Ana içeriğe atla

Hatalı baraj Musul’u su altında bırakır mı?

Musul Barajı bakım çalışmaları sayesinde sağlamlığını korusa da çevrede yaşayan halk hem bir sel felaketinin hem terör örgütünün korkusuyla yaşıyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
Employees work at strengthening the Mosul Dam in northern Iraq, February 3, 2016. REUTERS/Azad Lashkari - RTX25B5A

MUSUL BARAJI, Irak — Irak’ın kuzeyinde bulunan Musul Barajı’na vardığımızda Bağdat’tan gelen bir mühendis ekibini baraj gölüne bakan tarafta topografik ölçümler yaparken buluyoruz. Yüzey mühendisi Ali Faysal “İlk bakışta sorun yok gibi görünüyor.” diyor. Barajın diğer ucunda sakin suların, fısıldayan meltemin okşadığı ördekler güneşin altında yüzüyor. Binlerce insanın ölümüne yol açabilecek oynak araziyi delen iş makinelerinin sesi olmasa manzara kusursuz huzurun resmi sayılabilir.

Musul Barajı ya da eski adıyla Saddam Barajı bugün kendinden menkul İslam Devleti’ni (İD) bile gölgede bırakan bir tehdit hâline gelmiş olabilir. En azından ABD yetkililerinin Irak makamlarına gönderdiği uyarı mesajları böyle söylüyor. Bağdat’taki ABD Büyükelçiliği’nden 28 Şubat’ta yapılan ürkütücü açıklamaya göre Irak’ın en büyük barajı olan Musul Barajı’nın “aniden ve felaket boyutunda çökmesi” gibi “ciddi ve örneği görülmemiş bir risk” söz konusu.

3,6 kilometre uzunluğundaki hidroelektrik Musul Barajı, baktığınız açıya göre masmavi bir denize batmış bir uzay aracına ya da üzerinde birkaç ağacın bulunduğu bir tepeye benziyor. Ne var ki barajın devasa boyutu ve sağlam görüntüsü onun gerçekten sağlam olduğu anlamına gelmiyor.

ABD’nin açıkladığı bilgilere göre barajda meydana gelecek bir çatlak karada tsunami benzeri bir dalga yaratacak ve bu da “vahim boyutta can kaybı, kitlesel göç ve altyapıda büyük tahribat” ile sonuçlanabilecek. ABD Büyükelçiliği’ne göre bu konuda yapılan modellemelerin bazıları, barajın 4o kilometre güneydoğusunda bulunan İD kontrolündeki Musul kenti ve burada yaşayan 1 milyon insanın çatlağın oluşmasından saatler sonra sular altında kalabileceğini, su yüksekliğinin de 21 metreyi bulabileceğini gösteriyor. Ayrıca Dicle Nehri’nin aşağısında bulunan Tikrit, Samara ve Bağdat gibi kentler de – ki buna başkentin uluslararası havaalanı da dâhil – üç günden kısa süre içinde “ciddi” yüksekliğe ulaşan sel sularının altında kalabilir.

ABD ordusunun istihkâm birliği daha 2007’de Musul Barajı’nı “dünyanın en tehlikeli barajı” olarak sınıflandırmıştı. ABD şimdi devasa bir su dalgasının Dicle kıyıları tahliye edilmezse 500 binden 1 milyon 470 bine kadar insanın ölümüne neden olabileceği konusunda uyarıyor.

İD’in Irak’ta geniş toprakları ele geçirdiği 2014 yazından bu yana bakım ekipleri baraja ulaşmakta zorluk çekiyor. Ağustos 2014’te cihatçıların kontrolüne geçen baraj, iki hafta geçmeden ABD önderliğindeki koalisyonun desteğiyle Irak ordusu ve Kürt Peşmerge güçleri tarafından geri alındı.

Peşmerge güçlerinde görev yapan Albay Adnan Osman Salih Al-Monitor’a yaptığı açıklamada “Baraj onlar için stratejik bir noktaydı. O yüzden burayı geri almak bizim için son derece önemliydi.” diyor. Milyonlarca insana elektrik, tarımsal sulama, içme ve kullanım suyu sağlayan Musul Barajı’nı Irak’ın en yaşamsal noktalarından biri olarak gören Salih şöyle devam ediyor: “Bu barajın arkasında muazzam miktarda su var. Bir şey olursa, bir felaket yaşanırsa milyonlarca insanın hayatı tehlikeye girer. Barajın bu kadar stratejik olması bu yüzden.”

ABD’ye göre İD’in bakım çalışmalarını sekteye uğratması barajın çökme riskini artırdı.

Uzmanların ortak fikrine göre baraj seti sağlam şekilde inşa edildi ve bu konuda endişeye yer yok. Ancak temel için aynı şey söylenemez. Başından itibaren yapısal hatalardan mustarip olan baraj alçıtaşı anhidrit ve kalkerden oluşan bir zeminin üzerine inşa edildi. Bu taşların hepsi suda erime özelliğine sahip ve bu nedenle oluşan oyuklar zaman içinde büyüyerek barajın temelini zayıflatıyor.

Bir Alman-İtalyan konsorsiyumu tarafından inşa edilen baraj 1984’te tamamlandı. Irak o günden beri çimento ve başka malzemelerden oluşan bir karışım kullanarak temelde oluşan oyukları “şerbetleme” denen yöntemle kapatmaya çalışıyor.

2001’den bu yana barajda çalışan teknisyen Azim İbrahim “Sürekli çimento basıyoruz. Sabah, akşam ve gece olmak üzere üç vardiya hâlinde çalışıyoruz.” dedikten sonra çökmenin “mümkün” olduğunu kabul ediyor. İbrahim’e göre “Bugünkü tehlike erozyondan kaynaklanıyor. Farklı derinliklerde delikler var. Bazılarının bulunduğu derinlik 70 metreyi buluyor.”

ABD ordusunun istihkâm birliğine göre oyuklara sürekli “şerbetleme” yapılmazsa baraj çökecek. 2 Mart’ta İtalyan firması Trevi Group Musul Barajı’nın bakım ve güvenliğini sağlamak üzere 273 milyon avroluk (yaklaşık 300 milyon dolar) sözleşme imzaladı. Firmanın 450 çalışanının yanı sıra barajı korumak için 450 İtalyan askeri de bölgede görev yapacak.

Hâlihazırda güvenlikten sorumlu olan Kürt askeri yetkililer, 1000 civarında yabancının gelecek olmasına rağmen Musul Barajı’nın yaşamsal tehdit oluşturmadığına inanıyor. Al-Monitor’a konuşan Tuğgeneral Behçet Taymes “Tehlike olsaydı şu an burada olmazdık.” diyor. Peşmerge subayına göre uzmanların öngördüğü sel hattında şu an 2 bin Kürt savaşçı konuşlu. Taymes için asıl tehlike barajın zayıf temeli değil, 20 kilometre ötede bekleyen düşmanlar: “Baraj yanlış ellere düşerse işte o zaman tehlikeli olur.”

Musul Barajı ile İD kontrolündeki bölgelerin arasında kalan halk da yarın meydana gelebilecek sellerden çok bugün açılan top ateşlerinden korkuyor.

Gün batarken Peşmerge’nin kazdığı siperin diğer tarafında ışıklar parıldamaya başlıyor. İD mevzileri Arap nüfuslu Aski Musul kasabasından bir taş atımlık mesafede. Kasabaya üç gün önce roketler düşmüş.

Aski Musul, kendinden menkul İD halifeliğine akan Dicle Nehri’nin kıyısında yer alıyor. Kasaba halkı hem çamurlu nehir sularının hem militanların ölümcül ateşinin tehdidi altında. Dört çocuk babası Mahmud Abdülmuin “İD militanları şu an üç dört kilometre uzağımızda, dağın arkasında.” diyor. Sonra Endülüs’ü fetheden Emevilerin komutanı Tarik Bin Ziyad’a atfen “Önümüzde düşman, arkamızda deniz var.” diye ekliyor. Tarık Bin Ziyad’ın bu sözleri belki hiç bu kadar yerinde olmamıştı. Mahmud “Kapana kısılmış durumdayız.” diyor.

Aski Musul’un diğer ucunda adını sadece Saba olarak veren kadın, bir inekle paylaştığı binanın içindeki dükkânını henüz kapatmış değil. Saba, parfüm ve göz alıcı iç çamaşırlarıyla dolu küçük işletmesinin geleceğinden emin görünüyor. “Barajın patlayacağı doğru değil” diyor. Çatlama olsa bile çevredeki dağların tepelerine sığınacaklarını söylüyor ve ekliyor: “Herkese yetecek kadar yer var. Baraj su sızdırsa da bize bir şey olmaz.”

Aynı zamanda anne olan bu azimli iş kadını da asıl tehdidi saten geceliklerin pek bulunmadığı tepenin öteki tarafında görüyor: “İD barajdan daha tehlikeli. İD kan döküyor; el, kol kesiyor; insanları hapse atıp başlarına kurşun sıkıyor. Sudan zarar gelmez, biz sudan korkmuyoruz. Asıl korkumuz İD.”

Bu haber, Sebastian Castelier’nin katkılarıyla yazılmıştır.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Already a Member? Sign in

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial