Rusya-İsrail yakınlığından İran nasıl faydalanıyor?

İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, 9 Haziran’da Çin’in Qingdao kentinde düzenlenen Şangay İş Birliği Örgütü zirvesinde Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’le ikili bir görüşme yaptı. Suriye başta olmak üzere bölgesel iş birliğini ele alan taraflar bu iş birliğinin bölgesel istikrarın korunmasında etkili olduğunu vurguladılar. Ruhani “İran ve Rusya’nın Daeş’le mücadeledeki iş birliği (...) etkili olmuştur ve bu iş birliği devam edecektir.” ifadesini kullanırken Putin de ikili iş birliğinin “Suriye’deki krizin çözümü doğrultusunda devam edeceğini” belirtti.

İki liderin bu olumlu açıklamalarına karşın Moskova’nın Suriye konusunda Tahran’la arasına mesafe koymaya başladığı yönündeki haberler giderek çoğalıyor. Tarafların görüş ayrılıkları 17 Mayıs’ta Soçi’de Suriye Cumhurbaşkanı Beşar Esad’la görüşen Putin’in tüm yabancı güçlerin Suriye’den gitmesi gerektiğini söylemesiyle su yüzüne çıktı. Rusya’nın Suriye Özel Temsilcisi Alexander Lavrentiev ertesi gün yaptığı açıklamada Putin’in sadece ABD ve Türkiye’yi değil, İran ve Hizbullah’ı da kastettiğini belirtti.

Üst düzey Rus yetkililer İsrailli muhataplarıyla sık sık görüşüyor, ayrıca ABD ve Ürdün’le güney Suriye konusunda temaslar yürütüyor. Bu temasların sonucunda Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, “Suriyeli olmayan güçlerin” İsrail sınırına yakın bölgelerden çekilmesi gerektiğini söyledi. Bu açıklamayla birlikte Rusya’nın İran’a karşı yaklaşımını değiştirmekte olduğu yorumları arttı. Spekülasyonlar o kadar ileri gitti ki Rusya’nın “İsrail’in tarafında oynadığı” ve İran’ın Suriye’deki menfaatlerini yok saydığı bile iddia edildi.

Ancak Rusya-İran ilişkisinin mevcut halini kavramak ve Rusya’nın son hareketleriyle İran’ın menfaatlerini gerçekten yok sayıp saymadığını anlamak için öncelikle bu menfaatlerin ne olduğuna daha yakından bakmakta fayda var. Bunun için de İran’ın Suriye stratejisinde belirlediği “azami” hedefler ile “asgari” veya temel hedefleri ayırmak gerekir.