Tacikistan devlet televizyonu geçtiğimiz günlerde dünyadaki birçok gözlemciyi şaşırtan, örneği görülmemiş bir yayına imza attı. 8 Ağustos’ta yayımlanan belgeselde 1990’lardaki Tacik iç savaşı sırasında tanınmış bazı isimlerin, siyasilerin ve 20 Rus subayın öldürülmesinde İran’ın parmağı olduğu iddia ediliyordu. Belgeselde ayrıca İran’ın “Tacik bilim adamlarını ve aydınlarını ortadan kaldırmaya” yönelik gizli bir plan kurduğu öne sürülüyordu. Tahran’ın katı bir dille reddettiği bu suçlamalar, Tacikistan yönetiminin İran İslam Cumhuriyeti’ne karşı attığı bir dizi adımın sonuncusu ve en çarpıcı olanıydı.

30 Haziran’da Tacikistan’ın kuzeyindeki Hucend kentinde İran’a ait ekonomik ve kültürel merkezler için kapatma talimatı verildiği duyurulmuştu. Öte yandan gayri resmi haber kaynaklarına göre İran’ın Şangay İşbirliği Örgütü’ne tam üyeliği Rusya ve Çin tarafından desteklenirken başlıca engel Tacikistan’ın ısrarlı itirazlardan kaynaklanıyor.

Tacik hükümetinin resmi söylemine göre son dönemdeki gerilimin başlıca sebebi İran’ın Duşanbe yönetimini hedef alan “terörist örgütleri” desteklemesi ve Tacikistan’da “İslamcı radikalizmi” yaymaya çalışması. Aslında İran’a yönelik bu suçlamalar, Tacikistan İslami Diriliş Partisi (TİDP) lideri Muhiddin Kabiri’nin aralık 2015’te İran’da düzenlenen Uluslararası İslami Birlik Konferansı’na davet edilmesinden beri dile getiriliyor. Kabiri, konferans sırasında İran Dini Lideri Ayetullah Ali Hamaney’le görüşmüştü. Yirmi yılı aşkındır Tacikistan’ın en önemli muhalefet partisi olan TİDP, 2015’in ortalarında hükümet tarafından “terörist örgüt” ilan edilmiş, dolayısıyla Kabiri’nin Tahran ziyareti Duşanbe’de sert tepkilere neden olmuştu.

Ancak ikili ilişkilere daha geniş bir tarihsel açıdan bakıldığında Kabiri olayının daha derin kökenleri olan, süregelen bir gerilimi yansıttığı aşikâr. Durumu daha iyi kavrayabilmek için Tacikistan ekonomisine, dış finansman ve yatırımların önemine bakmakta fayda var.