İran’ın Dini Lideri Ayetullah Ali Hamaney 23 Haziran’da hükümet yetkilileriyle yaptığı toplantıda şöyle konuştu: “Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, ABD Kongresi, ABD yönetimi veya kim tarafından konmuş olursa olsun ekonomik, mali ve bankacılıkla ilgili yaptırımlar anlaşmanın imzalandığı anda derhal kaldırılmalı. Geriye kalan yaptırımlar da makul aralıklarla kaldırılmalı.”
Viyana’da bir araya gelen müzakereciler son tarih olarak belirlenen 30 Haziran’dan önce anlaşmaya varmaya çalışırken yaptırımların ne zaman ve hangi hızla kaldırılacağı en çetrefilli konular arasında yerini koruyor. ABD yetkilileri Hamaney’in sözlerini not alırken Viyana’da nükleer görüşmeleri izleyen Laura Rozen bir Amerikalı yetkilinin şu sözlerini aktarıyor: “Bizim için her zaman en önemli şey müzakere salonunda olanlardır, İran’ın taahhütlerine bağlı kalıp kalmadığıdır (…) ki bugüne kadar kalmıştır.”
Mohammad Ali Shabani’ye göre anlaşmaya yönelik daha da kalın kırmızı çizgiler koyduğu izlenimi veren Hamaney’in sözleri bağlamı dışında ele alınmamalı: “Aksi hâlde söyledikleri kolayca yanlış okunabilir. Hamaney Batı’nın yaptırımlarından bahsederken ‘Yaptırımların kaldırılmasında farklı uygulama aşamaları vardır ve biz de bunu kabul ediyoruz.’ ifadesini kullandı. Buna ek olarak ‘Yaptırımların kaldırılması İran’ın verdiği taahhütleri yerine getirmesine paralel olmalı.’ dedi. Ne gariptir ki Hamaney’in sözlerinin farklı okunması Hamaney’in kendi medya ofisi tarafından özendirilmiş görünüyor. Hamaney’in Leader.ir ve Khamenei.ir olmak üzere iki web sitesi var. Leader.ir sitesinde ‘Yaptırımların kaldırılmasında farklı uygulama aşamaları vardır ve biz de bunu kabul ediyoruz.’ şeklindeki kritik cümle konuşmanın ne İngilizce ne Farsça metninde yer alıyor. Khamenei.ir sitesinde ise bu ifade sadece Farsça metinde var. Al-Monitor, Khamenei.ir sitesinde yayımlanan konuşmanın Farsça videosunu inceleyerek Hamaney’in bu kilit ifadeyi kullandığını teyit etti.”
Shabani, anlaşmanın ‘başlangıç tarihi’nden İran’ın ne anladığına dair şunları aktarıyor: “Kimliklerinin gizli kalması kaydıyla Al-Monitor’a konuşan İranlı kaynaklar anlaşmaya varılsa dahi Viyana’da hiçbir şeye imza atılmayacağını belirtti. ABD’nin anlaşmayı kendi iç onay sürecinden geçirmek durumunda olduğuna dikkat çeken kaynaklar, anlaşmanın onaydan geçmesiyle birlikte P5+1 (BM Güvenlik Konseyi’nin beş daimi üyesi ve Almanya) ve İran’ın taahhütlerini yerine getirmeye başlayabileceğini kaydetti. Kaynaklara göre uygulama süreci zaman alacak. Örneğin santrifüj sayısını azaltmak birkaç gün içinde bitecek bir iş değil. Dahası her iki taraf da tedbirlerini almaya başladığında belli bir mekanizma kapsamında anlaşmanın hayata geçmiş sayılacağı bir tarih belirlenecek ve bu tarihte iki tarafın da taahhütlerini yerine getirmiş olması gerekecek. İranlı kaynaklara göre Hamaney konuşmasında bu uygulama tarihini kastediyordu. Kaynaklar ayrıca İran’ın BM Güvenlik Konseyi’nin anlaşmaya destek veren bir karar çıkarmasını hâlâ istediğini belirtti.”
AL-MONITOR All-Access gives you unlimited access to all our journalism, the full Daily Briefing, exclusive interviews, premium newsletters, and live events — for less than $2/week.