İran ile Türkiye arasında yaşandığı söylenen teknik bir arıza 20 Ocak’tan itibaren Türkiye’nin İran’dan gaz almasını engelledi. Türkiye’de kış koşullarının ağır seyretmesi nedeniyle krize dönüşen kesinti, BOTAŞ’ın ilk olarak organize sanayi bölgelerinde gaz kullanımını yüzde 40 azaltmasına, ardından elektrik üretim santrallerine gaz verilememesine neden oldu. Bunu, organize sanayi bölgelerinde üç gün boyunca elektrik kesintisi kararı izledi. BOTAŞ 28 Ocak’taki açıklamasında İran’dan gaz arzının test amaçlı sınırlı miktarda başladığını, sanayi işletmelerine uygulanan kısıntı oranının 31 Ocak itibarıyla yüzde 20’ye düşürüldüğünü duyurdu. Türkiye’de üretim kesintilerine neden olan bu süreç, İran ile Türkiye’nin enerji ilişkileri ve Türkiye’nin enerji politikasının mercek altına alınmasına yol açtı.
Türkiye yıllık doğal gaz tüketimi 55-60 milyar metreküp arasında değişen güçlü pazarlardan biri. Yalnızca ısınma değil, elektrik üretiminde de yüzde 40’a yakın payı olan doğal gazda, Ankara boru hatlarının yanı sıra sıvılaştırılmış doğal gaz alarak talebi karşılamaya çalışıyor. Türkiye’nin genel tedarik resmi içerisinde İran’ın payı yüzde 8-10 arasında. Örneğin, Türkiye 2020’de 48 milyar metreküp gaz tüketirken bunun 5.3 milyar metreküpü İran’dan tedarik edilmişti.
Tahran ve Ankara arasında 1990’larda başlayan gaz görüşmeleri 2001’de İran’dan Türkiye’ye gaz aktarımının başlamasını sağladı. Bununla beraber Rusya ve Azerbaycan gibi tedarikçilerden farklı olarak İran ile Türkiye arasındaki gaz alışverişi kesintilerle geçti. Örneğin İran’ın Türkiye’ye gaz aktarmaya başladığı 2001’in ertesi yılında Türkiye İran’ın istenen basınç ve hızda gaz aktarımı yapmadığını ifade ederek yeniden görüşmelere başlamış bu süreçte yine gaz kesintisi yaşanmıştı.
İki ülke siyasi olarak farklı zeminlerde yer alsa da İran 21 yıldır Türkiye’ye gaz aktarıyor. Bu, Türkiye’nin enerji ile küresel siyaseti birbirinden ayırmasının örneğini sunuyor.
AL-MONITOR All-Access gives you unlimited access to all our journalism, the full Daily Briefing, exclusive interviews, premium newsletters, and live events — for less than $2/week.