Ana içeriğe atla

Çin’in Orta Doğu’daki silah satışları artıyor, Pentagon endişeli

Uzun yıllardır ABD’nin hâkimiyetinde olan Orta Doğu silah pazarında Çin’in giderek ön plana çıkması Washington’da kaygıyla izleniyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
Military vehicles carrying Wing Loong, a Chinese-made medium altitude long endurance unmanned aerial vehicle, travel past Tiananmen Gate during a military parade to commemorate the 70th anniversary of the end of World War II in Beijing Thursday Sept. 3, 2015. REUTERS/Andy Wong/Pool - GF10000191339

Pentagon tarafından hazırlanan yeni bir rapora göre Çin yapımı silahların Orta Doğu’da yaygınlık kazanması ABD yönetimini endişelendiriyor.

ABD, imzacısı olduğu uluslararası silah kontrol anlaşmaları nedeniyle bazı teknolojilerin ihracatında kısıtlamalara tabiyken, geleneksel müttefikleri arasında artan sayıda ülke Çin’e yöneliyor. Pentagon, Çin’in bölgedeki silah satışlarını artırarak ABD’nin müttefiki olan ülkelerde ekonomik ve askeri varlığını artırma, ilişkilerini geliştirme imkanı yakaladığından kaygılanıyor. Zira Orta Doğu’daki pek çok ülkede para muslukları savunmayla ilgili yetkililerin kontrolünde oluyor.

Geçtiğimiz günlerde Pentagon’da düzenlenen bir brifingde Al-Monitor’un sorularını yanıtlayan Hindistan-Pasifik bölgesinden sorumlu Savunma Bakanı Yardımcısı Randall Schriver, Çin’in silah satışlarını “özellikle ileriye dönük etki amacıyla daha yakın savunma ve askeri ilişkiler kurmakta potansiyel bir araç” olarak niteledi ve ekledi: “Çin daha disiplinsiz olduğu için bizim çok da sorumlu rejimler olarak görmediğimiz rejimler açısından silahların yayılma riski de söz konusu.”

Pentagon’a göre Çin 2013-2017 döneminde Orta Doğu’ya 10 milyar dolarlık silah satışı yaptı. ABD’nin bazı silah kontrol düzenlemelerinde yer alması nedeniyle Çin’in silahlı insansız hava aracı (İHA) satışlarında Irak, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Suudi Arabistan’da “fazla bir rekabetle karşılaşmadığı” belirtiliyor.

Suudi Arabistan ve BAE’nin askeri varlıkları Kızıldeniz ve Afrika’ya kadar uzanırken Çin yapımı İHA’lar bu artan nüfuzun göstergeleri oldu. BAE pilotlarınca kullanılan Wing Loong II tipi İHA’lar yakın zamanda Libya’nın başkenti Trablus üzerinde uçarken görüldüler. Yemen’de ise Çin yapımı İHA’ların İran destekli Husiler tarafından düşürüldüğü görülüyor. Basına yansıyan haberlere göre Husiler bu yıl bu araçlardan dört tane düşürdüler.

Bu arada Trump yönetimi silahlı İHA satışını kolaylaştırmaya çalışıyor. Defense News dergisinin ekim ayında ele geçirdiği belgede Dışişleri Bakanlığı’nın bu tür satışlara daha kolay onay vermesi ele alınıyordu. Önerilen düzenlemeyle hızı saatte 400 milin (644 kilometre) altında olan araçların satışına imkan tanınması öngörülüyordu.

Ancak Beyaz Saray’ın geçtiğimiz günlerde açıkladığı silah ihracatı reformlarında bu düzenleme yer almadı. Böylece Ürdün ve BAE’nin silahlı Predator alma talepleri askıda kalmış görünüyor. BAE ve Suudi Arabistan’a birkaç milyar dolarlık savaş malzemesi sağlamak isteyen Beyaz Saray ise Kongre’yi aşmak için geçen hafta İran kaynaklı güvenlik tehditlerini gündeme getirdi.

Uzmanlara göre ABD’nin silah satışlarında süregelen bir unsur olan Kongre direnci ve insan hakları koşulları, bu tür kurallara alışık olmayan Orta Doğu’daki bazı ortakları rencide ediyor. Al-Monitor’un daha önce de aktardığı gibi Mısır’ın İHA talebi Barack Obama döneminde geri çevrilmişti.

RAND Corporation’da politika analisti olan Becca Wasser “Bizim yönetim sistemimizde çok çeşitli denge denetleme mekanizmaları var ve Kongre’nin rolü çok iyi anlaşılmıyor. Orta Doğu’daki ülkelerde parlamentoların böyle bir gücü pek olmuyor” diyor.

Yine de bu kurallar ABD yapımı silahlı İHA talebini kesmiş değil.

Wasser şöyle devam ediyor: “İnsanların yeni çıkan parlak oyuncuklara nasıl saplantısı varsa silahlı İHA’lar konusunda da öyle bir saplantı var. BAE ve Suudi Arabistan’ın nelere ihtiyacı olduğuna baktığınızda asıl ihtiyaçlarının bomba atan yeni araçlar değil, (istihbarat, gözetleme ve keşif amaçlı) silahsız İHA’lar olduğu görülüyor.”

Trump yönetiminin Amerikan şirketlerine uluslararası anlaşmalarla kısıtlanmamış İHA’larda yabancı ülkelere doğrudan satış izni vermesi üzerine Dışişleri Bakanlığı nisan ayında Suudi Arabistan’a Scan Eagle tipi gözetleme amaçlı İHA satışına onay vermişti.

Uzmanlara göre, mevcut başarısı bir yana, Çin’in Orta Doğu’daki petrol ve silah ticaretine daha çok dahil olması onu bölgedeki istikrarsız pazarın olumsuz etkilerine daha açık hale getirebilir.

New York’taki Dış İlişkiler Konseyi’nde araştırmacı olan Amy Myers Jaffe geçtiğimiz günlerde attığı bir tweet’te şöyle diyordu: “Petrol lanetinin ana dinamiği Pekin’e doğru kayıyor. Petro-dolarları çevirmesi gereken ülke şimdi Çin. Orta Doğu’daki silahlı çatışmalardan kaynaklı OPEC kesintilerinin etkisine de en açık ülke Çin.”

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial