İsrail yeniden sandığa gidiyor, Netanyahu’nun stratejisi ne?

İsrail dördüncü kez sandık yolunda: Likud’dan ayrılan Gideon Saar’a artan destek Başbakan Benjamin Netanyahu’yu hazırlıksız yakaladı.

al-monitor ​İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu’ya karşı Kudüs’te düzenlenen bir protestoda İsrail bayrakları ve dövizler taşıyan göstericiler, 24 Mayıs 2020 Photo by Photo by Amir Levy/Getty Images.
Ben Caspit

Ben Caspit

@BenCaspit

İşlenmiş konular

Israeli elections

Ara 22, 2020

İnanması güç ama görünüşe göre bu da oldu: İsrail Mart 2021’de, iki yıldan az bir süre içinde dördüncü kez seçime gidecek. İsrail’in kaotik İtalya’ya dönüşümü 21 Aralık’ın son saatlerinde gerçekleşti. Hükümetin seçimleri erteleme tasarısı küçük bir farkla da olsa muhalefet tarafından reddedildi. İsrail siyasetinde suları durultacağı umulan devasa geçiş hükümeti daha yedinci ayındayken yapılan oylama İsrail siyasetini daha derin bir kargaşaya sürükledi.

Netanyahu 2009’daki yeni seçim zaferinden bu yana ilk kez ülkenin takvimi ve ajandasını belirleme gücünü ve süreç üzerindeki kontrolünü kaybetmiş durumda. İşler planladığı gibi gitmedi. Başbakan son birkaç gündür İsrail parlamentosu Knesset’in bütçeyi onaylama tarihini ertelemek için bastırıyordu, böylelikle seçimler de ertelenecekti. Hatta erteleme için İslamcı partinin desteğini bile garantiledi ama hedefine ulaşamadı.

Netanyahu’nun tercihi seçimlerin koronavirüs aşısının etkilerini göstereceği mayıs ya da haziran aylarıydı. Başbakan saflarını sıklaştırıp, muhaliflerini bastırdıktan ve mayıs ayında düzenlenecek bağımsızlık günü kutlamalarında bol bol boy gösterdikten sonra sandığa gidecekti. Ancak seçimler istediğinden çok daha erken, üç ay içinde düzenlenecek. İsrail tarihinde ilk kez sağcı bir başbakan kendisinden daha da sağcı üç rakiple yarışacak, yani geçmişte sağ seçmen oyları üzerindeki tekelinden mahrum olacak. Peki İsrail’in gelmiş geçmiş en büyük siyasi sihirbazının yeni stratejisi ne?

Cevabı Netanyahu bile bilmiyor olabilir. Başbakan seçimler konusunda ailesinin de baskısı altında. Ne ailesini ne de başbakanı, rakibi ve aynı zamanda Savunma Bakanı olan Benny Gantz’a bu yılbaşında verdiği Kasım 2021’de iktidarı bırakma vaadini yerine getirmeye ikna edecek bir güç yok. Bu güç paylaşımı, sözde “birlik” hükümeti daha göreve başlamadan uzlaşının sonu anlamına geliyordu.

Netanyahu bir zamanlar akıl hocası olduğu Gideon Saar'dan da darbe yedi. Bu ay başında sürpriz bir şekilde partisi Likud ile yollarını ayıran Saar, 8 Aralık’ta yeni partisini ilan etti ve sağ partisi desteğini giderek artırıyor. 21 Aralık’ta düzenlenen güncel bir ankete göre şu an 120 sandalyelik Knesset’te 19 sandalye değerinde bir desteğe sahip. 

Dolayısıyla geçmiş seçimlerin aksine Netanyahu için yaklaşan seçimler öncesinde ne olası koalisyon ortakları ne de sağ kesim oylarının çoğunluğu garanti. Dahası, daha önce de belirttiğimiz gibi bu seçimlerde, sol eğilimlerle suçlayıp destek toplayacağı tek bir sağ rakip yerine üç sağ rakiple yarışacak. 

Netanyahu bu seçimde her zamankinden daha tehlikeli ve daha tecrübeli bir cepheyle karşı karşıya. Saar İsrail siyasetinde “eski kurt” diye anılan politikacılardan. Belki Netanyahu’nun ezici karizmasından mahrum olabilir ama son derece etkili bir mühimmata sahip ve amansız zafer azmi iyi bilenmiş durumda.

Bu hafta siyasetin dalgalı sularına atlayarak aldığı risk de bunun bir kanıtı: Netanyahu ve Gantz seçimleri ertelemek için bir uzlaşı yaratabilselerdi Saar açığa düşecekti. Ancak kumarı Saar kazandı. Gizli Saar destekçisi olan iki Likud’lu Knesset üyesi parlamentodaki gece oylamasına son dakikada katılarak seçimlerin ertelenmesi aleyhinde oy kullandı. Netanyahu şaşkına döndü. İlk kez o rakiplerini değil rakipleri onu piste sürüklüyor; ilk kez perde arkasında oyunu kuran ve kaderini yöneten aktör kendisi yerine başkaları.

Netanyahu’nun hayatta kalma planı, etkileyici karizması ve İsrail kamuoyunun geniş kesimlerini Fareli Köyün Kavalcısı gibi peşinden sürükleme yeteneğine dayanıyor. Başbakan bu sıra Fas Kralı’nın sarayında ağırlanacağı bir Fas ziyareti peşinde. İsrail’deki Fas kökenli yüz binlerce seçmenin çoğu sıkı Netanyahu destekçisi. Başbakan’a göre bu tarihi ziyaret seçmen tabanını konsolide ederek sağ rakiplerini ekarte edebilir. Birleşik Arap Emirlikleri ve bazı başka ülkelere de ziyaretler söz konusu.

Daha da önemlisi Netanyahu koronavirüs aşısını İsrail’e diğer ülkelere nazaran çok daha erken getirerek destek toplamaya çalışacak. Başbakan benzeri görülmemiş bir aşı kampanyasıyla genelde neşeli ve eğlenceyi seven seçmen tabanının moralini yükseltmeyi planlıyor. 

Öte yandan Netanyahu’nun en tehlikeli rakibi Saar’a karşı acımasız bir kampanya yürüteceği de muhakkak. Başbakan rakibini ideolojik bir solcu olarak lanse edecek ve Saar’ın kampanyasını baltalamak için ne kadar alçalması gerekiyorsa alçalmaktan, bel altı vuruşlardan sakınmayacak. Netanyahu’nun bu konuda da kendisine inancı tam.

Ne var ki, Netanyahu bu defa yaşamsal bir stratejik kozdan yoksun. Başbakan, Gantz’ın tek gerçek rakibi olduğu geçen üç seçim kampanyasında pek çok İsrailli seçmenin fobisi olan ortak Arap listesine karşı oynamıştı. Hem Gantz’ı hem de Mavi Beyaz Parti’nin yönetimindeki diğer iki emekli generali Araplarla birlikte hükümet kurma planları yapmakla suçlayarak, onlara büyük oy kaybettirmişti. Netanyahu son aylarda Mansur Abbas liderliğindeki İslamcı Ra’am Partisi’nin dört Knesset üyesiyle kurduğu ortaklıkla tükürdüğünü yalamış oldu. Ra’am’lı parlamenterler seçimlerin ertelenmesi için yapılan oylamada Netanyahu’ya destek için Genel Kurul’dan ayrılsalar da sonuç değişmedi. Netanyahu şimdi Araplarla işbirliği planlarını eleştirmek için ağzını her açtığında rakipleri ona bunu hatırlatacak.

Netanyahu’nun seçim kampanyasında muhtemelen Washington’ın da yeri olacak. İsrail müstakbel Joe Biden yönetimiyle şubat yahut mart aylarında Beyaz Saray’da bir görüşme için nabız yoklamaya başladı bile. Oval Ofis’teki kızıl saçlı en yakın arkadaşını kaybeden Netanyahu’nun müstakbel başkanla ortak bir fotoğrafa çok ihtiyacı var. Netanyahu Washington’da her zamanki gibi sıcak bir şekilde karşılanır; flaşlar patlar, ortak basın toplantısı düzenlenir. Başbakan dönüşünde İsrailli seçmene “Gördünüz mü?” diye sorar, “Ben Biden’ın da dilinden anlıyorum. Sizce, ABD’deki Demokrat Parti yönetimiyle kim daha iyi anlaşır: Ben mi, Gideon Saar mı; ben mi, Naftali Bennett mı?”

Ancak asıl soru Washington’ın seçimlerden önce Netanyahu’yu ABD’ye davet edip etmeyeceği. Zira böylesi bir davetiye seçimlere dolaylı müdahale sayılabilir. Sorunun yanıtını Biden ve ekibi verecek. Ancak gerçek olan şu: Netanyahu’nun siyasi kaderi artık sadece kendi ellerinde değil.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Özel etkinlikler
  • Sadece davet brifingi

Recent Podcasts

Featured Video