Bağdat müzakere masasına oturmak için Kürtlerden taviz bekliyor

Bağdat, Erbil yönetimi ile müzakere masasına oturmak için bile Kürdistan Bölgesel Yönetimi’ne ağır şartlar dayatıyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

al-monitor Irak Kürdistan Bölgesi Yönetimi Başbakanı Neçirvan Barzani Erbil’deki bir basın toplantısında konuşurken, Irak 6 Kasım 2017 Photo by SAFIN HAMED/AFP/Getty Images.
Kamal Chomani

Kamal Chomani

@KamalChomani

İşlenmiş konular

independence referendum, kurdistan regional government, oil, constitution, kurdistan state, iraqi politics, krg

Ara 14, 2017

Irak merkezi hükümetiyle bir an önce müzakere masasına oturmak isteyen Erbil’deki Kürdistan Bölgesel Yönetimi (KBY), kısa süre önce Irak Yüksek Mahkemesi’nin Kürtlerin bağımsızlık referandumunu anayasaya aykırı bulan kararına saygı göstereceğini açıkladı. Ancak Bağdat yönetimi müzakereleri başlatmak için öne sürdüğü şartlarda ısrarlı olduğu için taraflar arasındaki diyaloğun yakın zamanda başlaması olası görünmüyor.

Eylül ayında düzenlenen referandumda ezici çoğunlukla kabul edilen bağımsızlık kararı Bağdat ile Erbil arasındaki gerginliği doruğa çıkarmıştı. Ancak iki taraf da sorunun Irak Anayasası’nı temel alan müzakerelerle çözülmesi için irade ortaya koydu. Irak Başbakanı Haydar El Ebadi anayasanın henüz hayata geçirilmeyen, Kürtlerin lehine olan maddelerinin hayata geçirilmesi için çalışmaların süreceğini ve bölgesel özerklik hakkının Irak’ın tüm bölgeleri için genişletileceğini açıkladı.

ABD Dışişleri Bakanı Rex Tillerson da bu hafta Atlantik Konseyi ile Kore Vakfı ortaklığında Washington DC’de düzenlenen bir panel sırasında konuya değinerek ABD’nin Irak Anayasası’nın tümüyle hayata geçirilmesi için Iraklı yetkililere yardım edeceğini söyledi.

Tillerson 12 Aralık’taki panelde şöyle konuştu: “Kürtlerin yanında olduğumuzu, Irak Anayasa’sının tam anlamıyla hayata geçirilmesi için onlara destek vereceğimizi söyledik. (...) Anayasa tam anlamıyla hayata geçirildiğinde Kürt halkının bir süredir mustarip olduğu bir dizi sorun da çözülmüş olacak ve böylelikle umuyoruz, Irak’ın toprak bütünlüğü korunacak.”

Irak Parlamentosu’ndan bir kaynak Bağdat’ın müzakereleri başlatmak için öne sürdüğü beş şartı isminin açıklanmaması kaydıyla Al-Monitor’a anlattı.

Kaynak birinci şartı şöyle açıkladı: “KBY, Irak Yüksek Mahkemesi’nin referandumun tüm sonuçlarının geçersiz olduğuna hükmeden kararına uyacağını resmi olarak ilan etmeli. (...) Sadece ‘saygı’ göstermek değil yüksek mahkemenin kararı uyarınca referandum sonuçlarını iptal etmeli.”

KBY yönetimi ise referandum sonuçlarını iptal etmeyi halen reddediyor. Al-Monitor’a bilgi veren kaynağa göre KBY Başbakanı Neçirvan Barzani ve yardımcısı Kubat Barzani mahkemenin kararına uymaya hazır ama eski KBY Başkanı Mesud Barzani ile Kürdistan Bölgesel Güvenlik Konseyi Şansölyeliği görevini yürüten oğlu Mesrur Barzani, buna karşı çıkarak “halk oylaması sonuçlarının ancak yeni bir halk oylamasıyla iptal edilebileceğini” savunuyor. Bağdat ise KBY’nin gelecekte yeniden bağımsızlık talep etmeyeceği konusunda garanti istiyor.

Bunlara ilaveten Irak merkezi hükümeti KBY’nin petrol satışları ve gümrüklerden elde ettiği tüm gelirlerin doğrudan merkezi bütçeye aktarılmasını istiyor. Ayrıca Bağdat, Irak Parlamentosu’nda grubu bulunan beş Kürt partisinden tümünün temsilcilerini kapsamayan bir heyeti kabul etmeyeceğini açıkça ifade etti. Bunlar, Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB), Kürdistan Demokrat Partisi (KDP), Goran Partisi (Değişim Hareketi), İslami Birlik Partisi ve İslami Topluluk Partisi. Kaynağa göre KBY’nin bu iki koşulu kabul etmesi muhtemel. Ancak Bağdat ile Erbil arasındaki asıl anlaşmazlık geriye kalan iki şattan kaynaklanıyor.

Kaynak bunları şöyle açıkladı: “Irak hükümeti, ayrıca Fişhabur ve İbrahim Halil de dâhil tüm sınır kapılarının merkezi hükümete devredilmesini istiyor. Son olarak Irak merkezi yönetimi KBY’nin 5,5 milyar dolarlık borcunu üstlenmek istemiyor. —Bunun 4 milyar doları Türkiye’ye, 1,5 milyar doları da Gazprom’a ait- Bu borçları KBY kendisi ödemek zorunda.”

KBY’nin, bilhassa da KDP’nin Fishabur’u kendi rızasıyla Bağdat yönetimine devretmesi ve Irak güçlerinin orada konuşlanmasına izin vermesi olası görünmüyor. Zira bu geçiş, KDP’nin dış dünyaya açılan kapısı ve mali açıdan yegâne can damarı konumunda. Ayrıca KDP sınır kapısını kendisine muhalefet eden gruplara —PKK ve Rojava yönetimi, yani Kuzey Suriye Demokratik Federasyonu— karşı da bir koz olarak kullanıyor.

KBY halen eylül ayından bu yana maaşını alamayan devlet memurlarına ödeme yapabilmek için uğraşıyor. 11 Aralık’ta toplanan Bakanlar Kurulu’nda kamu görevlilerine her 60 günde bir yarım maaş ödenmesi kararlaştırıldı. Dolayısıyla KBY, Türkiye ve Rusya’ya olan borçlarını ödeyebilecek durumda değil.

Dahası Erbil ile Bağdat arasındaki ilişkiler daima hassas bir dengede seyrettiği için en ufak bir anlaşmazlık bile hızla büyük bir gerginliğe dönüşüyor. Örneğin Ebadi 9 Aralık’ta Iraklı güçlerin İslam Devleti’ne karşı kazandığı zaferi överken Kürt Peşmerge güçlerinin fedakârlıklarına değinmekten kaçındı. Buna yönelik tepkiler o denli büyüdü ki konuşma metni sonradan Peşmerge’yi de kapsayacak şekilde düzeltildi. Dolayısıyla Birleşmiş Milletler, ABD ve Avrupa Birliği’nin tüm baskılarına rağmen Erbil ve Bağdat’ın mayıs ayında yapılacak genel seçimlerden önce müzakere masasına oturması olası görünmüyor.

Tarafların müzakere masasına oturarak yapıcı bir diyalog kurmaları bile bu kadar çetrefilliyken ihtilaflara çözüm bulunması ise son derece zor görünüyor.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Özel etkinlikler
  • Sadece davet brifingi

Recent Podcasts

Featured Video

More from  Irak'ın Nabzı

al-monitor
Suriye: SDG bölgesindeki suikastlar ne anlama geliyor?
Shelly Kittleson | İslam Devleti | Ağu 10, 2020
al-monitor
Irak Kürdistanı Suriyeli Kürtlere gönderilen insani yardımları engelliyor mu?
Amberin Zaman | Koronavirüs | Nis 22, 2020
al-monitor
Gorani lehçesini yaşatmak isteyen öğretmen Kuran’ı Kürtçeye çevirdi
Dana Taib Menmy | Tehlike altındaki diller | Oca 31, 2020
al-monitor
Türkiye Irak’ta PKK bağlantılı Ezidi milisleri vurdu
Saad Salloum | Ezidiler | Oca 24, 2020