Ana içeriğe atla

El Kaide ile uluslararası mücadele Suriye’de siyasi çözüm için kilit önemde

BM’nin terörle mücadele komitesi, Suriye’de El Kaide ile daha etkin bir mücadelenin koordinasyonu için çok daha fazlasını yapabilir ve bu da siyasi çözüm bulunmasına katkı sağlar. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
A member of Islamist Syrian rebel group Jabhat al-Nusra mans a checkpoint on the border crossing between Syria and Jordan, which they claim to have taken control of, in Daraa December 26, 2013. Flag reads, "There is no God but Allah, and Muhammad is his prophet. Al-Nusra front, al-Qaeda in the Levant". Picture taken December 26, 2013. REUTERS/Ammar Khassawneh (SYRIA - Tags: POLITICS CIVIL UNREST CONFLICT) - RTX16VW7

Suriye’deki isyancı gruplardan Nusra Cephesi, geçtiğimiz günlerde El Kaide lideri Ayman El Zevahiri’nin emrine uyup rakip örgüt Irak-Şam İslam Devleti (IŞİD) ile savaşmaya son vereceğini açıkladı. Nusra Cephesi, 4 Mayıs tarihli açıklamasında şöyle dedi: “Şeyh Ayman El Zevahiri’nin IŞİD’e karşı her türlü saldırıyı durdurma emrini kabul ettiğimizi, bu arada IŞİD’in de Müslümanlara saldırmasına izin vermeyeceğimizi duyuruyoruz.”

Açıklamanın öncesinde, her ikisi de El Kaide ile bağlantılı olan bu iki örgüt, Suriye’nin Irak sınırındaki Deyrizor vilayetinde günlerce çatıştıktan sonra ateşkes yapmıştı. İngiltere merkezli Suriye İnsan Hakları Gözlemevi isimli gruba göre, çatışmalarda 60 isyancı ölmüş, binlerce sivil yerinden edilmişti.

İki örgüt, ideolojik anlaşmazlıklar ve başka sorunlar nedeniyle aylardır birbiriyle savaşıyordu. IŞİD’in, Zevahiri ile Nusra Cephesi’nin girişimini reddettiği bildirilse de gelişmeler, Nusra’nın merkezi El Kaide komutasıyla Zevahiri’ye itaat ettiğini, Suriye’deki savaşta El Kaide gruplarının ne denli ağırlık ve otorite sahibi olduğunu bir daha ortaya koyuyor. Cephedeki duruma dair farklı ve bazen de çelişkili haberler gelse de genel olarak şu anlaşılıyor ki bu terör örgütleri, öngörülebilir gelecekte hem hükümete hem de rakip militanlara karşı silahlı eylemlerini sürdürebilecek mali ve lojistik desteğe sahip.

Bu radikal örgütlerin ne şekilde finanse edildiğini inceleyen haberler de çıkmıştır. IŞİD ve Nusra Cephesi gibi radikal gruplar, Suriye krizini geniş kapsamlı bir ideolojik çatışmanın parçası olarak gören dar bir destekçi cenahın “bağışları” ile faaliyet gösteriyor.

Haberlere göre, bölgedeki kimi şahıslar ve yardım kuruluşları, Nusra Cephesi başta olmak üzere El Kaide bağlantılı gruplara yüzlerce milyon dolar tutarında parasal destek sağlıyor. Bölgedeki bir ülkede bu amaca yönelik bağış toplamak, geçen seneye kadar yasak değildi. Üst düzey bir ABD terörle mücadele yetkilisi, geçtiğimiz günlerde bu ülkeyi “Suriye’deki terör gruplarına para toplama faaliyetlerinin merkez üssü” diye tanımlamıştı.

Her ne kadar konsensüse dayalı resmi bir terör tanımı olmasa da BM Güvenlik Konseyi tarafından 1999’da kurulan 1267 sayılı komite, El Kaide’yi terör eylemleri gerçekleştirme amacını taşıyan kişi ve yapıların oluşturduğu bir ortaklık olarak resmen tanıdı.

Komite, Birleşmiş Milletler Antlaşması’nın VII. Bölümü kapsamında kabul edilen kararlara dayanan yetki ile söz konusu gruplarla bağlantılı olduğu belirlenen kişi ve oluşumlara yaptırım uygulama, malvarlıklarını dondurma, seyahat yasakları ve silah ambargoları koyma gücüne sahiptir.

Güvenlik Konseyi’nin terörle mücadele rejimi, El Kaide ve şebekesine karşı 14 yıldır yürüklükte olup geniş siyasi destek görmüştür. Ne var ki Suriye’deki mevcut durum, komitenin yerleşik uygulamalarıyla çelişen ve çatışmayı daha da çetrefilli hâle getiren bir istisna olmuştur. Güvenlik Konseyi’nin terörle mücadele rejimine aykırı olarak El Kaide ile bağlantılarına sağlanan mali ve lojistik desteğe müsamaha gösterilmesi, Suriye’deki krizi sonlandırmaya dönük BM önderliğindeki çabalara zarar vermektedir.

Suriye’deki insani felaketin vahameti, BM ve birçok uluslararası örgüt tarafından ortaya konmuştur. Dört milyonu aşkın insan yerinden edilmiş, üç milyondan fazlası ülkeden kaçıp mülteci hâline gelmiş, geriye kalan milyonlarcası da yiyecek ve içme suyu sıkıntısı dâhil yoksul yaşam koşullarına mahkûm olmuştur.

Tüm bunlara rağmen kararlı siyasi ustalık ve titiz diplomasi ile savaşı bitirme yönünde yeni adımlar atmanın fırsatı yaratılabilir. Savaşın dördüncü yılına girildiği ve sivil kurban sayısının artmaya devam ettiği bir ortamda, Suriye’deki El Kaide bağlantılı gruplara daha cesur bir şekilde karşı koyma ve savaşa diplomatik çözüm bulma ihtiyacı, hiç olmadığı kadar aşikârdır.

Alenen merkezi El Kaide komutasında olan radikal tekfiri gruplarla mücadele etmek, ilgili tüm tarafların birinci önceliği olmalıdır. Bu, ahlaki bir ivedilik taşıdığı gibi, tüm tarafları ortak bir amaç etrafında toplayabilir. Bu sayede uluslararası toplumu birleştiren bir platform oluşabilir ve savaşı diplomatik çözümle sona erdirmek için verimli bir zemin sağlanabilir.

Tarihsel olarak, şiddet dışı sorun çözücü diplomasinin başarısı, masanın iki tarafı arasında belli bir güven zemini gerektirmiştir. İlgili tarafların terörle mücadele gibi evrensel kabul gören konularda iş birliği yapması, karşılıklı güvenin temelini tesis edebilir. El Kaide ve bağlantılarıyla mücadelede BM ve uluslararası topluma yıllardır rehberlik eden uygulamalara bağlı kalmak bunu sağlayabilir.

Kritik önemde bir diğer husus da terörle mücadelede koordineli yaklaşımın tüm devletlerce net bir uluslararası öncelik olarak benimsenmesidir. Bu konuda başarı sağlamak için söz konusu hedefin, tereddütte yer bırakmayacak şekilde kısa vadeli siyasi mülahaza ve çıkarların üzerine konması kilit önemdedir.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial