Ana içeriğe atla

Erdoğan’ın Suudi ikilemi

Uzmanlar, Mısır ve Müslüman Kardeşler’e ilişkin derin anlaşmazlıklara rağmen Ankara’nın Riyad’la sıcak olmasa bile yakın ilişkisini koruyacağını düşünüyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
Saudi Arabia's Foreign Minister Prince Saud al-Faisal (L) meets with Turkey's Prime Minister Recep Tayyip Erdogan in Ankara March 17, 2011. REUTERS/Umit Bektas (TURKEY - Tags: POLITICS ROYALS) - RTR2K0M9

Suudi Arabistan Kralı Abdullah Bin Abdülaziz’in ölümü, Türkiye’nin, Mısır ve Müslüman Kardeşler’e ilişkin kimi derin anlaşmazlıklara rağmen Riyad’a verdiği değerin altını bir kez daha çizdi.

Ancak Ankara’nın Riyad’a verdiği önem hükümetin Kral’ın ölümü üzerine resmi yas ilan etmesiyle başlayan iç tartışmalara engel olmadı. Pek çok kişi büyük felaketler, terör saldırıları ya da hükümet karşıtı gösterilerde öldürülen protestocular için yas ilan edilmediğini anımsatarak, karara tepki gösterdi.

Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah Sisi’ye arka çıktığı için sürekli Batı’yı eleştiren Erdoğan’ın aynı konuda Suudi Arabistan’ı eleştirmekten imtina etmesi Riyad’a verilen önemin bir göstergesi. Ayrıca Erdoğan Sisi’nin de orada olacağını bilmesine rağmen gururu bir yana bırakarak Kral Abdullah’ın geçen haftaki cenazesine de katıldı.

Erdoğan Müslüman Kardeşler ve ona yakın Hamas gibi hareketlerin en güçlü destekçilerinden biri olsa da Suudi rejimi ve bölgedeki müttefiklerinin bu hareketleri bastırmaya yönelik girişimlerine tepki göstermiyor.

Ancak bu, Erdoğan ve hükümetin Müslüman Kardeşler’e ve Mısır’ın devrik lideri Muhammed Mursi’ye verdiği desteğin kesildiği anlamına gelmiyor. Hatta, Ankara artık Körfez ülkelerinde istenmeyen Hamas ve Müslüman Kardeşler liderlerine Türkiye’nin kapılarının açık olduğunun sinyalini de verdi.

Dış politika uzmanlarına göre, Müslüman Kardeşler ve diğer konulardaki mevcut anlaşmazlıklar yeni Kral Selman döneminde de Riyad ile ilişkileri etkilemeyecek ve Ankara bu ilişkilerde reel politiğe göre hareket etmeyi sürdürecek.

Bu arada, Orta Doğu Stratejik Araştırmalar Merkezi’nden Nebahat Tanrıverdi’nin de belirttiği gibi Suudi Arabistan’ın da yeni dönemde Müslüman Kardeşler gibi hareketlere yönelik tutumunu değiştirmesi beklenmiyor.

Tanrıverdi Al-Monitor’a şöyle konuşuyor: “Suudi Arabistan’ın Mısır’a verdiği destek kişilere değil, tehdit algısına dayanıyor. Mısır şu an Rusya ve Fransa’yla gelişmiş silah alımı için görüşmeler yapıyor ve bunların maliyeti Suudi Arabistan ile Birleşik Arap Emrilikleri tarafından karşılanacak”.

Müslüman Kardeşler’i Orta Doğu için bir kurtuluş olarak gören Erdoğan ve AKP ise bölgede demokratik standartlara uygun yapılan seçimlerden büyük olasılıkla bu hareketin başarıyla çıkacağının farkında. Zaten hareketin Mısır’da bastırılmasına yönelik öfkesi de buradan kaynaklanıyor.

Ancak, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Sisi ve hükümetine yönelik sert çıkışlarına rağmen Ankara bölgesel reel politiği de göz önünde bulundurmak durumunda. Bu reel politik, Cumhurbaşkanı’nın Suudi Arabistan gibi ülkelere Batı’ya çıkıştığı gibi çıkışmasına engel oluyor, ki aslında Sisi’nin bu ülkelerden aldığı destek Batı’dan aldığı destekten daha güçlü.

Erdoğan’ın muhalifleri bunu, düpedüz bir tutarsızlık olarak yorumlarken; Siyaset Ekonomi ve Toplumsal Araştırmalar Vakfı’nın Genel Koordinatörü Burhanettin Duran Erdoğan’ın bu tutumunun altında yatan somut gerekçelere işaret ediyor.

Duran’ın Al-Monitor’a değerlendirmesi şöyle: “Türkiye ve Suudi Arabistan Arap Baharı’nın ardından bölgede görmek istedikleri düzen konusunda bir anlaşmazlığa düştüler. Bu Mısır’dan da anlaşılıyor. Suudi Arabistan da Türkiye’nin Müslüman Kardeşler’e verdiği destekten rahatsız. Ancak iki ülke arasında bir gerginlik yok. Bunun sebebi de Suudi Arabistan’da istikrar olması. Ayrıca Türkiye, Suudi Arabistan’a bölgesel bir güç olarak saygı duyuyor ve petrol tedarikçisi bir ülke olarak önemini biliyor. Suudi Arabistan’ın dini açıdan da bir önemi söz konusu”.

Türkiye’nin bu anlaşmazlıklara rağmen Riyad’da halen muhatap bulabildiğine de dikkati çeken Duran Ankara’nın demokrasi savunuculuğu ya da rejim değişikliği gibi bir siyaset gütmediğini ekliyor: “Türkiye bir rejim kendi halkını şiddet kullanarak bastırmaya başladığında güçlü bir pozisyon alıyor. Suudi Arabistan’da da böyle bir durum yok”. Duran Suudi Arabistan’da, Mısır ya da Suriye’dekine benzer gelişmeler yaşanması halinde Türkiye’nin pozisyonunun değişeceğini de ekliyor.

İki başkentin birbirlerinin önemini karşılıklı olarak bilmeleri yakın bir ilişki kurmalarını sağlıyor. Tabii Mısır veya Müslüman Kardeşler konusunda yaşanan anlaşmazlıklar ile Erdoğan ve AKP’nin sonuçta Müslüman Kardeşler’i iktidarda görmek istediği Suriye konusundaki farklılıklar olmasa bu ilişkiler daha da sıcak olabilirdi.

Neticede, Türkiye’nin Suudi Arabistan’a ilişkin tutumu Batı’nın Riyad’a yönelik tutumundan farklı değil. Batı devletleri de istikrar ve enerji alanındaki stratejik kaygılar nedeniyle, insan hakları ihlallerine bakmaksızın Riyad’la olan iyi ilişkilerini ve Suudi hanedanlığını desteklemeyi sürdürüyorlar.

Ankara’daki Batılı bir diplomat ise Türkiye ile Suudi Arabistan arasındaki ilişkiyi “Erdoğan’ın dilemması” diye tanımlıyor. Diplomatın isminin açıklanmaması kaydıyla Al-Monitor’a yaptığı değerlendirme şöyle: “Erdoğan’ın Müslüman Kardeşler’i yasa dışı ilan eden ve Sisi’yi destekleyen herkese kızdığı ortada, konuşmalarında da bunu belli ediyor. Ancak Suudi rejiminin, o ülkede çıkabilecek olası bir kaosa karşı gerekli bir siper olduğunu da biliyor, ki Suudi Arabistan, aşırı Selefi ideolojinin memnuniyetsiz gençler arasında bir anda alev alıp, Orta Doğu’yu daha istikrarsızlaştırabileceği bir zemin”

Siyasetteki yoğun rekabet ve kutuplaşma düşünüldüğünde ise Muhalefet, Erdoğan’ın bu ikilemini görmezden geleceğe benzemiyor.

Erdoğan’ı “kraldan çok kralcı” olmakla suçlayan CHP Milletvekili Umut Oran Kral Abdullah’ın ölümü üzerine verilen resmi yas kararını eleştirdi. Oran Suudi Arabistan’da böyle bir karar alınmadığını anımsattı. Ancak, Suudi Arabistan’da hüküm süren aşırı muhafazakar Vahabilik inancı ölümlerden sonra yas ilan edilmesini yasaklıyor.

Kral’ın 2006’da Türkiye’ye gerçekleştirdiği resmi ziyarette Anıtkabir’e gitmeyi reddettiğini de anımsatan Oran Uludere’de veya Reyanlı’daki saldırılarda ölenler için yas ilan edilmediğini de kaydederek şöyle dedi: “Şimdi bizim en önemli değerimize bu şekilde yaklaşan bir kişi için Davutoğlu ve Erdoğan yas ilan ediyor, bu kararı hem şahsım adına hem partim adına doğru bulmadığımı Tunceli'de belirtmek isterim”.

Öte yandan, Oran’ın, pek çok kişi tarafından da paylaşılan bu eleştirileri iç politikaya yönelik. Ankara ise dış politikada Suudi Arabistan’la ilişkilerini Erdoğan ve hükümetin diğer ülkeler konusunda savundukları “ahlaki duruş”a göre değil, reel politiğe göre sürdüreceğe benziyor.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial