Ana içeriğe atla

Erdoğan heykel tazminatı ödeyecek

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türk Ermeni dostluğunun simgesi olarak yaptırılan İnsanlık Anıtı’na “ucube” dediği için, 10 bin lira tazminat ödemeye mahkûm oldu.
The peace monument by Turkish sculptor Mehmet Aksoy is pictured in Kars, northeastern Turkey, January 9, 2011. The fate of a giant peace monument symbolising reconciliation between Turks and Armenians has caused a row in Turkey after Prime Minister Tayyip Erdogan branded it "monstrous" and called for its demolition. The unfinished monument by renowned Turkish sculptor Aksoy consists of two concrete figures more than 30 metres high who face each other on an hill in the northeastern city of Kars. Picture take

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye-Ermenistan sınırında bulunan Kars ilinde, Türk-Ermeni dostluğunun simgesi haline dönüşen İnsanlık Anıtı’na “ucube” dediği gerekçesiyle heykeltıraş Mehmet Aksoy’a 10 bin lira tazminat ödemeye mahkûm oldu. Bu karar, son günlerde otoriter ve yasakçı kararlarıyla gündeme gelen Türkiye yargısı için oldukça önemli. Kararın diğer bir önemi ise söz konusu İnsanlık Anıtı’nın tarihi ve politik anlamı.

İnsanlık Anıtı, Kars ilini kuşbaşı gören Üçler Tepesi’ne yapılmış, 35 metre büyüklüğünde iki insan figüründen oluşuyordu. Bu figürlerden birinin açık eli de Ermenistan’a dönüktü. Anıt, Kars Belediyesi tarafından heykeltıraş Mehmet Aksoy’a yaptırılmıştı. İktidarda bulunan AK Partili olan Belediyeye 2006 yılında bu anıtı yaptırma kararı aldıran olay ise bu süreçte AK Parti Hükümeti ile Ermenistan arasında başlayan diplomatik yakınlıktı.

AK Parti Hükümeti ile Ermenistan arasında başlayan yakınlaşma süreci, 2009 yılında iki ülke arasında diplomatik ilişkilerin kurulmasını amaçlayan bir protokol imzalanmasıyla sonuçlanmıştı. 2009 yılının ekim ayında Zürih’te imzalanan protokol, iki ülke arasındaki mevcut sınırın tanınması ve ortak sınırın açılması konusunda karar alınmasını kapsıyordu. Ayrıca, iyi komşuluk ilişkileri anlayışıyla bağdaşmayacak herhangi bir siyaset izlemeyeceklerine dair taahhütte bulunmaları, hangi nedenle olursa olsun terörizmin tüm biçimlerini, şiddeti ve aşırıcılığı kınamaları, barış ve karşılıklı anlayış doğrultusunda ilişkiler için yeni bir model geliştirmelerini kapsıyordu.

Tarihi süreç, Ermenistan’ın kendi yasaları gereği protokolü Anayasa Mahkemesi’ne götürmesi ve Anayasa Mahkemesi’nin, 2010 yılının ocak ayında, 1915 soykırımına ilişkin çekince koyması ile sekteye uğradı. Her iki ülkenin tutumu nedeniyle protokoller 2010 itibariyle donduruldu.

İki ülke arasındaki bu gergin süreçte Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, başbakan sıfatıyla 8 Ocak 2011’de gittiği Kars’ta İnsanlık Anıtı’nı eleştirdi. Anıt için “ucube” dedi. Bunun üzerine Belediye, apar topar İnsanlık Anıtı’nı yıktı.

Parçaları hala belediyenin arsasında bulunan 350 tonluk İnsanlık Anıtı, aslında böylesine derin ve tarihi bir politik sürtüşmenin vebalini ödemiş oldu. Bundan en büyük üzüntüyü duyanlar arasında, kuşkusuz yıllarca ilmik ilmik anıtı ören heykeltıraş Mehmet Aksoy var.

Aksoy, Al-Monitor’a yaptığı açıklamada, heykel yıkılırken duyduğu hisleri, “Çocuklarımın başı kesiliyor gibi hissetmiştim. Yapacak hiçbir şeyim yoktu. Bütün hukuk yollarını kapatmışlardı” diye anlatıyor. İnsanlık Anıtı’nın, bütün savaşlara karşı yaptığını söyleyen Aksoy, Ermenistan’la var olan gerilimin bitmesi, geçmişte yaşanan savaşlar, katliamlar ve kötülüklerin yeniden kan davası haline getirilmemesini de hedeflediğini söylüyor.

Heykelin aslında politik hesaplara kurban gittiğini ise şu sözleriyle anlatıyor: “Erdoğan, hiç haberi yokmuş gibi Kars’a gelip, heykeli görüyor. Sanki biz bir gecede diktik o heykeli. Hiç haberi yokmuş gibi yaptı. Aslında seçimler yaklaşıyordu, seçimlere yönelik gerici oyları toparlamak için bir manevraydı. Azerilerin bir kısmı da ‘Bu anıt Ermenilere el uzatıyor’ gibi kötü yorumlarda bulundular. Hâlbuki orada insanlığa uzanan el var. İnsanlar kahve falı gibi heykel yorumluyor. Erdoğan da bundan istifade etti, bu çıkışıyla bölgedeki Azerilerin oyunu aldı. Böyle bir politik manevranın içine attı bizi. Hem politik çıkarları adına yaptı hem de heykeli put olarak görüyorlar, heykelden hazzetmiyorlar, bu nedenle yaptı. Yani bir taşla iki kuş vurdu.”

Heykeltıraş Mehmet Aksoy’un, Erdoğan’ın anıt hakkında söylediği “ucube” sözü nedeniyle açtığı tazminat davası ise 3 Mart’ta sonuçlandı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, davaya bakan İstanbul 3. Asliye Hukuk Mahkemesi’ne gönderdiği savunmasında, heykeli beğenmeme hakkının olduğunu, “ucube” sözünü de “çok acayip, garip şey” anlamında kullandığını öne sürdü. Mahkeme, bu savunmaya karşın “ucube” sözünü hakaret kabul etti ve Erdoğan’ın bu nedenle heykeltıraş Mehmet Aksoy’a 10 bin Türk Lirası tazminat ödemesini kararlaştı.

İstanbul Mahkemesi’nin verdiği bu karar, son dönemde otoriter ve yasakçı kararlarıyla gündeme gelen Türkiye yargısının imajı açısından da oldukça önemli. Recep Tayyip Erdoğan, başbakanlığı ve cumhurbaşkanlığı döneminde köşe yazarlarından karikatüristlere kadar geniş yelpazede basın çalışanı hakkında tazminat davaları açmış, bu davaların birçoğu da Erdoğan’a tazminat ödenmesi yönünde sonuçlanmıştı. Yine sosyal medyada söyledikleri sözler nedeniyle Cumhurbaşkanına hakaret ettiği gerekçesiyle tutuklananlar, hapisteki gazeteciler ve kapatılan yolsuzluk dosyaları nedeniyle yargı eleştirilerin hedefindeydi.

İstanbul Mahkemesi’nin verdiği tazminat kararı bu havada yargıya bir nefes aldırırken, en çok da heykeltıraş Mehmet Aksoy’un yüzünü güldürdü. Aksoy, “Demek ki hala adalete güvenen hâkimlerimiz varmış ki böyle bir tazminat kararı çıktı. Ancak o hâkimin başına bakalım neler gelecek” diyor. Aksoy, aldığı tazminatı ne yapacağı sorusunu, “O haram para. 21 Mart’ta bir parti vereceğim, dostlarla içeceğiz. Yani haram para yine harama gidecek” diye yanıtlıyor.

Aksoy, heykeli yeniden yapma isteğinde olduğunu da ekliyor. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne başvuracağını ve oradan alacağı kararla heykeli yerine koyacağını söyleyen Aksoy, “Kars’a gelenler insanlık anıtını görmek istiyor. O insanları tepeye çıkarıp, bakın İnsanlık Anıtı buradaydı diyorlar. Yani anıt, yokluğuyla var oluyor. Bu yüzden yeniden orada olmayı hak ediyor” diyor.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Already a Member? Sign in

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial