Irak Kürdistanı Suriyeli Kürtlere gönderilen insani yardımları engelliyor mu?

İnsani yardım kuruluşlarının COVID-19 krizi tırmanırken kuzeydoğu Suriye’ye gönderilen yardıma engel olmakla suçladığı Kürdistan Bölgesel Yönetimi, suçlamalara sert tepki gösteriyor. Iraklı Kürt yetkililer geçişlerin aksamaması için “canlarını dişlerine taktıklarını” söylüyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

al-monitor Irak-Suriye sınırındaki Fiş Habur sınır kapısından Suriye’ye giriş yapan tırlar, 31 Ekim 2017 Photo by REUTERS/Ari Jalal.

İşlenmiş konular

Koronavirüs

Nis 22, 2020

Uluslararası kuruluşlar Suriye’nin kuzeydoğusundaki Kürt özerk bölgelerine gönderilmek istenen insani yardımların koronavirüs salgınına rağmen Erbil tarafından engellendiğini iddia ederken Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi (KBY), iddialara sert tepki göstererek, suçlamaların gerçeği yansıtmadığını söylüyor.

Bu yöndeki ilk suçlama Fransız sivil toplum kuruluşu Sınır Tanımayan Doktorlar’dan (MSF) geldi. MSF yıllardır sınırın her iki tarafındaki Kürtlere de yardım sağlıyor. 

Kuruluş 21 Nisan’daki Twitter paylaşımında hem Iraklı Kürt hem de kuzeydoğu Suriye’deki yetkililere seslenerek “İnsani yardım kargoları ve uluslararası çalışanlar da dahil uluslararası kuruluşların hareketlerinin ve giriş-çıkışlarının kolaylaştırılmasını ve zamanında müdahaleye olanak tanınmasını” istedi. Paylaşımda #COVID-19 etiketini de kullanan kuruluş, Suriye’nin kuzeydoğusuna gönderilen yardımların zamanında çıkmayan giriş izinleri nedeniyle sınırlı kaldığını vurguladı.

Irak üzerinden kuzeydoğu Suriye’ye gönderilen BM yardımlarının daha güneydeki Yarubiyah sınır kapısından geçişi BM Güvenlik Konseyi’nde aralık ayında yapılan bir oylamada Rusya ve Çin’in vetoları yüzünden durdurulmuştu. O tarihten bu yana yardımların bölgeye ulaştırılabileceği tek giriş noktası Irak Kürdistanı’nı Suriye’ye bağlayan Semelka-Fiş Habur kapısı. Dicle’nin bir kolu olan ve sınır kapısının yakınından geçen Habur suyunda kısa süre önce meydana gelen taşkın insani yardımları daha da aksatmış durumda. Geçmişte, Suriye’nin kuzeydoğusundaki tıbbi yardımların yaklaşık yüzde 40’ı Yarubiyah’dan yapılıyordu.

Moskova ve Pekin’in vetoları nedeniyle BM artık kuzeydoğu Suriye’ye Irak üzerinden yardım gönderemiyor ve yardımlar için Şam yönetiminin onayını almak zorunda. Bu durum, BM sistemi dışında faaliyet gösteren ve bölgeye Irak Kürdistanı üzerinden yardım ulaştıran sivil toplum kuruluşlarının üzerindeki sorumluluğu artırıyor. Dolayısıyla Iraklı Kürt yetkililer MSF’in açıklamasının yalnızca kendilerini hedef aldığına inanıyor.

KBY’den üst düzey bir yetkili Al-Monitor’a şu açıklamayı yapıyor: “Bu kuruluşların hepsi Suriye’nin kuzeydoğusuna yapılan tüm insani yardım girişlerinin yıllardır KBY üzerinden yapıldığını pekalâ biliyorlar.” Yetkili Irak Kürdistanı Başkanı Neçirvan Barzani’nin Suriye’deki özerk Kürt idaresinin talebi üzerine bölgeye iki COVID-19 test biriminin hediye olarak gönderildiğini de hatırlatıyor.

Suriye’nin kuzey ve doğusunun güvenliğinden sorumlu Suriye Demokratik Güçleri (SDG) Komutanı Mazlum Kobane bu hediyeyi coşkuyla karşılayarak “Kürdistan bölgesinin başkanı Kak Neçirvan Barzani’nin talebimize verdiği hızlı ve nazik yanıta teşekkür ediyor, minnettarlığımızı ifade ediyoruz” tweet’ini paylaşmıştı. “Kak” Kürtçede “ağabey” anlamına geliyor.

Kuzeydoğu Suriye’den bir yetkili de ayrıntıya girmekten kaçınarak isminin açıklanmaması kaydıyla Al-Monitor’a şunları aktarıyor: “Bu STK raporundan biz sorumlu değiliz. KBY bizim bölgelerimize yönelik insani yardımlarda kolaylaştırıcı rol oynamayı sürdürüyor. İlişkilerimiz iyi.” 

KBY’nin bir taraftan ABD ile birlikte Suriyeli rakip Kürt gruplar arasında uzlaşı için aracılık yaptığı bir taraftan da Türkiye’nin itirazlarına rağmen bölgedeki özerk Kürt idaresiyle ilişkilerini geliştirdiği bir ortamda ortaya çıkan iddiaların zamanlaması bilhassa hassas. 

Al-Monitor’un resmi bir kaynaktan edindiği bilgilere göre Kürdistan Ulusal Koneyi’nin (KUK) şemsiyesi altında toplanan muhalif Kürt gruplar 2014’ten bu yana ilk kez, dün, Kamışlı’da Demokratik Birlik Partisi’nden (PYD) yetkililerle bir araya geldi. KUK ile kuzeydoğu Suriye ve özerk yönetime bağlı diğer bölgelerde başat siyasi aktör olan PYD arasındaki bölünme, Mesud Barzani’nin aracılığında sağlanan bir uzlaşı anlaşmasının karşılıklı suçlamalar ve Türk müdahalesiyle çökmesinden bu yana sürüyor. 

Suriyeli Kürtler arasındaki bölünmeyi, ABD’nin himayesinde ortaya çıkacak “ikinci bir Irak Kürdistanı”na engel olacak bir güvence addeden Ankara ise fikir ayrılıklarını körüklüyor. KBY ile özerk idare arasındaki herhangi bir bölünme hassas bir zeminde seyreden mevcut görüşmeleri tehlikeye atabilir. Iraklı Kürt yetkili ise ayrıntıya girmeden “görüşmelerin süreceğini” kaydediyor.

Suriye’deki özerk idare 17 Nisan’da COVID-19'dan ilk can kaybını açıklarken virüsün yayılmasından Dünya Sağlık Örgütü’nü sorumlu tutmuştu. 

İsminin açıklanmaması kaydıyla Al-Monitor’a konuşan Iraklı Kürt yetkili de şunları aktarıyor: “Virüs nedeniyle zor zamanlardan geçiyoruz. Türkiye ve Irak ile aramızdaki, hatta Irak’ın içindeki iç hatlarımız bile kontrol altında tutuluyor. Suriye’ye ayrıcalık tanıyamayız. Giriş-çıkış yapan her personel test ve karantina şartlarına uymak zorundadır.” 

Suriye’nin kuzey ve doğusunda faaliyet gösteren STK çalışanlarının kısa süre önce hazırladıkları bir bilgi notunda ise MSF tarafından dile getirilen şikayetler ayrıntılandırılıyor. Al-Monitor’un ulaştığı nota göre KBY “yardım kuruluşlarının Suriye’nin kuzey ve doğusuna geçişlerini engellemeyi sürdürüyor ve insani yardım çalışanlarının KBY’den malzeme tedarik etmesini engelliyor.”

Notta şu ifadelere yer veriliyor: “KBY insani yardım çalışanlarının Suriye’nin kuzey ve doğusuna göndermek üzere Erbil ve diğer kentlerden şahsi koruyucu malzeme ve ekipmanları satın almalarını yasakladı. Kuzeydoğuya açılan tek sınır kapısını da kapatarak STK çalışanlarının, malzemenin ve diğer insani yardım personelinin geçişlerini engelledi.”

KBY’li yetkili ise tedarik kousundaki suçlamayı şöyle yanıtlıyor: “Malzeme tedariğine gelince (…) Biz tıbbi malzeme üretmiyoruz, bunların tümü ithal ediliyor. Dolayısıyla STK’ların piyasadaki tüm malzemeyi ihraç ederek tüketmelerine izin veremeyiz. (...) Ocak ayında Erbil’deki Çin konsolosluğu yerel piyasadan 200 bini aşkın maske toplayarak Çin’e göndermişti. Lisan-ı münasiple böyle bir şey yapmamalarını istedik ve maskeleri geri göndererek Sağlık Bakanlığı’mıza bağışladılar.”

Yetkili şöyle devam ediyor: “Halk sağlığına dair endişelerimizi göz önünde bulundurmak durumundayız. Mevcut sistem yardımların geçişine olanak tanıyor ama STK’ların istedikleri gibi girip çıkmalarını engelliyor.”

KBY İçişleri Bakanı Rebar Ahmed de BM Irak Özel Temsilci Vekili ve İnsani Yardım Koordinatörü Marta Ruedas’a gönderdiği 1 Nisan tarihli mektupta buna dikkat çekiyor. 

Al-Monitor’un ulaştığı mektuba göre belirlenen kurallara uyulması şartıyla “sınırlı sayıda insani yardım personelinin ve yardımın Suriye’nin kuzeydoğusuna geçişinin ve bölgedeki tüm acil durum ve sağlık personelinin Kürdistan Bölgesi’ne tahliyesinin kolaylaştırılacağı” bildiriliyor. Bu koşullar arasında KBY’nin COVID-19 önlemleri kapsamında belirlediği karantina ve izolasyon kurallarına uyulması da yer alıyor. KBY ayrıca insani yardım ekiplerinin tıbbi ve karantina masraflarını da üstleniyor. Al-Monitor’a konuşan KBY’li yetkili de tüm bu çabalara işaret ederek “canımızı dişimize taktık” diyor.

KBY koronavirüsün yayılmasını durdurmak için şubat ayından bu yana sıkı tedbirler uyguluyor. Resmi verilere göre Irak Kürdistanı’nda şu ana kadar virüsten dört kişi hayatını kaybetti. Bölgedeki okullar, alışveriş merkezleri ve lokantalar 2 Mayıs’a kadar kapalı kalacak. Irak Kürdistanı koronavirüsten ölüm sayısının en yüksek olduğu Orta Doğu ülkesi İran sınırında yer alıyor. Irak’ta salgın nedeniyle hayatını kaybedenlerin sayısı ise resmi rakamlara göre 83.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Özel etkinlikler
  • Sadece davet brifingi

Recommended Articles

Suriyeli Kürtler yeni bir tehlikeyle karşı karşıya: Petrol kirliliği
Dan Wilkofsky | Petrol ve gaz | Haz 30, 2020
Suriyeli Kürtler: Mahsul gaspı Türk yardımlarını gölgede bırakıyor
Amberin Zaman | türk-kürt çatışması | Haz 22, 2020
Krizin garajı varlık fonu
Mustafa Sönmez | Türkiye ekonomisi | Haz 22, 2020
Ekonomik kriz erken seçimi zorluyor
Mustafa Sönmez | Türkiye ekonomisi | Haz 15, 2020
Facebook Irak Kürdistanı istihbaratıyla bağlantılı hesapları kapattı
Adam Lucente | Kürtler ve Kürdistan | Haz 5, 2020

Recent Podcasts

Featured Video

More from  Irak'ın Nabzı

al-monitor
Gorani lehçesini yaşatmak isteyen öğretmen Kuran’ı Kürtçeye çevirdi
Dana Taib Menmy | Tehlike altındaki diller | Oca 31, 2020
al-monitor
Türkiye Irak’ta PKK bağlantılı Ezidi milisleri vurdu
Saad Salloum | Ezidiler | Oca 24, 2020
al-monitor
Mühendis’in ardından Haşdi Şabi’yi neler bekliyor?
Mustafa Saadoun | | Oca 21, 2020
al-monitor
Neçirvan Barzani: İran’dan korkmuyoruz ama İran’a saygı duyuyoruz
Amberin Zaman | Kürtler ve Kürdistan | Oca 16, 2020