İslam Devleti (İD) gerilemeye devam ederken İran-Rusya ortaklığında ciddi sıkıntılar baş gösteriyor. İD’le mücadeleden faydalanarak Suriye’deki askeri hedeflerini ilerleten taraflar anlaşmazlıklarını dile getirmekten imtina ediyor, tenkitçilere fırsat vermek istemiyor. Ancak iki taraf da aralarındaki sürtüşmeyi tam olarak gizleyemiyor.

2016 yılında Moskova ve Tahran Suriye Cumhurbaşkanı Beşar Esad’ı muhalefete karşı birlikte kolladılar, ayakta kalan devlet kurumlarını kurtarmaya çalıştılar. Altı yıldır süren iç savaşı dondurmaya çalışan Rusya şimdi Astana süreci dışında, yani İran’ın arkasından anlaşmalar yapmaya yöneldi. Bunun örnekleri arasında Rusya’nın ABD’yle güneybatı Suriye için Ürdün’ün başkenti Amman’da müzakere ettiği çatışmasızlık bölgesi ve her ikisi Kahire’de müzakere edilen doğu Guta ve kuzey Humus çatışmasızlık bölgeleri sayılabilir.

Temmuzda Hamburg’daki G-20 zirvesinde bir araya gelen ABD Başkanı Donald Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, güneybatı Suriye’deki Dera, Kuneytra ve Süveyde vilayetleri için ateşkes anlaşmasına vardılar. Bu mutabakat, güneydeki çatışmasızlık bölgesi için Astana’da belirlenen koşulları fiilen hükümsüz kıldı. Astana’da belirlenen koşullara göre çatışmasızlık bölgesi Dera ve Kuneytra’yı değil sadece Süveyde’yi kapsayacaktı. Kimi kaynaklara göre ABD-Rusya mutabakatında İran yanlısı güçlerin İsrail-Ürdün sınırının en az 40 kilometre uzağına çekilmesi ve sahaya Rus askeri polisinin konuşlanması öngörülüyor. Moskova’nın bu bölgede yerel halkın desteğini almaya çalıştığı, hatta kendisine sadık milis grupları oluşturmak istediği belirtiliyor.

Rusya’nın İslamcı muhalif grup Ceyş El İslam’la Kahire’de imzaladığı anlaşma ise Rus askerine doğu Guta’da kontrol noktaları oluşturma imkânı verdi. Bu oldukça ilginç bir gelişmeydi. Zira haziranda Türkiye’den gelen resmi açıklamaya göre Şam bölgesindeki ateşkesi izlemek için hem Rusya hem de İran asker konuşlandıracaktı. O halde Moskova-Tahran-Ankara çalışma gruplarında belirlenen planı Rusya tek taraflı mı değiştirdi? Bunu söylemek zor. Ancak Esad güçleriyle İran destekli milislerin isyancıları çıkarmak için çok çeşitli stratejiler denediği, Şam bölgesinde Rusya’nın kontrol sağlamaya çalıştığı görülüyor ve bu da planın kesinlikle değiştirildiğine işaret ediyor.