağımsızlık kavgasını körüklüyor

Irak’ın Kürdistan bölgesi bağımsızlık referandumuna hazırlanırken hem Kürt hem Arap tarafındaki din adamları siyasi kavgayı körüklüyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
A man sews an Iraqi Kurdish flag bearing a portrait of Iraqi Kurdish leader Massud Barzani, in Arbil, the capital of the autonomous Kurdish region of northern Iraq, on February 3, 2016.  
Barzani has declared that the "time has come" for the country's Kurds to hold a referendum on statehood, his office said.

 / AFP / SAFIN HAMED        (Photo credit should read SAFIN HAMED/AFP/Getty Images)

ERBİL, Irak — Irak Kürdistanı 25 Eylül’de referanduma hazırlanırken tepkiler siyasetin dışına taştı. İşin içine camiler de dâhil olurken bağımsızlığa destek ve karşıtlık denklemine din boyutu ekleniyor.

Dini otoritelerden Muhammed Taki El Medresi 28 Temmuz’daki vaazında Kürtlerin bağımsızlığına karşı olduğunu yineledi ve Kürtlere “taleplerini izan, mantık ve anayasanın sınırları içinde tutma” telkininde bulundu. El Kazımiye’nin dini otoritesi Muhammed Mehdi El Halsi ise 7 Temmuz’da Irak halkını “bölücü projelerin” karşısında durmaya ve bu “kuşkulu projeye” darbe indirmeye çağırdı. İslam dünyasına da seslenen Halsi, bağımsız Kürdistan’ın yeni bir Siyonist oluşum olacağı uyarısında bulundu.

Irak’ın en büyük Şii siyasi koalisyonunun başında bulunan Ammar El Hâkim de nisanda Mısır’da bir televizyon kanalına verdiği demeçte şöyle demişti: “Kürt devleti ilan edilirse ben şahsen İsrail’den başka bu devleti tanıyabilecek bir ülke bilmiyorum. Arap ülkeleri Irak’ın bütünlüğünü düşünüyor.”

İlginçtir ki Kürt devleti ile İsrail arasında kurulan bu bağ Baas dönemine kadar uzanıyor. Kürt hareketine o günlerde “İsrail ajanı” deniyordu.

Devletin birliğini savunan bir başka din adamı İyad Cemaleddin, Kürt NRT kanalına 26 Haziran’da verdiği mülakatta Irak Kürdistan Başkanı Mesud Barzani’ye yüklendi. Cemaleddin bir Kürt devletinin kurulamayacağını çünkü Irak, İran, Türkiye ve Suriye dâhil dünyanın pek çok yerinden itiraz geldiğini, Kürdistan Bölgesi’ndeki boşluğun ve istikrarsızlığın üstünü örtemeye çalışan Barzani’nin kumdan kaleler yaptığını öne sürdü. Cemaleddin “Bir Kürt devleti olmayacak, ne şimdi ne bin yıl sonra.” dedi.

Kürt bağımsızlığına karşı sesini yükselten ilk isimlerden biri olan Sadr hareketi lideri Mukteda El Sadr ise 4 Temmuz’daki basın açıklamasında şu ifadeleri kullandı: “Bağımsızlığın hayata geçirilmeyeceğini umuyorum. Kürtler bu ülkede bizim ortağımızdır. Musul’u kurtarmak üzereyiz ve benim Barzani’ye çağrım, bu ayrılma konusunu ertelemesi ve sonra da tümden gündemden kaldırmasıdır.”

Ayetullah Kasım El Tay 25 Ocak 2015’te bağımsızlık projesine şiddetle karşı çıktığını belirten bir açıklama yapmıştı. Ancak Irak’ın en etkili din adamı olan Büyük Ayetullah Ali El Sistani konu hakkında şimdilik suskun.

Sünni Arap din adamları da referandum konusunda fikir beyan ediyor ama destekleyici yönde. Tanımış bir isim olan Şeyh Ahmed El Kubeysi 19 Temmuz’da Kürtleri desteklediğini yineledi ve şöyle dedi: “Irak bölünecek. Kürdistan güçlü bir Sünni bölge haline gelecek ve sadece Kürtlerden ibaret olmayacak. Tüm Sünni Araplar Kürdistan’a katılma konusunda ısrarcı.” Özellikle ihtilaflı bölgelerde yaşayan Sünni Araplar referandumdan yana tavır alıyor ve Kürt bölgesine katılmak istiyor.

Kürt din adamları da referanduma destek ifade ediyor. Evkaf ve Diyanet İşleri Bakanlığı Sözcüsü Nabız İsmail, 8 Temmuz’da bakanlığın cami vaizlerine bu yönde talimat vereceğini açıkladı ve ekledi: “Din adamları tüm güçleriyle ‘evet’ diyerek referanduma katılacaktır. Din adamları bunun milli bir görev olarak görüyor.”

Kürdistan Müslüman Âlimler Birliği Merkez Konseyi de Şiilerden gelen açıklamalara dolaylı bir cevap olarak Kürdistan Bölgesi’nde ve Bağdat’la Erbil arasında ihtilaf konusu olan bölgelerde referandum yapılmasına destek beyan etti. Konsey 12 Temmuz tarihli açıklamasında “referandumun başarılı olması için” Kürtlere “birlik olma, uzlaşma ve aralarındaki anlaşmazlıkları çözme” çağrısında bulundu.

Dohuk’ta önde gelen bir din adamı olan İhsan El Rikani ise 4 Temmuz’da ateşli bir konuşma yaptı ve daha da ileriye giderek “Referanduma karşı çıkanlar haindir. Bu ülkeden gitmeleri lazım.” dedi.

Irak Kürdistanı’nda Selefi bir vaiz olan Abdül Latif Selefi de “Referanduma tam destek veriyorum. Karşı çıkanlar gerçek Kürt değildir.” şeklinde konuştu.

Erbil’in tanınmış vaizlerinden Fatih Şerestini ise 18 Haziran’da şöyle konuştu: “Müslüman olarak Irak Kürdistanı’nın bağımsızlığını sonuna kadar desteklemek gerekiyor. İmkânlar el verdiğinde, uluslararası ortam uygun olduğunda Allah’ın izniyle ve şeriata göre bağımsız olacağız. Kişi bağımsız bir hükümete sahip değilse, bayrağı başka ülkelerin bayrakları üzerinde dalgalanmıyorsa Allah onun dualarını kabul etmez.”

Irak Kürdistan Bölgesi Âlimleri Başkanı Abdullah El Vaisi, Al-Monitor’a yaptığı açıklamada Şii din adamlarından gelen sert itirazları ve buna karşılık Sünni din adamlarının desteğini değerlendirdi. Vaisi şöyle konuştu: “Sünnilerin çoğu Irak’ta farklı unsurların bir arada yaşadığı günlerin mazi olduğunu idrak ediyor. Şiiler ise bölünme halinde Irak’ın bölgede nüfuz ve güç kaybedeceğine inanıyor. Referanduma da bu nedenle karşı çıkıyorlar.”

Irak siyasetinde uzman olan tarihçi Cabbar Kadir ise Şii din adamlarının bu tehlikeli meseleye dahlini Al-Monitor’a şöyle yorumladı: “Şii iktidar çevreleri Irak’taki kontrollerini genişletmek istiyor. Çünkü son dönemde sağladıkları kazanımlar onları Irak’ın bütünlüğü yönünde cezbediyor. Dolayısıyla referanduma karşı çağrılar yapılıyor ve Kürtler İsrail’in cesaretlendirmesiyle ülkeyi bölmekle suçlanıyor.”

Referandum tarihi yaklaştıkça Irak’ta fetvaların, başka dini adımların yanı sıra tansiyonu iyice artıran dini müdahaleler görülebilir. Bu arada silahlı milislerin bu kavgaya bodoslama dalmayacağının da garantisi yok.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial