İran ekonomisi üç sektörden oluşur. Kamu sektörü ile özel sektörün yanı sıra din ve devrim vakıfları, askeri kuruluşlar, kooperatifler, sosyal güvenlik ve emeklilik fonlarından oluşan bir “yarı devlet sektörü” var. Uzmanlar, son 30 yılın yanlış özelleştirme süreçleriyle en önemli kamu kuruluşlarında sahipliğin yarı devlet sektörüne geçtiği konusunda mutabık. Bunun sonucunda yarı devlet sektörü bugün İran ekonomisinin en büyük bileşeni konumunda. Ekonomik rollerine dair çok çeşitli tahminler yapılan Devrim Muhafızları’nın kontrol ettiği şirketler ağı da bu sektördeki oyunculardan biri.
Devrim Muhafızları’nın askeri görevlerinin dışına çıkarak ekonomik faaliyete başlaması 1980-88 İran-Irak savaşının ardından oldu. Devrim Muhafızları’nın eski başkomutanı Muhsin Rızai’ye göre 1989’da dönemin Cumhurbaşkanı Ekber Haşimi Rafsancani Devrim Muhafızları’nın ellerindeki imkânları ülkenin yeniden inşasında kullanmasını istedi. Yeniden inşa dönemindeki bu süreç belli başlı siyasi aktörler tarafından olumlu karşılandı.
Muhammed Hatemi’nin cumhurbaşkanı olduğu 1997-2005 döneminde ise Devrim Muhafızları’nın ekonomik büyümesine bir sınır konmak istendiği görüldü. Zira bu yıllarda Devrim Muhafızları’yla bağlantılı şirketler kamu projelerini gözdağı vererek almaya başladılar. 2004’te Turkcell’e verilen mobil telefon lisansının iptali ve 2005’te yine bir Türk şirketi olan TAV’ın İmam Humeyni Uluslararası Havalimanı’nın güvenlik işleriyle ilgili sözleşmesinin iptali bu sürtüşmenin en bariz örnekleri oldu. Her iki ihale daha sonra Devrim Muhafızları’yla bağlantılı konsorsiyumlara verildi.
Devrim Muhafızları’nın petrol gibi stratejik sektörlerden uzak tutulmak istendiği Hatemi döneminin ardından cumhurbaşkanlığına Mahmud Ahmedinejad geldi. 2005’ten 2013’e kadar süren bu dönemde Devrim Muhafızları’na bağlı şirketlerin önü tüm sektörlerde açıldı. Öyle ki Hatem El Enbiya holdinginin yöneticisi Rüstem Kasımi petrol bakanı oldu.
AL-MONITOR All-Access gives you unlimited access to all our journalism, the full Daily Briefing, exclusive interviews, premium newsletters, and live events — for less than $2/week.