Ana içeriğe atla

Türkiye’nin yoksulluk fişlemesi

Hükümetin 77 milyon kişiyi fişlediği ortaya çıkınca, ana muhalefet partisi CHP “yoksulluk” fişlemesi ile karşılık verdi.
A Syrian refugee boy pauses as he carries his sister to their house in Hacibayram district of Ankara November 21, 2014. Syrian refugees across the Middle East, some in exile for a fourth winter, face freezing temperatures, hunger and increasing hostility from locals as governments struggle to cope with the humanitarian crisis. Lebanon and Jordan are tightening their borders to stem the flow of those trying to escape whilst in Turkey, widely praised for hosting around half Syria's estimated 3.2 million refug

Türkiye’de hemen her seçim öncesi siyasi partiler işsiz ve yoksullar için bolca vaatte bulunur. Dar gelirlilere, emeklilere yardımlar artar, evsizler için projeler geliştirilir. İktidara gelince bu taahhütler genellikle unutulur ve her şey birkaç ay içinde kendi rutinine döner. Ancak Haziran ayında yapılacak genel seçim öncesinde tartışması sona ermeyecek iki olgu var:

  • 77 milyon vatandaşın her türlü özel bilgiyle kayıt altına alınarak fişlediğinin ortaya çıkması.
  • CHP’nin alternatif bir fişleme ile Türkiye’de yaşanan yoksulluğu tüm boyutlarıyla ortaya sermesi.

Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan herkesin fişlendiğini CHP lideri Kemal Kılıçdaroğlu açıklamıştı. Kılıçdaroğlu, partisinin grup toplantısında yaptığı açıklamada Emniyet Genel Müdürlüğü İstihbarat Daire Başkanlığınca yapılan fişlemeye ilişkin belgeyi basına gösterdi. Vatandaşlara ait bilgilerin “Deva 1” ve “Deva 2” diye adlandırılan detaylı veri analizi programı ile toplandığını, program içerisinde ülkedeki herkese ait istihbari kişisel bilgilerin bulunduğunu belirten Kılıçdaroğlu, Başbakan’a şu soruyu yöneltti: “Hadi biz siyasetçiyiz. Yahu taksi şoförünü ne diye fişliyorsun?”

CHP, “fişleme” iddiasını gündeme getirmekle kalmadı, bir de alternatif fişleme yaparak, Türkiye’nin yoksulluk haritasını çıkarıp kamuoyuna açıkladı. CHP İstanbul Milletvekili Umut Oran ve ekibi tarafından hazırlanan raporda fakir insanların geçim sıkıntısı ve kötü yaşam koşulları ayrıntılı biçimde gözler önüne serilirken, Hükümetin fişleme ile uğraşacağına yoksulluğu ortadan kaldırmak için çaba göstermesi istendi. 

Umut Oran’ın Al-Monitor’a e-mail yoluyla gönderdiği raporda Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) son verileri dikkate alınmış. Veriler devlete ait olduğu için Hükümetin bu bilgileri inkâr etme ya da yalanlama olasılığı yok. Rapora göre, Türkiye’de nüfusun 22 milyonu aylık 835 lira gelire sahip. Borç ve taksit ödemeleri ile boğuşanların sayısı 49 milyon. Halk iyi beslenemiyor: 34 milyon kişi 2 günde bir et, tavuk ya da balık yiyecek maddi imkâna sahip değil. Yıpranmış, eskimiş mobilyalarını yenileyemeyenlerin sayısı 56.2 milyon. Yeni giysi alacak parası olmayan 26 milyon kişi var. 58 milyon kişi yılda 1 hafta tatil yapacak maddi imkâna sahip değil.

Cumhurbaşkanlığı için yaptırılan Saray’ın camları dahi ithal edilirken, 30 milyon 500 bin kişi çatısı sızdıran, duvarları nem geçiren, pencere çerçeveleri çürümüş evlerde oturuyor. Rapora göre 19 milyon kişi, yani ülkede yaşayan her 4 kişiden biri, odaları güneş almayan karanlık evlerde yaşıyor. Banyosu bulunmayan evlerde 2 milyon, tuvaleti bulunmayan evlerde 6.6 milyon, mutfağı bulunmayan evlerde 2.1 milyon kişi yaşıyor. Evinde sıcak su sistemi olmayanların sayısı 12.1 milyon, hiç su bağlantısı bulunmayanların sayısı 1 milyon 300 bin. Isınma giderini karşılayamadığı için kışı titreyerek geçirenlerin sayısı ise 22 milyon.

Sadece yoksulluk değil, iş kazalarına da dikkat çekilen raporda, devlet ve işverenin ihmali sonucu 2014 yılında 1886 kişinin yaşamını yitirdiği, bu yıl 2 aydaki iş kazalarına kurban giden işçi sayısının ise 206’ya ulaştığı belirtildi.

İktidarın “Big Brother” tarzıyla 77 milyon kişiye ait her türlü bilgiyi bilgisayar ortamında depoladığına dikkat çekilen raporda Hükümet “yoksulluğu bildiği halde çözüm bulmamakla” suçlandı: “Ne tuhaftır ki, Hükümet en özel alanlarına kadar izleyip kontrol etmek istediği halkın yaşam koşulları ve sorunlarını iyi bildiği halde ilgisiz ve duyarsız davranmaktadır. İktidar, vatandaşların işsizlik, yoksulluk, geçim derdi, iş kazaları gibi kanayan yaralarına çare bulacağına, bunların üstünü örtme ve gözden kaçırma çabası içerisinde.”

Raporda işsizlik konusuna ilişkin veriler de şöyle yer aldı: “AKP 12 yıldır halkın iş ve aş sorununu çözememiştir. TÜİK’in her ay açıkladığı iş gücü verileri, buzdağının sadece ucunu gösteriyor. Resmi tanıma göre işsiz sayısı 3 milyon 145 bine, işsizlik oranı yüzde 10.9’a çıkmıştır. Bu oran, işsizlikte son 4 yılın zirvesidir. Genç işsizliği ise yüzde 20.2’ye vurmuştur. Bu veriler sadece aktif olarak iş arayanları kapsıyor. Son 3 ayda iş aramamış, ama iş olsa çalışmaya hazır 2 milyon 418 bin ‘umutsuz’ da dâhil edildiğinde gerçek işsiz sayısı 5 milyon 563 bine çıkıyor. İşsiz sayımız birçok önemli ülkenin nüfusundan fazladır.”

Raporla ilgili olarak Al-Monitor’un sorularını yanıtlayan Umut Oran, Hükümetin yoksulluğu neden yenemeyeceğini şöyle anlattı: “AKP var olduğu sürece Türkiye’deki yoksulluk sorunu çözümlenemez. Çünkü iktidar yoksulluğu kullanmakta ve insanların acısının sürdürülmesinden yana bir politika izlemektedir. Nitekim OECD ülkelerinde yapılan sosyal yardımların ancak yarısı Türkiye’de yapılabilmektedir ve Hükümet bunu bile büyük bir başarıymış gibi sunmaktadır. Ülkede bağımsız medya hâkimiyeti olmadığı için algıyı bugüne kadar yönetebilen AKP artık bunu sürdüremez. Çünkü bıçak kemiğe dayandı. İşte TÜİK’in bile artık gizleyemediği, can yakan rakamlarla milyonların hali ortada. Türkiye’nin yoksulluk sorununa çözüm bulmak için acilen bir sosyal demokrat hükümete ihtiyacı var. “

Umut Oran’a sosyal demokrat iktidarın farklı ne yapabileceğini sorduk: “CHP iktidara gelirse yoksulluğu azaltmaya odaklanacaktır. Öncelikle 9,5 milyon emekliye yılda 2 maaş ikramiye vereceğiz. Seçimden 40 gün sonra emeklilere 1 aylık maaş ikramiyesi dağıtılacak: İkinci ikramiye ise 24 Eylül’de verilecek.”

Emeklilere verilecek 2 maaş ikramiye konusu Hükümetle CHP arasında polemiğe yol açmış durumda. Hükümet, bunun için nereden kaynak bulacaklarını sorarken, CHP Genel Başkanı Kılıçdaroğlu, sözünü yerine getireceğini, getiremezse istifa edeceğini içeren noter tasdikli bir taahhütnameyi kamuoyuna açıkladı.

İstanbul Milletvekili ve Sosyalist Enternasyonal Başkan Yardımcısı Umut Oran da kaynak konusunda Al-Monitor’a şu bilgiyi verdi: “Hiç para yok demesinler. Sorunu biliyoruz. Ülkenin kaynaklarını da biliyoruz. Ama bu Hükümet sadece dolar-faiz tartışmasıyla doların aşırı artmasına neden olarak halkın sırtına 90 milyar TL dış borç yüklemiş, ülke kaynaklarını heba etmiştir. Biz 11 Nisan’da açıklayacağımız seçim bildirgesinde neler yapacağımızı açıklayacağız. O zaman yoksulluğu giderecek bütün projelerimizin uygulanabilir, mantıklı ve akılcı olduğunu herkes görecek.”

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial