Ana içeriğe atla

Irak sokakları “mekik” istilasında

Geçim sıkıntısıyla boğuşan Iraklılar, insan ve eşya taşımacılığı için düşük maliyetli yeni bir araç üretti ve taksicilere rakip oldu. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
An Iraqi man and a child ride a small motorcycle through the streets of Baghdad on February 20, 2008. Moqtada al-Sadr's six-month freeze on attacks by his Mahdi Army has strengthened his hand and allowed him to purge dissidents from the ranks of the militia, analysts and aides of the Shiite cleric said. Sadr, long a thorn in the side of US-led forces in Iraq, is expected to announce on February 22, 2008 whether he will renew his unilateral ceasefire, set to expire the day after. AFP PHOTO/PATRICK BAZ (Photo

BABİL, Irak — Irak’ta nakliyeciler ve işsiz gençler demirci atölyelerinde ve oto tamirhanelerinde “mekik” anlamına gelen “satuta” isminde bir ulaşım aracı yaptırıyor. Iraklıların hayatlarını kazanmak ve yoksullukla baş etmek için son icadı bu.

Motosiklete bağlı bir kasadan oluşan “mekik” aracını Babilli makine mühendisi Adil Mahmud Al-Monitor’a şöyle anlatıyor: “Bu, bilimsel dayanıklılık ve güvenlik testlerinden geçirilmeden üretilen hibrid bir araç. Evlerde bile imal ediliyor, herhangi bir kalite kontrol süreci yok. Araç, çoğu zaman teknik ve mekanik yeteneklerini aşan hızlarda kullanıldığı için keskin dönüşlerde dengesini sağlayamıyor.”

Bu küçük araçların sebep olduğu kazaların artması da bu nedenle şaşırtıcı olmasa gerek. Babil’de trafik polisi olan Ali Hüseyin ölümlü kazalarda artış olduğunu söylüyor. Al-Monitor’a konuşan Hüseyin ölü ve yaralılara dair resmi bir istatistik bulunmadığını belirtiyor ve ekliyor: “Ancak kazalar halk arasında göze çarpan bir olay hâline geldi, bunları göz ardı etmemek lazım. Gün geçmiyor ki bir mekik devrilmesin ya da kazaya karışmasın. İnsanlar hayatlarını kaybediyor.”

Tartışmalı araçlar Irak kentlerinde sokakları istila ediyor. Bağdat’ın 100 kilometre güneyinde bulunan Babil’de çok sayıda mekiği trafikte seyrederken veya mahalle aralarında evlerin önünde park hâlinde görmek mümkün.

Babil’deki işçi sendikasında çalışan Mecid El Hafaci, araçların yaygınlaşmasını Al-Monitor’a şöyle açıklıyor: “Araçlar ucuz, maliyetleri 1200 doları geçmiyor. Ebatları küçük ve kullanımları kolay. Mahalle aralarındaki dar sokaklardan kolayca geçebiliyor. Bu nedenle birçok insan mekik satın alıyor. Özellikle işsizler nakliyat ve kargo işlerinden geçinmek için bu aracı tercih ediyor.”

Satuta kullanan kişilerden biri de Murad Hüseyin. Al-Monitor’un sorularını yanıtlayan 18 yaşındaki sürücü işini şöyle anlatıyor: “Sabahları saat 7 civarında erkenden kalkıyorum. Mekiğimle Babil’de halk pazarlarının olduğu bölgelere gidiyorum, insanların evlerinden ya da tüccarların depolarından eşya alıp taşıyorum.” Hüseyin öğleden sonra 4’e kadar çalışıyor ve günde 30 dolar kazanıyor.

700 dolarlık mekiğini inşaat işçiliği ve garsonluk yaparak satın alan Hüseyin’in sürücü ehliyeti yok. Bunun mesele olduğunu düşünmüyor: “Irak’ta birçok şoför, dev kamyonları sürenler de dâhil ehliyet almakla uğraşmıyor.”

Genç adam şöyle devam ediyor: “Mekik kullanımı kolay ve ucuz bir araç olduğu için büyük rağbet görüyor. Sürücüler kim daha çok insan ve eşya taşıyacak diye birbiriyle yarışıyor. Bu da bu meslekteki insanların kazancını azaltıyor.”

Bağdat’ın El Halani ve Vasba meydanları ile Şurca, Sadriye, Kifa, Cumhuriye gibi ticaret merkezleri mekik istilası altında. Bu kalabalık bölgelerde onlarla kimse baş edemiyor. Sokaklarda kaos hakim, trafik kuralları uygulanmıyor. Ekonomik durumun sürekli kötüye gittiği algısı ise yetkilileri göz yummaya itiyor.

Yoksulluğun kol gezdiği, yasal düzenlemelerin eksik olduğu bir ortamda mekiklerin birçok soruna çözüm olduğu anlaşılıyor.

Bağdat’ın Alavi Mahallesi’nde mekik sürücülüğü yapan Said El Karhi şöyle konuşuyor: “Bu araç benim ekmek teknem. Tüccarlar ve esnaf beni bir gün önceden arayarak mallarının taşınması için rezervasyon yapıyor.” Karhi eski usullere kıyasla bu aracın çok daha avantajlı olduğunu söylüyor: “Taşımacılığın eşek sırtında veya at arabasıyla yapılması ya da hamalların uzun, eziyet verici mesafelerde sırtında yük taşımasına göre bu yöntem kesinlikle daha iyi.”

Al-Monitor muhabiri, motosikleti mekiğe dönüştüren teknolojiyi görmek için Babil’e bağlı Hilla’daki sanayi bölgesine gitti. Ancak bu işi yapan demirci ustası Hamid Faruk mekik yapımını saklanması gereken bir ticari sır olarak görüyor ve teknik detayları paylaşmak istemiyor. Bunun yerine araçların yaygınlaşma sürecini anlatıyor: “Mekikler Irak’ta Saddam Hüseyin rejiminin devrilmesinden bir yıl sonra 2004’te ortaya çıktı. Ekonomik yaptırımlar nedeniyle motosikletler Irak’ta o güne kadar nadiren görülürdü. Yeni siyasi koşullar ve komşularla kurulan ticari ilişkiler sayesinde motosiklet ithalatı başladı. Sonra bu motosikletler küçük araçlara dönüştürüldü.”

İlk başlarda taşımacılık için kullanılan mekikler bugün başka hizmetler de veriyor. Kerbela ve Necef gibi dini öneme sahip kentlerde kutsal mabetleri ziyaret edenler için mekikten daha pratik ve hesaplı bir ulaşım aracı yok. Bu özellikle de uzun mesafeleri yürümekte zorlanan yaşlı insanlar için geçerli.

Necef’te beş mekik sahibi olan Haydar Hüseyin araçlarını yoğun dönemlerde günlük olarak kiraladığını anlatıyor. Necef’e gelen ziyaretçiler, kutsal kentin dış bölgeleriyle şehir merkezi arasındaki yaklaşık üç kilometrelik mesafede bu araçlarla gidip geliyor.

Yoksul ve işsizlerin aracı olarak ortaya çıkan satuta, ruhsatlı bir şekilde üretilmesi ve trafik yasalarına uyması kaydıyla yeni iş imkânları yaratan, ulaşım sıkıntısını hafifleten ve devlet bütçesine gelir sağlayan bir araca dönüşme potansiyeli taşıyor.

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial