Ana içeriğe atla

Hamas Suudi Arabistan’dan tamamen koptu mu?

Hamas’ın Gazze Şeridi’ndeki liderliğine Yahya Senvar’ın getirilmesi Hamas’ı Suudi Arabistan’dan uzaklaştırırken İran’la Filistin direnişini yakınlaştırıyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
Hamas leader Yehia Sinwar attends a rally in Khan Younis in the southern Gaza Strip January 7, 2016. The rally, organized by Hamas movement, was held to honor the families of dead Hamas militants, who Hamas's armed wing said participated in imprisoning Israeli soldier Gilad Shalit, organizers said. Shalt was abducted by militants in a cross-border raid in 2006, and was released in exchange for more than 1,000 Palestinians held in Israeli jails. REUTERS/Mohammed Salem  - RTX21FPI

Hamas’la Suudi Arabistan arasındaki ilişkiler kimi Suudi dini çevrelerin beklentisinin aksine soğukluğunu koruyor. Kral Selman Bin Abdülaziz El Suud ocak 2015’te tahta çıktığında Suudi Arabistan’ın Hamas gibi siyasal İslamcı gruplara açılacağı beklentisi kamuoyunda heyecan yaratmıştı. Nitekim Hamas Siyasi Büro Şefi Halid Meşal temmuz 2015’te Suudi Arabistan’a gelerek Selman’la görüştü. Ancak Suudi Dışişleri Bakanı Adil El Cubeyr, Meşal’in aslında umre ziyareti için geldiğini ve siyasi konuların görüşülmediğini söyleyerek ziyaretten beklentileri aşağı çekti.

Körfez bölgesinden sorumlu Devlet Bakanı Samir Sabhan, Al-Monitor’a verdiği demeçte Hamas’la niçin temas olmadığını açıklarken Suudi Arabistan’ın örgüt ve hareketlerle değil devletlerle muhatap olduğunu vurguladı. Sabhan’a göre Suudi Arabistan Filistin Yönetimi’ni doğrudan destekliyor ve bu anlamda devlet dışı aktörlerle iş birliğine izin vermeyen uluslararası düzenlemeler doğrultusunda daha kapsamlı bir yaklaşım izliyor.

Sabhan, ayrıca İran’ın Filistin direnişini temsil eden Hamas’a destek vererek Müslüman kamuoyu nezdinde Suudi Arabistan’a herhangi bir üstünlük sağlamadığını öne sürdü. Bakana göre İran aslında Filistin davasını umursamıyor ve El Fetih’le Hamas’ın arasını açarak, Arapların Filistinlileri birleştirme çabalarını baltalayarak kendi menfaatlerine çalışıyor. Sabhan, Suudi Arabistan’ın Hamas’a desteğini kesmesine rağmen Filistin Yönetimi üzerinden Filistin bütçesine katkı yapmaya devam ettiğini kaydetti.

13 Şubat’ta Hamas’ın Gazze Şeridi’ndeki liderliğine silahlı kanat İzzeddin El Kassam Tugayları’ndan Yahya Senvar seçildi. Senvar’ın İran’la bölgedeki Sünni-Şii çatışmasını aşan güçlü ilişkileri var. Liderliğe bu ismin seçilmesi, Hamas’ın silahlı mücadeleden yana tercih yaptığına ve bu nedenle eğitim ve finansman açısından Arap dünyasında rakibi olmayan İran’a yöneldiğine işaret ediyor.

Senvar’ın başa geçmesi Hamas’la Suudi Arabistan’ın yakınlaşacağı beklentisini de geçersiz kılıyor. 1979 İslam Devrimi’ne mesafeli duran Hamas kurucusu Ahmed Yasin’in hayatta olduğu dönemde Hamas’ın Suudi yönetimiyle yakın ilişkileri olmuştu. Suudi Arabistan, kendisiyle aynı ideolojik çizgide olan Yasin’e hayatı boyunca saygı ve nezaket göstermiş, 1998’deki hac ziyareti dönüşünde özel bir araç tahsis etmişti. Ancak o günler çoktan mazide kaldı.

Hamas’ın üst düzey isimlerinden Ali Baraka, Beyrut’taki bürosundan telefonla yaptığı açıklamada dış ilişkilerde kararları veren Siyasi Büro’nun Suudi Arabistan da dâhil Arap ve Müslüman ülkelerle ilişkileri geliştirmeye çalıştığını belirtti ve ekledi: “Hamas’ın asıl önemsediği konu direnişe ve davaya destek. Bu nedenle İran konusunda daha istekli.”

Suriye ayaklanmasının başlarında Devlet Başkanı Beşar Esad rejimine karşı tavır alan Hamas, siyasi bürosunu Şam’dan Doha’ya taşımıştı. O günlerde pek çok siyasi yorumcu Hamas’ın Suudi Arabistan’la yeni bir sayfa açacağını, Esad’ın en büyük destekçisi olan İran ile Hamas’ın ayrı düşeceğini düşünmüştü. Ancak gelinen noktada Tahran hâlâ Hamas’a destek veriyor.

Hamas yönetimine yakın bir kaynak Al-Monitor’a şöyle konuştu: “Hamas lideri İsmail Haniye eylül 2016’da hac için Suudi Arabistan’a gittiğinde sıcak bir şekilde karşılanmadı. Kral Selman, Müslüman ülkelerden hac için gelen devlet başkanlarını ve diğer üst düzey yetkilileri sarayda kabul ettiğinde Haniye bu kabule katılma imkânı bulamadı. Bu, Hamas’ı fazlasıyla sarstı.”

Kimliğinin gizli kalması kaydıyla konuşan kaynağa göre Haniye krallıkta bulunduğu sırada Suudi yetkililer kendisiyle görüşmek için herhangi bir girişimde bulunmadı. Al-Monitor’a özel bir bilgiyi de aktaran kaynak, Suudi makamların 2016’da Hamas Siyasi Bürosu’nun bir üyesini El Kassam Tugayları’na para topladığı suçlamasıyla tutukladığını kaydetti. Söz konusu üye ancak Hamas’a yakın bazı ülkelerin araya girmesiyle serbest bırakılmış. İran, Suudi Arabistan’la gergin ilişkileri nedeniyle bu ülkelerin arasında yer almamış.

Kaynak şöyle devam etti: “Suudi halkı El Kassam Tugayları’nı her zaman destekledi. Suudi yönetimi halkına Hamas’a yardım etmeye müsaade etse İran’ın sağladığı paralar gölgede kalır. Ancak bazı işaretler Suudi Arabistan’ın Hamas’ı istemediğini gösteriyor. Örneğin Suudi büyükelçilikleri milli bayramlarda Hamas temsilcilerini artık davet etmiyor. Önemsenmediğimizi düşünüyoruz. Bu nedenle Hamas yönetimi, Meşal ve Haniye’nin Katar’daki Suudi Büyükelçiliği’nin (eylül 2016’daki) Milli Gün kutlamasına katılmasına itiraz etti.”

Hamas, Suudi Arabistan’ın tavrından duyduğu rahatsızlığı üst düzey yöneticilerin dolaylı açıklamalarıyla dile getiriyor. Örneğin Siyasi Büro’nun iki numaralı isimi Musa Ebu Marzuk 16 Haziran 2016’da Arap dünyasından hiç bahsetmeden İran’ın Filistin’deki rolünü övdü ve şu ifadeyi kullandı: “İran’ın gerek malzeme gerekse eğitim ve para olarak Filistin direnişine verdiği destek kıyas kabul etmez. Çoğu ülke bunu sağlayacak durumda değil.”

Hamaslı kaynak da Suudi Arabistan’ın sadece Ramallah’taki Filistin Yönetimi’ne destek sağladığını teyit etti ve şöyle devam etti: “Biz Mekke Anlaşması’na saygılıyız ve her ne kadar Suudi Arabistan aksini düşünse de bu anlaşmadan caymış değiliz. Haniye hükümeti meşrudur, Filistin Yasama Konseyi’nde çoğunluğa sahiptir. Ancak aşikâr gerçekleri de görmezden gelemeyiz. İsrail’in Gazze’ye yönelik 2014 savaşının ardından El Kassam Tugayları’nın askeri altyapısını bir yıl içinde toparlayan İran’dan başkası değildi.”

Suudi rejimine yakınlığıyla bilinen Körfez Araştırma Merkezi’nin başkanı Abdülaziz Bin Sakr ise Al-Monitor’a şu yorumda bulundu: “ABD’de yönetimin değişmesi ve buna bağlı olarak Filistinlilerin dışlanma ihtimali Hamas’ı ABD politikalarının karşısında duran aşırıcı kesimlere doğru itti.”

Sakr’a göre silahlı kanattan gelen Senvar’ın Hamas’ın başına geçmesi El Kassam Tugayları’nın hareket üzerindeki kontrolünü iyice pekiştiriyor ve Hamas’ı Suudi Arabistan’dan uzaklaştırıp İran’la yakınlaştırıyor.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial