منظور اردوغان از “علویان بدون علی" چیست؟

رجب طیب اردوغان٬ نخست وزیر ترکیه توجه ویژه‌ای به استفاده از مناقشات چند صد ساله ای که هنوز می‌توانند منجر به بروز کشمکش شود٬ دارد. او این مباحث را مدام در سیاست روزانه خود مطرح می‌کند. اظهار نظرهای فرقه گرایانه او در ماه مارس وقتی که وی شیعیان را "دروغگو٬ فتنه گر و مفتری" نامید به اوج خود رسید. اما حالا او تلاش می‌کند علویان را به دو دسته "علویان با علی" و "علویان بدون علی" تقسیم کند. معنی تحت اللفظی تقسیم بندی او٬ علویانی است که به اسلام وفادارند و تمایل دارند از جمعخانه (محل عبادت علویان) به مساجد بیایند٬ در مقابل دسته دیگری که از نظر او بی خدا هستند.

احترام به اهل بیت و مهمتر از همه داماد پیامبر علی ابن ابی طالب برای علویان بسیار مهم و اساسی است. روایت " علویان بدون علی" به حلقه های علوی مارکسیست-سوسیالیست برمی‌گردد. از نظر این گروه که اقلیتی بسیار کوچک را تشکیل می دهند٬ علوی گری نوعی مذهب پیشا اسلامی است.

سال‌ها پیش فایک بولوت٬ محقق ترک کتابی نوشت با عنوان "علوی گری بدون علی" که در آن مدعی شد علی که توسط علویان پرستش می‌شود از تصویر تاریخی پیغمبر بسیار فاصله دارد. کتاب مورد انتقاد بسیاری قرار گرفت و خیلی از استدلال‌های آن توسط دیگر محققان رد شد. واقعیت امروز این است که برای اکثریت علویان -که مانند شیعیان به علی ارج می‌نهند ولی از اصول اعتقادی متفاوت صوفیانه  ترکی بکتاشیه پیروی می‌کنند- "علوی گری بدون علی" علوی گری نیست.

با این وجود اردوغان مفهومی را که طرفدارانی بسیار کم دارد دستمایه خود قرار داده‌است و آنرا در چارچوبی بسیار عمومی‌تر قرار داده بگونه‌ای که حتی علویانی که معتقدند علی آنها ارتباطی با علی سنی مذهب‌ها ندارد را آزرده‌است. به هر صورت مسئله این نیست که علوی‌گری واقعا چیست. مسئله رویکرد ولی مآبانه حکومت برای تعریف علوی‌گری بر اساس باورهای سنی خود است.