Türkiye’de son dönemde gözle görülür bir “II. Abdülhamid Han’ın ihyası” trendi yaşanıyor. İmparatorluğu 1876-1909 yılları arasında tek başına yöneten muktedir Osmanlı padişahının ismine yalnızca hükümet yanlısı basında çıkan bir dizi yazıda değil, sosyal medyada yapılan sayısız paylaşımda ve muhtelif konferans ve panellerde de rastlanıyor. Hatta Meclis Başkanı İsmail Kahraman tarafından Dolmabahçe Sarayı’nda “Doğumunun 174. Yılında Sultan II. Abdulhamid Han ve Dönemi” başlıklı bir sempozyum dahi düzenlendi. Kahraman, Osmanlı Padişahı’ndan, “yönümüzü tayin edecek bir pusula, önümüzü aydınlatacak bir meşale” diye söz etti.
Türkiye’deki muhafazakar iktidarın Sultan II. Abdülhamid Han’a duyduğu bu ilgi şaşırtıcı değil aslında. Son etkin Osmanlı Padişahı olarak da anılan, Sultan II. Abdülhamid, Türkiye’deki İslami çevreler için onyıllardır kültürel bir simge olagelmiştir. Örneğin ünlü İslamcı şair Necip Fazıl Kısakürek, hem dindarlığı hem de dünyanın dört bir yanındaki Müslümanları savunmasıyla Halifeliğin hakkını veren bir sultan olduğu için II. Abdülhamid Han’dan “Ulu Hakan” diye bahseder. Osmanlı Devleti iflasın eşiğindeyken Filistin topraklarını Siyonistlere satmayı reddetmesi başlı başına bir efsane olmuştur. Bir başka deyişle, Sultan II. Abdülhamid’in tarihi bir ilham kaynağı olarak Atatürk’ün muhafazakar veya İslamcı bir alternatifi olduğu söylenebilir.
Ancak Türkiye’de yeni gelişen Sultan II. Abdülhamid Han hayranlığının yeni bir boyutu daha var: Sultan II. Abdülhamid’in döneminin Osmanlı aydınları tarafından sıkça eleştirilen otoriter bir hükümdar oluşu.
Evet, otoriter… Aslında Sultan II. Abdülhamid Han saltanatının hemen başında, 1876 yılında, Osmanlı’nın ilk anayasasını ilan eden ve ilk meclisi açan padişahtı. Ancak, kanlı Rus Harbi’nin halen sürdüğü bir ortamda, anayasa iki yıldan az bir süre içinde askıya alındı ve meclis de 30 yıl açılmamak üzere kapatıldı. İmparatorluk için tek çıkış yolunun anayasal düzen olduğunu düşündükleri için Abdülhamid’in “istibdad” rejimini eleştiren Osmanlı liberalleri hatta kimi İslamcılar ise ya susturuldu ya da sürgün edildi.
AL-MONITOR All-Access gives you unlimited access to all our journalism, the full Daily Briefing, exclusive interviews, premium newsletters, and live events — for less than $2/week.
