Tarihi Yemen kenti savaş ve ihmale kurban gidiyor

Yemen’in Batı kıyısındaki ovalarda bulunan tarihi Zabid kenti savaşın ve yerel yetkililerin yolsuzlukları yüzünden tehdit altında. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

al-monitor Yemen’in Hudeyde vilayetine bağlı tarihi Zabid kentinde tahrip olmuş bir evin önünde duran çocuklar, 15 Mayıs 2013 Photo by REUTERS/Mohamed al-Sayaghi.

İşlenmiş konular

yemen, war, unesco, tourism, prophet muhammad, history, corruption, architecture, antiquities

Eyl 2, 2015

SANA, Yemen — Yemen’in en önemli tarihi kentlerinden Zabid’in kültürel önemi savaşın yarattığı yıkımın yanı sıra son derece basit bir nedenle de tehlike altında: yetkililerin ihmalkârlığı.

Yemen’de patlak veren silahlı çatışma ülkenin kültürel ve tarihi varlıklarına ciddi zararlar verdi. Kimi tarihi yapılar ve kentler doğrudan çatışmaların sahnesi hâline gelirken, arkeolojik alanlar ve müzeler de bombardımanlardan nasibini aldı. Yemen’in tarihi varlıklarına yönelen bu tehdit UNESCO’yu mayısta bir acil durum planı açıklamaya sevk etti. Zira yaşanan gelişmeler ülkenin kültürel ve somut mirasına vahim zararlar verebilecek ciddi bir tehlikeye dönüşmüş durumda.

Bu durum sadece tarihi Zabid kenti için geçerli değil, ama ülkenin batı kıyısı yakınlarında bulunan kentin Yemenliler için özel bir ilmi ve dini önemi var. Kent UNESCO’nun Tehlike Altındaki Dünya Mirası listesinde yer alıyor.

UNESCO Zabid’i 1993’te Dünya Miras Listesi’ne, 2000’de de tehlike listesine aldı. Kültürel ve entelektüel geçmişiyle tanınan kent ülkenin ilk İslam üniversitesinin kurulduğu yer. Ayrıca başta Doğu Asya olmak üzere dini çalışmalara meraklı pek çok yabancı için tarihi bir hac merkezi.

Zabid’in ünü dini öneminden ileri gelir. Kent halkı zamanında İslam’ı kabul eden ilk topluluklardan biri olmuş. Hz Muhammed’in yakın çevresinde yer alan ve İslamiyet’in erken dönemlerinin önemli isimlerinden Ebu Musa El Eş’ari de burada doğmuş. Mekke ziyareti sırasında İslam’ı kabul eden Eş’ari, Hz. Muhammed tarafından İslam’ı yayması için memleketine geri gönderilmiş. Eş’ari, çağrısına yanıt vererek Müslümanlığı kabul eden kişilerle birlikte Mekke’ye dönünce Hz. Muhammed’in halka şöyle seslendiği söylenir: “Yemen halkı size geldi. Onlar pek nazik, yumuşak yürekli insanlar. İman Yemenlidir, hikmet de Yemenlidir.”

Yemen Tarihi Eserler İdaresi'nin Zabid sorumlusu Arafat El Hadrami, Zabid’in 13. yüzyıldan 15. yüzyıla kadar başkent olduğunu hatırlatarak Al-Monitor’a şöyle diyor: “İlk İslam üniversitesine ev sahipliği yaptığı için kentin etkisi ülke sınırlarını da aştı. Zabid, bir cami ve halk pazarı etrafında oluşan doğal kent yapısıyla, dar sokakları ve iç avlulu evleriyle diğer Müslüman, Arap kentlerine de örnek teşkil etti. Kentteki yapılar, başta güzel mimarisi ve süslemeleriyle eşsiz yapılar olarak bilinir.”

Hadrami’nin verdiği bilgilere göre Zabid’de geleneksel yöntemlerle inşa edilmiş 950 tarihi ev bulunuyor. Bunların yüzde 10’u o kadar kötü duruma gelmiş ki sahipleri tarafından terk edilmiş. 85 camii ve bir medresenin yanı sıra kentte tarihi surlar, kapılar, geleneksel çamaşır yıkama yerleri, bir han, İmamlık döneminden kalma bir saray, kale, muhafız evleri ve içme suyu için kullanılan çeşmeler bulunuyor.

Hadrami çoğu evin kerpiç, kireç ve muhtelif ağaç malzemesi gibi Yemen’de yaygın kullanılan geleneksel malzemelerle yapıldığını söylüyor. Hadrami’ye göre kentteki yapılara, bilhassa medrese ve camilere belki ihmalden de çok zarar veren şey beton kullanılarak yapılan onarımlar: “Bunlar, kentin özgün tarihi dokusunu tehdit ediyor. Tarihi yapılara düzenli bakım da yapılmıyor.”

Öte yandan Zabid din ve eğitim alanındaki önemini de yitiriyor. Buna sebep olan bir dizi etmen söz konusu. Hadrami bunların başında “kentteki vakıfların nüfuzlu ve yolsuz yetkililer tarafından yağmalanmasını” gösteriyor ve şöyle devam ediyor: “Evkaf idaresine tahsis edilen para, din eğitimi alan öğrencilerin gıda, içecek ve giyecek masraflarını karşılamak için tek kaynaktı. Ayrıca kente gelen yabancı öğrencilere burs veriliyordu ki yaklaşık 30 yıl sene önce bu öğrencilerin sayısı 5 bini buluyordu.” Yabancı öğrenciler Güneydoğu Asya’dan ve Mısır, Tunus, Cezayir gibi Kuzey Afrika ülkelerinden gelirmiş.

Dini vakıf kaynaklarının kontrolünü ele geçiren nüfuzlu isimlerin yolsuzlukları kentin dini ve kültürel önemine de darbe vurmuş. Öyle ki Zabid’in şanlı geçmişi şimdi tarih sayfalarında kalmış bir masal gibi.

Zabidli araştırmacı Ahmet El Nami kentin “Yemen’in batı ovalarındaki Tihama bölgesinin tarihi önemini” temsil ettiğini söylüyor.

Kentin Ziyadiler (818-1018), Resuliler (1229-1454), Mehdiler (1159-1174) ve Tahiriler (1454-1517) gibi bir dizi küçük devletin siyasi başkenti olduğunu anlatan Nami Al-Monitor’a şöyle diyor: “Burası dünyanın dört yanından gelen öğrencilerin buluştuğu bir merkezdi. (...) Kent bugün acıklı bir durumla karşı karşıya. Kenti 10 asırdır çevreleyen eski surlar da dâhil pek çok tarihi mekân ve yapı tahrip ediliyor. Ayrıca kent için çalıştığını söyleyen yerel yetkililer yolsuzluk yapıyor ve Zabid’in ününü kullanarak yerel ve uluslararası kuruluşlardan para sızdırıyor.”

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Özel etkinlikler
  • Sadece davet brifingi

Recommended Articles

Deyrizor’da özerk Kürt yönetimine karşı protestolar
Khaled al-Khateb | Suriye çatışması | Mar 20, 2020
İran-Türkiye: Korona virüs riski
Mustafa Sönmez | Türkiye ekonomisi | Mar 3, 2020
Rusların Türkiye’deki gayrimenkul alımları niçin arttı?
Yekaterina Chulkovskaya | Bankacılık ve Finans | Şub 7, 2020
Bağdat ile Erbil arasındaki petrol anlaşmasının akıbeti ne olacak?
Dana Taib Menmy | Kurumsal gelişim | Ara 12, 2019
Yüzde 50’lik benzin zammı İran ekonomisine fayda sağlayacak mı?
Bijan Khajehpour | İran'da protestolar | Ara 1, 2019

Recent Podcasts

Featured Video

More from  Gulf

al-monitor
Suudi Arabistan Libya’da vites yükseltiyor
Samuel Ramani | Libya’daki çatışma | Şub 24, 2020
al-monitor
Türkiye’nin Suriye hamlesi Körfez’i derinden etkileyebilir
Samuel Ramani | | Eki 22, 2019
al-monitor
Husilerin artan saldırı kapasitesi Suudi Arabistan’ı zorluyor
Ammar al-Ashwal | Yemen Savaşı | Tem 8, 2019
al-monitor
Suudiler İran konusunda ABD’yi hayal kırıklığına mı uğratacak?
Bruce Riedel | Muhammed bin Selman | May 9, 2019