Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye-Ermenistan sınırında bulunan Kars ilinde, Türk-Ermeni dostluğunun simgesi haline dönüşen İnsanlık Anıtı’na “ucube” dediği gerekçesiyle heykeltıraş Mehmet Aksoy’a 10 bin lira tazminat ödemeye mahkûm oldu. Bu karar, son günlerde otoriter ve yasakçı kararlarıyla gündeme gelen Türkiye yargısı için oldukça önemli. Kararın diğer bir önemi ise söz konusu İnsanlık Anıtı’nın tarihi ve politik anlamı.

İnsanlık Anıtı, Kars ilini kuşbaşı gören Üçler Tepesi’ne yapılmış, 35 metre büyüklüğünde iki insan figüründen oluşuyordu. Bu figürlerden birinin açık eli de Ermenistan’a dönüktü. Anıt, Kars Belediyesi tarafından heykeltıraş Mehmet Aksoy’a yaptırılmıştı. İktidarda bulunan AK Partili olan Belediyeye 2006 yılında bu anıtı yaptırma kararı aldıran olay ise bu süreçte AK Parti Hükümeti ile Ermenistan arasında başlayan diplomatik yakınlıktı.

AK Parti Hükümeti ile Ermenistan arasında başlayan yakınlaşma süreci, 2009 yılında iki ülke arasında diplomatik ilişkilerin kurulmasını amaçlayan bir protokol imzalanmasıyla sonuçlanmıştı. 2009 yılının ekim ayında Zürih’te imzalanan protokol, iki ülke arasındaki mevcut sınırın tanınması ve ortak sınırın açılması konusunda karar alınmasını kapsıyordu. Ayrıca, iyi komşuluk ilişkileri anlayışıyla bağdaşmayacak herhangi bir siyaset izlemeyeceklerine dair taahhütte bulunmaları, hangi nedenle olursa olsun terörizmin tüm biçimlerini, şiddeti ve aşırıcılığı kınamaları, barış ve karşılıklı anlayış doğrultusunda ilişkiler için yeni bir model geliştirmelerini kapsıyordu.

Tarihi süreç, Ermenistan’ın kendi yasaları gereği protokolü Anayasa Mahkemesi’ne götürmesi ve Anayasa Mahkemesi’nin, 2010 yılının ocak ayında, 1915 soykırımına ilişkin çekince koyması ile sekteye uğradı. Her iki ülkenin tutumu nedeniyle protokoller 2010 itibariyle donduruldu.