Türkiye 5 Mart’ta Moskova’da Rusya ile varılan mutabakatın ardından anlaşmayla İdlib’de askeri varlığını şaşırtıcı boyutlarda artırırken cihatçı cepheyi yola getirme planlarıyla ilgili de çarpıcı gelişmeler yaşanıyor. İdlib’in hâkim gücü Heyet Tahrir El Şam (HTŞ) M-4 yolunun açılması konusunda kısmen gösterdiği direnişin ardından Türkiye ile “uyumlu” olma yoluna girerken daha radikal cephe tehditkâr olmaya devam ediyor. 

HTŞ’nin Türkiye ile sorun yaşamak istemediğini gösteren son pragmatist tutumu Türk lirasının Suriye lirasının yerine İdlib’de tedavüle sokulması kararıydı. Türkiye’nin de terör örgütleri listesinde olan bir grupla dolaylı yollardan bankacılık ilişkisinin tesis edilmesi tartışma yaratırken daha çarpıcı gelişme HTŞ’nin radikal cepheyi dizginlemeye ya da tasfiye etmeye dönük adımları oldu. 

Astana, Soçi ve Moskova bildirilerinin hepsinde tüm terör örgütlerinin ortadan kaldırılması hedefi tekrarlanmasına rağmen Türkiye pratikte HTŞ’yi ayrı bir yere koyuyor. Hatta hükümete yakın yayın organları ve düşünce kuruluşları sıklıkla HTŞ’yi “ılımlılaşan makul muhatap” olarak sunmaya çalışıyor. Ankara bir bakıma Rus-Türk mutabakatına ya da Türkiye’nin sahadaki askeri ve sivil düzenlemelerine sorun çıkarmadıkları sürece ideolojisi ve bağlantısı ne olursa olsun “makul örgüt” muamelesi yapmaya meyilli. Burada temel saik saha düzenlemesi yapılırken cihadi grupların düşmanlıklarını Türkiye’ye yöneltmemesi. Bu yüzden de cihatçıları cihatçılar eliyle yola getirmek stratejinin bir parçası. Sahadaki gelişmeler şimdilik bu hassasiyete uygun olarak ilerliyor.

HTŞ’de 5 Mart Moskova Mutabakatı karşısında çatışma değil pragmatizm benimseyen kanatlar baskın gelince Suriye, Rusya ve İran unsurlarına karşı savaşı sürdürmekte kararlı olanlar alternatif oluşumlara yöneldi. Bu çerçevede El Kaide çizgisindeki Hurras El Din, Ensar El Din, Tensikiyat el Cihad (Cihat Koordinasyonu), Ensar El İslam ve Mukatilin El Ensar 12 Haziran’da Fesbutu (Sebat Edin) adı altında ortak askeri operasyon merkezi kurdu. HTŞ ise hem saflarında bölünmelere yol açıp otoritesine meydan okuyan hem de Rusya’nın yeniden operasyonlara başlamasına gerekçe sunan bu radikal oluşumu bertaraf etmek için harekete geçti.