İşsizlik Irak’ta tarihi eser kaçakçılığını patlatıyor

Irak’ta devam eden güvenlik kaosu ve artan işsizlik arkeolojik alanlarda kaçak kazıları patlattı. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

al-monitor Suriye’deki bir baskında ele geçirildikten sonra Irak’a iade edilen ve Bağdat’taki Ulusal Müze’de sergilenen tarihi eserler, 15 Temmuz 2015 Photo by SABAH ARAR/AFP/Getty Images.

İşlenmiş konular

looting, islamic state, iraqi economy, iraq crises, archaeology, antiquities

Mar 28, 2016

BABİL, Irak — Yaklaşık 13 bin tarihi mekân ve arkeolojik alana sahip olan Irak’ın topraklarından adeta tarihi eser fışkırıyor. Ancak kanunsuzluk ve şiddetin kol gezdiği ülkede arkeolojik alanlar korunmadan yoksun ve hırsızlar serbestçe kaçak kazılar yapabiliyor.

14 Mart’ta Bağdat’ın kuzeyindeki Tikrit kentinde Asur İmparatorluğu’na ait eserleri yurt dışına kaçırmaya hazırlanan bir çetenin üyeleri yakalandı. Babil emniyetinden Yüzbaşı Fadıl Abbas, bu olayın çok sayıdaki yağmacılık olayından sadece biri olduğunu söylüyor. Al-Monitor’a konuşan Abbas şöyle diyor: “Arkeolojik mekânlar şehirlerin dışında geniş alanlara yayılıyor. Bu da modern gözetleme sistemlerinin yokluğunda bu alanların korunmasını zorlaştırıyor.”

Al-Monitor kaçak kazı yapan kişilerle görüşmeye çalıştı fakat başarılı olamadı. Ne var ki kazılar büyük gizlilik içinde yapılsa da tarihi eser kaçakçılarının birçoğu çevrelerinde biliniyor. Babil’de yaşayan sosyal hizmetler çalışanı Hasan Ali, çok sayıda insanın kaçak kazıyla uğraştığını, buna gerekçe olarak da Irak’ta ciddi boyutta olan işsizliği gösterdiklerini anlatıyor: “Divaniye ve Babil’de bazı insanlar bir anda aşırı zengin oldu. Bunlar tarihi eser taciri olarak biliniyor ama kimse onlara bu konuyu sormaya cesaret edemiyor. Birini suçlayacak olursanız aşiretler arasında kavga çıkabilir.”

Yüzbaşı Abbas ise bu konuda şöyle diyor: “Emniyet birimleri bu kişileri takip ediyor ama delil yetersizliği nedeniyle bir şey yapamıyor. Dolayısıyla bu kişiler hakkında söylenenler iddiadan ibaret.” Ancak Abbas herkesin malumunu da ekliyor: “2003’ten bu yana kaçakçılar emniyet güçlerinin terörle meşgul olmasından faydalanarak polisin koruyamadığı arkeolojik alanlara kolayca giriyor.”

Sırf Babil’de yaklaşık bin 200 arkeolojik alan bulunuyor. Vilayet Güvenlik Konseyi üyesi Falih El Hafaci’ye göre “Yerel yönetim bu alanlarda güvenlik görevlisi sayısını artırarak kaçak kazıları, tarihi eser hırsızlığını durdurmayı ciddiyetle ele alıyor.”

Babil Valisi Sadık Madlul El Sultani 10 Mart’ta basına yaptığı açıklamada eski Roma medeniyetine ait 11 tarihi eseri dışarıdan gelen Arap bir kadına satmayı planlayan bir kişinin tutuklandığını açıklamıştı.

Babil Vilayet Meclisi üyesi Süheyla Abbas halkın sorunlarını takip etmek için köylere, ücra bölgelere sık sık gidiyor. Al-Monitor’a konuşan Abbas, Babil’in güneyinde yaptığı seyahatlerde bazı arkeolojik alanlara da gittiğini ve “tarihi eser arayan kişiler tarafından kazılan birçok mezar” gördüğünü anlattı.

İlginçtir ki tarihi eserlerin birçoğu fazla derinde değil. Bu da kaçakçıların işini kolaylaştırıyor. Öyle ki bazen sırf yağmurun yağması bile eserleri ortaya çıkarıyor. En son 3 Mart’ta Babil’deki Borsippa ören yerinde 114 parça eser yağmurun ardından yüzeye çıktı.

Gizli kazıların takibi kolay değil. Babil’de yaşayan Şeyh Majid Kalabi’ye göre “Bu kazıların ayrıntılarını en iyi değerli taş satıcıları bilir.”

Bu tavsiyeye uyan Al-Monitor Babil vilayetindeki Hilla kentinde değerli taş satıcılığı yapan Haydar El Yasiri’nin dükkânına uğradı. Kaçak eserlere nasıl yaklaştığı sorulduğunda Yasiri sinirli bir şekilde şu yanıtı verdi: “Çok fazla (kaçak) kazı yapıyorlar, özellikle de arkeolojik alanların yakınlarında yaşayanlar. Ancak ben onlarla iş yapmıyorum. Arkeolojik alanlarda buldukları madeni ve altın sikkeleri getirenler oluyor. Biz de onlara bu sikkeleri arkeolojik kurumlara veya emniyet birimlerine teslim etmelerini söylüyoruz.”

Ancak Yasiri’ye göre tüm kazılar kaçakçılık amacıyla yapılmıyor: “Bazı insanlar dinsel törenlerde veya büyü için kullanılan ufak tefek parçalar arıyor.”

Bireysel kazılar dışında İslam Devleti gibi bazı silahlı örgütlerin de Musul kentinde ve Bağdat’ın kuzey bölgelerinde kaçakçılık amacıyla kazılar yaptığı ve bulduklarını tarihi eser tacirlerine sattığı biliniyor.

Babilli arkeolog Halim Yasiri Al-Monitor’a şöyle diyor: “Irak’taki tarihi eserler Mezopotamya’nın tarihidir ama Iraklılar bunları umursamıyor. Arkeolojik alanlara zarar verenlere karşı yetkilileri uyaran kamera ve sensör gibi gözetim araçları olmayınca kaçak kazılar yapılıyor.”

Turizm ve Tarihi Eserler Bakanlığı 2015’te tarihi mirasın korunması için ulusal bir kampanya başlattı. Bu kapsamda arkeolojik alanlar kayda alındı, vatandaşlar da yaşadıkları bölgelerde buldukları tarihi eserleri bildirmeye teşvik edildi.

Buna rağmen arkeolojik alanlar yağmalanmaya, tahrip edilmeye devam ediyor. Irak, arkeolojik alanların araştırılması, korunması ve denetlenmesi konusunda gelişmiş ülkelerin deneyiminden yararlanabilir. Ancak gerekli maddi kaynaklar ve güvenlik sağlanmadıkça bu bilgiler tarihi mirasın korunmasına yetmez.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Özel etkinlikler
  • Sadece davet brifingi

Recommended Articles

Pentagon: Kürt kontrolündeki Arapların hoşnutsuzluğu Şam ve Moskova’ya yarıyor
Jared Szuba | Suriye çatışması | May 15, 2020
Korona virüs milyonların gelir kapısını vurdu
Mahmut Bozarslan | | Mar 6, 2020
Türkiye ile Suriye’deki Kürt yönetimi arasında su kavgası
Amberin Zaman | | Mar 5, 2020
Washington SDG’ye ayrılan bütçeyi kısıyor
Jack Detsch | Donald Trump | Şub 20, 2020
SDG İD’li tutukluları niçin serbest bırakıyor?
Khaled al-Khateb | Suriye çatışması | Şub 11, 2020

Recent Podcasts

Featured Video

More from  Irak'ın Nabzı

al-monitor
Irak Kürdistanı Suriyeli Kürtlere gönderilen insani yardımları engelliyor mu?
Amberin Zaman | Koronavirüs | Nis 22, 2020
al-monitor
Gorani lehçesini yaşatmak isteyen öğretmen Kuran’ı Kürtçeye çevirdi
Dana Taib Menmy | Tehlike altındaki diller | Oca 31, 2020
al-monitor
Türkiye Irak’ta PKK bağlantılı Ezidi milisleri vurdu
Saad Salloum | Ezidiler | Oca 24, 2020
al-monitor
Mühendis’in ardından Haşdi Şabi’yi neler bekliyor?
Mustafa Saadoun | | Oca 21, 2020