Kamuoyuna “mega projeler” olarak takdim edilen, en büyüklerini İstanbul Üçüncü Havalimanı, Üçüncü Köprü, Avrasya Tüneli ile Gebze-İzmir Otoyolu yatırımlarının oluşturduğu projeler ekonomik, ekolojik, hukuk ve mali istikrar açısından mercek altında tutuluyor, sıkça eleştiriliyor, kamu maliyesi için önemli bir kara delik tehdidi olarak görülüyorlar.

“Mega projeler” özünde Kamu-Özel İşbirliği (KÖİ) projeleri ve son tahlilde özelleştirmenin türevi sayılıyorlar. Kamu arazisi, kıyı, akarsu, maden gibi kamusal varlıkların mülkiyeti kamuda kalsa da işletme ve kullanma hakkını sözleşmelerle özel firmalara bırakma operasyonu olan KÖİ projeleri geniş anlamda özelleştirme sürecinin devamı.

Yap İşlet Devret, İşletme Hakkı Devri gibi yöntemleri içeren KÖİ projeleri Dünya Bankası tarafından özellikle “yükselen çevre ülkeler”e öneriliyor ve destekleniyor. Dünya Bankası verilerine göre, yükselen 10 ülke içinde en fazla proje stokuna Brezilya sahip ve sözleşme büyüklüğü 510 milyar dolar. Hindistan 341 milyar dolar ile ikinci, Türkiye ise 161 milyar dolar ile üçüncü sırada. Rusya 155 milyar dolarlık KÖİ stoku ile dördüncü görünürken Meksika’nın 141 milyar dolarlık KÖİ stoku olduğu, Çin’in ise bu konuda biraz geriden gittiği ve KÖİ proje stokunu 139 milyar dolarda tuttuğu gözleniyor.

Türkiye’de yapımı süren KÖİ projelerinden en büyük dördünün yatırım büyüklüğü sürmekte olan 34 projenin üçte ikisine ulaşıyor. Bu dört “mega proje” içinde, Üçüncü Havalimanı 14 milyar dolarlık yatırımı ile (yüzde 38 pay) diğer projelerden ayrışıyor. Söz konusu dört mega projenin üçü İstanbul’dad. Avrasya Tüneli ve İstanbul’un Kuzey ormanları sınırlarında yer alan Üçüncü Havalimanı ile Üçüncü Köprü ve henüz tasarı aşamasında olan Kanal İstanbul birbirini besleyen projeler olarak tasarlanmış durumda.