Ana içeriğe atla

BM Güvenlik Konseyi’nin El Kaide yaptırımları hakkıyla uygulanıyor mu?

BM Güvenlik Konseyi 1999’dan bu yana El Kaide’ye seyahat yasakları, mal varlıklarının dondurulması ve silah ambargosu gibi yaptırımlar uyguluyor. Ancak değişen koşullar bu yaptırımların hâlen işlevsel olup olmadığına ilişkin ciddi kuşkular doğuruyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
A man carrying a wounded woman runs from the site of explosions near the Iranian embassy in Beirut November 19, 2013. Two explosions targeting the Iranian embassy hit the Lebanese capital Beirut on Tuesday killing at least 23 people, including Iranian cultural attache Ebrahim Ansari, and damaging buildings around the embassy compound, Lebanese sources said. REUTERS/Issam Kobeisy     (LEBANON - Tags: POLITICS DISASTER) - RTX15JSM

Terörizm tehdidine karşı mücadele, dünyanın birinci önceliği olmaya devam ediyor. Çalışmalar muhtelif seviyelerde sürüyor. Birleşmiş Milletler de 2006’da benimsediği Küresel Terörle Mücadele Stratejisi’ni desteklemek ve uygulamak için politika düzeyinde geniş kapsamlı çalışmalar içinde. BM Güvenlik Konseyi’nin (BMGK) ve ona bağlı kurumların bu çabalara paralel olarak El Kaide’ye karşı sahada verdiği mücadelenin ne kadar etkili olduğu ise muallak.

Lübnan’daki El Kaide bağlantılı terörist örgüt Abdullah Azzam Tugayları, 14 ve 28 Ocak’ta yaptığı basın açıklamalarıyla İran’a yeniden saldırmaya ant içti. 4 Ocak’ta Lübnan’da tutuklu olduğu sırada hayatını kaybeden Suudi Arabistan vatandaşı Macit El Macit’in komuta ettiği bu örgüt, 19 Kasım’da İran’ın Beyrut Büyükelçiliği’ne ve elçilik çalışanlarına düzenlenen hain saldırıyı da üstlenmişti. Saldırıda onlarca masum Lübnanlı sivil ve İran’ın Kültür Ataşesi İbrahim Ensari dâhil bazı elçilik çalışanları hayatını kaybetmişti.  

Olaydan  birkaç saat sonra yaptığı açıklamada saldırıyı güçlü ifadelerle kınayan BM Güvenlik Konseyi “saldırganların adalet önüne çıkarılması gerektiğine” vurgu yaptı. Ancak BMGK, çoktandır El Kaide’ye karşı açıklama yapmanın ötesine geçmiş durumda. Konsey, 1999’da “El Kaide terörizmine” karşı bir yaptırımlar rejimi oluşturmuştu. Havadan ve denizden tehditler dâhil terörizmin farklı boyutlarına ilişkin kimi anlaşmalar yürürlükte olsa da hukuki açıdan terörizmin herkesçe kabul edilen kapsamlı bir tanımı yok. Lakin terör örgütü olarak El Kaide, BMGK için bir istisna. Konsey, 15 Ekim 1999’da 1267 sayılı komiteyi kurarak El Kaide ve onunla bağlantılı şahıs ve kuruluşları terörist olarak kabul etti. Söz konusu komite, örgütle bağlantısı belirlenen şahıs ve kuruluşlara yaptırım uygulamaktan sorumlu. Komitenin yetkisi, BM Şartı’nın 7. Bölümü gereğince kabul edilen bazı kararlara dayanıyor. Buna göre “mal varlığının dondurulması”, “seyahat yasağı” ve “silah ambargosu” şeklindeki yaptırımların teröristlere katı bir şekilde uygulanması gerekiyor.

El Kaide, ABD'deki 11 Eylül olaylarının ardından ciddi bir taarruzla karşılaştı. BM'nin, 7. Bölüm kapsamında o zamanlar yeni oluşturulan terörle mücadele mekanizması da teröre karşı savaşın doruğa ulaştığı günlerde destekleyici bir işlev gördü. Bu çabalara şu ana dek ciddi bir itiraz olmadı, terörle mücadele mekanizması da 14 yılı aşkın bir zamandır sürüyor. Ancak, El Kaide bağlantılı grupların Yemen, Irak, Suriye ve Lübnan gibi ülkelerde yeniden hortlamasıyla pek çok kişi, El Kaide'ye karşı terörle mücadele mekanizması, yakın ortaklar diye tanımlanabilecek kimi aktörlerin siyasi mülahazaları ve menfaatleri adına değişti mi ya da değişiyor mu, diye soruyor. Birçok gözlemciye göre bu durum, terörizme işlevsel yaklaşım ve çifte standartlara dair eski tartışmaları da andırıyor.

BMGK, "El Kaide terörizmi" ile mücadele politikasını "yeni koşullar" ışığında köklü bir şekilde gözden geçireceğine dair herhangi bir işaret vermiş değil. Konseyin teröre ilişkin 17 Aralık 2013'te aldığı son kararda da uzun zamandır uygulanan bu politikanın yenilendiğine dair bir ibare yok. Aksine, bu karar da 1267 sayılı eski kararın getirdiği yaptırımların “hızlı ve etkili bir şekilde uygulanmasının” önemini bir kez daha vurguluyor.

Sahada ise El Kaide, terör saldırılarını arttırma tehdidinde bulunuyor. Büyük sayıda yabancı savaşçının – ki birçoğu El Kaide’ye bağlı – ülkelerinden yüzlerce hatta binlerce kilometre uzakta aylardır savaştığını inkâr etmek zor. Bunun, mali ve lojistik destek olmadan yapılması kesinlikle mümkün değil. Savaşçılar, öldürücü silahlar ve mühimmat pek çok sınırdan geçebiliyor. Basın da El Kaide terörüne karşı BMGK yaptırımlarının ciddi şekilde ihlâl edildiğini geniş bir şekilde yazıyor. Teröristler de mesajı almış olacak ki daha fazla kan ve yıkıma mâl olacak yeni terör eylemlerinin tehdidini savuruyor.

El Kaide terörünün siyasi amaçlarla hoş görülmesi korkunçtur. El Kaide'ye karşı BMGK yaptırımlarının geçerliliğinden şüphe duyulmaması için başlıca aktörlerin hepsinin katı ve açık bir kararlılık içinde olması etkili olacaktır: Yaptırımlar hâlen yürürlükte olsun veya olmasın, bunların başarısız olduğunu kabul ederiz. Bunun da doğal olarak dünya çapındaki terörle mücadeleye çok büyük bir etkisi olur.

Harekete geçmek için vakit kaybedip yeni terör eylemlerini göze alamayız, zira uzun vadede kimse bundan yarar sağlamaz. 

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Already a Member? Sign in

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial