Azerbaycan ve İsrail iki stratejik müttefik. Ben de bu ittifakın Azerbaycan’ın ikinci bağımsızlığının hemen ardından, 1993’te atılan temellerine katkıda bulunma ayrılacağına nail oldum. İlk bağımsızlık ise tarihteki ilk laik Müslüman devlet olan Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti’yle 1918’de ilan edilmiş ancak kısa ömürlü olmuştu.

Ermenistan ile Azerbaycan arasında ihtilaflı Dağlık Karabağ bölgesinde nisan başında patlak veren şiddetli çatışmaların ardından kırılgan bir ateşkes ilan edildi. Karmaşık uluslararası menfaatlerin iç içe geçtiği her bölgede olduğu gibi bu toprak parçasının kısa ve uzun vadeli geleceğinde de uluslararası toplumun etkili olması bekleniyor. Ancak Azerbaycan’ın her türlü diplomatik desteğe ihtiyaç duyduğu şu dönemde İsrail yardıma koşmuyor.

İki ülke arasındaki ittifak sağlam bir jeopolitik ve realpolitik temele dayanıyor. İki büyük komşusu Türkiye ve İran’ı emperyalist hırslara sahip, İslamcı rejimler olarak tanımlamak mümkünken Azerbaycan laik devlet kimliğini korumak için özel çaba sarf ediyor. Bilhassa İran, sınırlarında Batı’nın çağdaş, laik yaşam tarzını benimseyen bir ülke olmasını hazmedemiyor. Hele de bu ülke Şii çoğunluğa sahipse… Azerbaycan, bölgenin iki önemli gücü Türkiye ve Rusya arasında tarafsız kalmak için de çaba sarf ediyor, taraflar arasında neredeyse askeri boyuta varan diplomatik çatışmada bile.

İran’ın kuzeydoğu köşesinde yaşayan geniş Azeri azınlık Tahran’daki merkezi hükümet tarafından birçok alanda ayrımcılığa uğruyor. Öte yandan Azerbaycan’da antisemitizm hiçbir zaman olmadı. Birçok Yahudi bilimsel, kültürel ve toplumsal alanlarda önemli mevkilere geldi. Azerbaycan’dan İsrail’e göç eden Yahudiler ve hâlen Azerbaycan’da yaşayan Yahudi toplumu, bugün iki ülke arasında olumlu ilişkilerin sürdürülmesinde önemli rol oynuyor. Komşu Gürcistan hariç bölgede Azerbaycan’a en yakın olan laik demokratik devlet İsrail’dir. Azerbaycan ise İsrail’le birçok alanda dostane ilişkilerini alenen ve çekinmeden sürdüren az sayıda Müslüman ülkeden biridir.