Ana içeriğe atla

Türkiye Gazze’deki elektrik krizini çözebilir mi?

Türkiye, İsrail’le vardığı normalleşme anlaşmasında yer alan Gazze’ye dönük ekonomik projeler kapsamında Gazze’deki elektrik krizini çözmek için harekete geçti. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
A Palestinian woman hangs a torch inside her house during power cuts at Shatti (beach) refugee camp in Gaza City September 15, 2015. Power has been provided to different areas in the impoverished coastal territory in six-hour shifts as Gaza's lone power plant shut its generators on Saturday due to a fuel shortage, energy officials said. Electricity is also supplied to the Gaza grid through power lines from Israel and Egypt. Gaza's plant provides electricity to two-thirds of its population. REUTERS/Mohammed

GAZZE ŞEHRİ, Gazze Şeridi — İsrail’e Gazze üzerindeki ablukayı kaldırtamayan Türkiye, Gazze’de 10 yıldır süren elektrik krizini çözmek için harekete geçti.

Türkiye, İsrail’le haziranda vardığı normalleşme anlaşması gereğince Filistinliler için ekonomik projelerden oluşan bir paket öngördü. Bunlardan biri Gazze’de bir elektrik santralinin kurulmasını içeriyor. Bu kapsamda sekiz enerji uzmanından oluşan bir Türk heyeti, Türkiye’nin Filistin Yönetimi nezdindeki büyükelçisi Mustafa Sarnıç’la birlikte 12 Temmuz’da Gazze’ye geldi. Heyet, Filistin Enerji ve Doğal Kaynaklar Kurumu’ndan (FEDKK) elektrik krizine ilişkin brifing aldı, önerilen çözümleri inceledi.

Heyet, bundan bir gün önce de İsrail’de Filistin Yönetimi temsilcileri ve başka yetkililerle bir araya geldi. Türkiye’nin resmi haber ajansı Anadolu Ajansı’na göre Türk heyeti bu toplantıda daha önce de gündeme gelen bir öneriyi yineleyerek Gazze sahiline elektrik üreten bir geminin gönderilmesini teklif etti. İsrail’den bu konuda hâlen yanıt bekleniyor.

Adalet ve Kalkınma Partisi’nde (AKP) Gazze’yle ilişkilerden sorumlu olan kıdemli parti üyesi Ahmet Varol Al-Monitor’a şöyle konuştu: “Türkiye Gazze’deki elektrik üretimi projesi için adım atmaya başladı. Türk yetkililer ve uzmanlar, sorunu tetkik etmek ve Türk yönetimine önerilen çözümleri incelemek üzere Filistin bölgelerine gitti.”

Projenin bir iki yıl içinde tamamlanacağını belirten Varol şöyle devam etti: “Sorumluluk bundan sonra tümden İsrail’de. Elektrik santralinin kurulumu için gerekli tüm altyapı ve inşaat malzemeleri Gazze’ye İsrail üzerinden geleceği için İsrail uygulama aşamasında köstek olmaya çalışabilir.”

Elektrik krizinin çözümü başta olmak üzere Türkiye’nin İsrail ablukasını hafifletmek için bir dizi somut proje planladığını vurgulayan Varol, Türkiye’nin ablukanın kaldırılması talebinden de vazgeçmediğini belirtti. Varol’a göre ablukanın kalkması için Filistin Yönetimi, Arap ülkeleri ve Türkiye İsrail karşısında kararlı bir duruş sergilemeli.

Gazze’nin elektrik problemi 2006’da başladı. Gazze'nin tek elektrik santralini bombalayan ve kısmen tahrip eden İsrail, Gazze’deki çoğu kent ve mülteci kampını elektriksiz bıraktı, 700 binden fazla insan günlerce elektriksiz yaşadı.

Santral o günden bu yana yüzde 50’nin altında bir kapasiteyle çalışıyor. İsrail ve Mısır’dan gelen birkaç elektrik hattı olsa da Gazze Şeridi bugün günde topu topu 212 megavat enerji kullanabiliyor. Oysa ihtiyaç 400 megavat düzeyinde. Dolayısıyla günde sadece 12 saat elektrik verilebiliyor.

Gazze’deki FEDKK Başkan Yardımcısı Fethi El Şeyh Halil’in Al-Monitor’a verdiği bilgiye göre krizin aşılması için Türk heyetine birkaç öneri sunuldu. Bunların bir kısmı ivedi adımlardan, bir kısmı da stratejik adımlardan oluşuyor.

İvedi adımlardan biri, dört jeneratörünü çalıştırmak için günde 500 ton yakıta ihtiyaç duyan elektrik santralini tam kapasite çalıştıracak yakıtın sağlanması. Halil’e göre Ramallah’taki Maliye Bakanlığı, Gazze’deki FEDKK’nin İsrail’den aldığı yakıta yüzde 200 vergi uyguluyor ve bu da günde yalnızca 200 ton yakıt alınmasına ve sadece iki jeneratörün çalışmasına imkân tanıyor.

Diğer bazı ivedi adımlar şöyle olabilir: İsrail hattından gelen elektriğin artırılması ve İsrail’den Gazze’deki elektrik santraline çekilmesi, gündemde olan doğalgaz boru hattının yapımının hızlandırılması. Katar geçen yıl boru hattını finanse etmeyi önermişti.

Filistin Yönetimi’nin önerdiği stratejik çözümlerden biri ise sekiz ülkenin yer aldığı Elektrik Enterkonnekte Sistemi Projesi’ne Filistin’in de dâhil edilmesi. Halil, böylece Gazze Şeridi’nin elektrik şebekesinin Arap elektrik şebekesine bağlanacağını belirtti. İkinci bir stratejik çözüm de Gazze’nin tüm elektrik ihtiyacını karşılayacak yeni bir santralin kurulması ki Türkiye de bunun üzerinde çalışıyor. Halil, Türk heyetinin mevcut santrali onarıp büyütme ihtimalini de değerlendirdiğini belirtti.

Türkiye’nin resmi yayın kuruluşu TRT’ye göre heyet; enerji üretim, iletim ve dağıtımıyla ilgili konuları, Gazze’deki altyapı sorunlarını, kısa, orta ve uzun vadelerde neler yapılabileceğini içeren ayrıntılı bir rapor hazırlayacak ve bunu Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Berat Albayrak’a sunacak. Bakan da raporu hükûmete ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a iletecek. Bunun ardından onaylanan çözüm önerilerinin uygulamasına dönük bir yol haritası oluşturulacak.

Farklı Filistin gruplarını elektrik krizini görüşmek için bir araya getiren arabulucu kuruluşlardan biri olan Filistin Sivil Toplum Kuruluşları Ağı’nın başkanı Emced Şava, Al-Monitor’a şöyle konuştu: “Dünyanın en kabarık elektrik faturaları Gazze’de. Saatte 0,6 kilovatın bedeli 1 şekel (0,26 dolar). Buna rağmen Gazze’nin dört bir yanında elektrik kesintileri sık sık yaşanıyor.” Şava’ya göre zaman, efor ve paradan tasarruf etmek için yetkililer kalıcı ve hızlı çözümlere odaklanmalı.

Yerel ve uluslararası tarafların elektrik krizine dönük çözüm çabalarının bazı engellerle karşılaşacağına dikkat çeken Şava, bunların başında Gazze’deki çoğu çıkmazın temelinde yatan İsrail ablukasının geldiğini vurguladı.

Gelecekteki çabaların alternatif enerji kaynaklarına odaklanmasını ve Filistinlilerin İsrail’in elektriğe uyguladığı kısıtlamalardan kurtulmasını umduğunu belirten Şava, Ramallah’taki Filistin Yönetimi’nin de alternatif enerji için Gazze’ye yönelik ekipman tedarikinde tüm vergileri kaldırması gerektiğini kaydetti.

Elektrik sorunundan bıkıp usanan Gazze halkı, çözüm fiilen hayata geçmediği sürece artık hiçbir çözüm söylemine inanmıyor. Katar finansmanıyla İsrail’den Gazze’ye doğal gaz boru hattının çekilmesi de dâhil geçmişte bir dizi sözler verildi, çözümler önerildi ama hiçbiri hayata geçmedi.