Ana içeriğe atla

Meşal’in Sürgün Hayatı Hamas İçinde Tepki Topluyor

Hamas Siyasi Büro Şefi Halid Meşal’in Katar’dan ayrılıp Beyrut’a yerleşeceği söylentisi, Hamas içerisinde, Gazze’ye dönmek istemeyen sürgündeki liderlere yönelik tepkiye yol açtı.
Hamas leader Khaled Meshaal looks at his watch before his interview with Reuters in Doha November 29, 2012. Meshaal said the de facto recognition of a sovereign Palestinian state won by his rival Mahmoud Abbas should be seen alongside Gaza's latest conflict with Israel as a single, bold strategy that could empower all Palestinians. Meshaal said the short war which claimed 162 Palestinian lives and five Israelis was concluded on terms set by the Palestinian Islamist movement and ended its isolation, creating

Söylentiler, hem Gazze’de hem Gazze dışında uzun zamandır dolaşıyordu. İddialara göre, Katar’daki yeni evinde başı derde giren Hamas Siyasi Büro Şefi Halid Meşal, yaşayacak yeni bir yer arıyor. Al-Monitor yazarı Adnan Abu Amer’e konuşan Hamas Siyasi Büro Sözcüsü İzzet Rişk, söylentileri yalanladı ve bunların Hamas’a zarar vermeyi amaçlayan propagandalar olduğunu iddia etti.

Hamas liderlerinin Şam’ı terk etmesinden bu yana Kahire’de yaşayan üst düzey Hamas mensubu Musa Ebu Marzuk da Meşal’in Katar’da yaşamaya devam ettiğini Facebook sayfasından duyurdu. Marzuk, Katar’daki yönetim değişikliğinden bu yana Meşal’in ev hapsinde olduğuna dair ısrarlı söylentilere cevaben, Meşal’e herhangi bir kısıtlamanın uygulanmadığını da belirtti. Meşal’in kendisi El Cezire stüdyolarının çok yakınında ikamet ederken, Marzuk ve Rişk’in söylentileri onun adına yalanlamak durumunda kalması dikkat çekiciydi. Üstelik Meşal’in ne yüzüne ne sesine medyada aylardır rastlanmıyordu.

Meşal’in radardan kaybolmasıyla birlikte onun izlediği yola ve önderliğine karşı çıkan Gazze’deki Hamas liderleri, sözlü saldırılar için yeni bir fırsat yakaladı. Bunların bazıları, hareketin doğuşundan bu yana karşılaştığı en büyük kriz olan mevcut krizden Meşal’i sorumlu tutuyor. Meşal karşıtlarına göre Hamas lideri, örgütün kuruluşundan beri kutsal kabul ettiği bir ilkeyi çiğnedi, yani kararların tüm lider kadrosunun iş birliğiyle alınması ilkesini. Kararları tek başına vermeye başlayan Meşal, geçmişte tüm konularda en üst merci olan Şura Konseyi’nin konumunu aşındırdı. Konseye sadece yakın arkadaşlarını alıp hareketin Gazze’deki lider kadrosuyla büyük bir kavganın fitilini ateşledi.

Görüştüğüm Hamas kaynakları, Meşal’in Filistin toprakları- yani Gazze- dışında başka bir Arap ülkesinde yaşamak için herhangi bir gerekçesinin kalmadığı savını çoktandır dillendiriyor. Hareketin bir yetkilisi Meşal’i kastederek şu ifadeyi kullanıyor: “Artık yeter, devir değişti. Vatanına ve halkına dönmesi, herkes gibi Gazze’de yaşamanın nasıl bir şey olduğunu görmesinin zamanı geldi.” Kaynak, hareketin liderlerinden İmad El Almi’nin örneğine işaret ediyor. El Almi, Hamas Şam’daki bürolarını kapatınca, ailesini de yanına alarak Gazze’ye yerleşmişti.

Halid Meşal, Ramallah’ın Silvad köyünde doğdu. 1967 Altı Gün Savaşı’ndan sonra, genç bir yaşta ailesiyle birlikte Kuveyt’e taşındı. Meşal, 1990’ların başlarında Musa Ebu Marzuk tarafından kurulan Hamas Siyasi Bürosu’na katıldı ve Marzuk’un yardımcısı olarak görev yaptı. Amerikalılar Marzuk’u 1995 yılında tutukladı.

Hamas Siyasi Bürosu’nun temelleri Marzuk tarafından ABD’nin Virginia eyaletinde atılmıştı. Büronun varlık sebebi, Filistin topraklarındaki Hamas faaliyetleri için para toplamaktı ve bu nedenle İsrail’in ulaşamayacağı yerlerde faaliyet gösteriyordu. Şeyh Ahmed Yasin ve Abdül Aziz Rantisi’nin 2004 baharında İsrail tarafından öldürülmesinden sonra Meşal’in lider seçilmesine yol açan nedenlerden biri de buydu.

Meşal’in dezavantajı avantaj haline gelmişti. Hamas yıllar boyunca liderlerinin Gazze’nin mülteci kamplarında yaşayan yoksul halkın ayrılmaz parçası olmasıyla övünmüştü. Oysa şimdi, Gazze’de doğmadığı gibi hayatı boyunca Gazze’ye ayak basmamış bir kişiyi lider seçmek durumunda kalıyordu. Meşal’in Gazze ve Filistin topraklarına coğrafi olarak uzak oluşu, İsrail helikopterlerinin Hamas liderlerini teker teker ortadan kaldırdığı bir ortamda avantaja dönüşmüştü.

Ne var ki o günden bu yana köprünün altından çok sular aktı. Hamas seçimlerden zaferle çıkıp hükümet kurdu ve yedi yıldır Gazze Şeridi’nde kendi başbakanına sahip. Meşal karşıtları, Meşal’in kendi halkı içinde yaşaması halinde, Başbakan İsmail Haniye’nin hayatı için söz konusu olan tehlikeden daha büyük bir tehlikeyle karşılaşmayacağını kinayeli bir şekilde söylüyor.

Musa Ebu Marzuk da Gazzelilerin eleştirisinden muaf değil. Zira Marzuk, memleketi Refah’a dönmek yerine ailesini çalkantılı Kahire’ye taşımayı tercih etti.

Hamas’ın bugünkü yalnızlığının sebebi, sadece Mısır’da Müslüman Kardeşler’in yolcu edilmesi değil, aynı zamanda İran’la ve tabi ki Suriye’yle ilişkilerinin bozulması. Meşal, Tahran’ın yerine baş müttefik olarak Katar’a oynadı ama Katar’ın ipiyle kuyuya inilmeyeceği ortaya çıktı.

Meşal’in liderliğini eleştiren başlıca kişi olan Mahmud El Zahar, etrafında kendisine destek çıkan bir kamp oluşturmuş durumda. Zahar, çevresindeki destekçilere Meşal’i sık sık beton duvara çarparak kafasını kırıp beynini zedeleyen, gözü bağlı bir ata benzetiyor. Zahar’a göre Meşal, uyarı ve tavsiyelere kulak asmadı ve bildiğini dümdüz okudu.

Zahar’ın eleştirileri, bilhassa “dostumuz” dediği İran’la Hamas arasında baş gösteren krizden kaynaklanıyor. Zahar, Hamas içinde İran’la açık kanal muhafaza eden tek kişi. Gazze Şeridi’nde dile getirilen bir görüşe göre bu kanal, Hamas’ı çökertme tehlikesi taşıyan mevcut ekonomik krizden kurtulup ayağa kalkmak için geriye kalan tek fırsat penceresi.

Meşal sonunda Gazze’ye gelip yerleşme kararı alır mı? Hayatı boyunca rahat yaşam koşullarıyla hareket serbestisine alışmış bir kişinin, abluka altındaki, kalabalık Gazze Şeridi’nde yaşamayı seçeceği şüpheli. Meşal Katar’dan ayrılmak zorunda kalırsa, muhtemelen Gazze’yi seçmemek için yeni nedenler bulacak ki her köşe başında pusuda bekleyen düşmanlarının eline düşmesin. Üstelik düşmanları bu defa İsrailli bile değil.

Shlomi Eldar Shlomi Eldar,  Al-Monitor'un İsrail'in Nabzı bölümünün yazarlarındandır. Son yirmi yıldır İsrail'in Kanal 1 ve Kanal 10 televizyonları için Filistin Yönetimi’ni, bilhassa da Gazze Şeridi'ni takip eden Eldar, Hamas'ın doğuş ve yükselişini yakından izlemiştir. Eldar, 2007'de İsrail'in en saygın medya ödülü Sokolov Ödülü'ne layık görülmüştür.