Doğu Akdeniz gerilimi: Girit’in artan askeri ve ekonomik önemi

Doğu Akdeniz’de Türkiye’yle artan rekabet içinde olan Yunanistan, Girit adasına yeni bir deniz üssü kurmayı planlıyor.

al-monitor ABD’nin Doğu Akdeniz’deki başlıca deniz tesisi olan Girit adasındaki Suda Deniz Destek Faaliyetleri Üssü’nü ziyaret eden ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo ve Yunan Başbakanı Kiriakos Mitsotakis, Yunanistan’a ait Salamis fırkateynini gezerken.  Photo by Photo by ARIS MESSINIS/AFP via Getty Images..

İşlenmiş konular

us military bases, turkey-greece relations, nato, greece, crete, eastern mediterranean

Kas 5, 2020

Doğu Akdeniz’de Yunanistan-Türkiye gerilimi devam ederken Yunan Savunma Bakanı Nikos Panagiotopulos’un Girit’te yeni bir deniz üssü kurulacağını açıklaması, Yunanistan’ın, en güneydeki adası olan Girit’i Doğu Akdeniz’deki güvenlik politikasının merkezine oturttuğunu gösteriyor.

Atina Güvenlik ve Savunma Analizleri Enstitüsü Başkanı Periklis Zorzovilis’e göre Girit’in giderek askerileştirilmesi jeostratejik açıdan yanlış bir karar değil. 

Al-Monitor’un sorularını yanıtlayan Zorzovilis, “Yunanistan’ın Doğu Akdeniz’deki güvenliği açısından en önemli ada Girit’tir. Çünkü adanın hâlihazırda kurulu bir askeri altyapısı var ve coğrafi olarak çok merkezi bir konumda bulunuyor” dedi.

Türkiye’den yana ortak kaygıları olan Yunanistan’ın Arap ortakları da Girit’e ilgi duyuyor.

2019’da Medusa 9 adıyla Girit’te icra edilen deniz, hava ve özel kuvvetler tatbikatında Yunanistan ve Kıbrıs’la (Rum kesimi) birlikte Mısır da yer aldı. Geçtiğimiz ağustos ayında ise Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) gönderdiği dört F-16 savaş uçağı Yunan hava kuvvetleri ile adada ortak tatbikat yaptı.

Peloponez Üniversitesi Akdeniz, Orta Doğu ve İslami Çalışmalar Merkezi Genel Yayın Yönetmeni Stavros Drakularakos Al-Monitor’a şu değerlendirmede bulundu: “Bu gösterilerin birinci adresi Türkiye’dir. Yunanistan, Türkiye’nin bölgedeki yayılmacılığı ve etkinliği karşısında yalnız olmadığı, Türkiye’ye verilecek yanıtlarda Avrupa Birliği’ne bağımlı olmadığı mesajını veriyor.”

Yunanistan’ın kurduğu ortaklıklar kadar Türkiye’yle olan gerilimleri de adaya yansıyor. Ankara’nın 2019’da Libya Ulusal Mutabakat Hükümeti (UMH) ile imzaladığı deniz yetki anlaşmasına Yunanistan’ın itiraz etmesinin bir nedeni de Girit’le ilgili. Yunanistan Girit üzerinden münhasır ekonomik bölge iddiasında bulunuyor. Ankara-UMH anlaşması, uluslararası hukuk açısından da geçerli olan bu iddiayı yok sayıyor. 

Türkiye Cumhurbaşkanı Yardımcısı Fuat Oktay geçtiğimiz günlerde CNN Türk’e verdiği mülakatta, “Biz burada istediğimiz herhangi bir yerde araştırma yaparız. Biz çalışmalarımıza devam ederiz. Libya ile yaptığımız anlaşma dahil, hemen Girit’in güneyinde olan bölgeler de buna dahildir” ifadesini kullandı. Türkiye Oruç Reis araştırma gemisinin hidrokarbon arama faaliyetlerini 14 Kasım’a kadar uzatmış durumda.

Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki hamlelerine karşı AB’nin daha sert tutum alması için Yunanistan ve Kıbrıs baskı yapsalar da AB liderleri bu konuda bölünmüş durumda. Özellikle Almanya daha yumuşak davranıyor. AB’nin ekimdeki zirvesinde Türkiye’ye karşı yaptırım konusu aralık ayına ertelendi.

Öte yandan Yunanistan, derin tarihsel bağları olan Akdeniz’deki komşusu Mısır’dan ve son dönemde BAE’den güçlü destek alıyor. 

Orta Doğu Enstitüsü Savunma ve Güvenlik Programı’nda konuk araştırmacı olan Marwa Maziad’a göre Girit’te ve genel olarak Doğu Akdeniz’de oluşan işbirlikleri, önemli ölçüde Ankara’nın attığı adımlarla tetiklendi. 

Maziad Al-Monitor’a şöyle konuştu: “Mısır’ın gözünde Türkiye, Orta Doğu’yu istikrarsızlaştırmış ve bu istikrarsızlaştırmayı Doğu Akdeniz’e taşıyan, pan-İslamist, ideolojik olarak yayılmacı bir tehdit olarak güvenlik kaygısı oluşturuyor. Bu kaygıları Yunanistan da paylaşıyor.”

Atina Panteon Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Enstitüsü İcra Direktörü Konstantinos Filis’e göre “Yunanistan’ın derdi Türkiye’nin düşmanlarını kendisine müttefik yapmak değil. Yunanistan Türk revizyonizminden endişe duyuyor.”

Türkiye’ye karşı ortak arayan Arap devletleri için Yunanistan, bölgedeki Batı güvenlik şemsiyesinin ana sütunlarından biri olarak da değer ifade ediyor. Girit bu bağlamda merkezi bir konumda. 

NATO’nun 2011’de Libya diktatörü Muammer Kaddafi’yi devirmek için gerçekleştirdiği Birleşik Koruyucu Harekâtı’nda NATO güçleri Girit’i üs olarak kullandılar. Adada bugün iki önemli NATO tesisi bulunuyor: NATO Deniz Denetim Harekâtı Eğitim Merkezi ve NATO Füze Fırlatma Üssü. Bu üs, Avrupa’daki güçlerin karadan havaya ve havadan havaya füze denemeleri yapabildiği tek nokta. Ayrıca, bir derin su limanı olan Girit’teki Suda limanı, oldukça büyük bir tesis olan ABD Deniz Destek Faaliyetleri Üssü’nün de merkezi. 

Drakularakos, “Yunanistan, BAE ve Mısır arasındaki ilişkiler ne kadar iyi giderse bu üç ülkenin ABD ile ortaklık politikaları o kadar olumlu etkilenir” diyor. Bu bağlamda Girit’teki ortak tatbikatlar “Mısır ve BAE için ABD’nin NATO ortağıyla birlikte eğitim yapmak, Washington’la hedefledikleri stratejik ortaklığa biraz da yaklaşmak” anlamına geliyor.

Mazaid ise Yunanistan’ın AB ve NATO üyeliklerinin onu Arap ülkeleri için Türkiye’ye karşı değerli bir ortak kıldığına ancak bu ilişkilerden Yunanistan’ın da fayda sağladığına dikkat çekiyor. “Pan-İslamist Türkiye’ye karşı Yunanistan’ın Mısır ve BAE gibi ülkelere ihtiyacı var” diyen Mazaid, Girit’teki tatbikatlar gibi ses getiren işbirlikleri ile “Müslüman ağırlıklı bir ülke olarak Mısır’ın Yunanistan’ın yanında olduğuna dair güçlü bir mesaj” verildiğini düşünüyor.

Yunanistan’ı Akdeniz’deki komşularıyla yakınlaştıran Türkiye’den kaynaklı ortak tehdit algısı olsa da ilişkilerin savunma alanının ötesinde dinamizm kazandığı görülüyor. 

Yunanistan’ın ekonomik durumu burada belli ölçüde sıkıntı yaratıyor. Zorzovilis’e göre Yunanistan, askeri kabiliyetlerini artırmaya ne kadar istekli olursa olsun, finansal krizden sonra halen tam anlamıyla toparlanamayan Yunan ekonomisi bazı sınırlar dayatıyor. Nitekim Savunma Bakanı Girit’teki yeni deniz üssünün Yunanistan’ın Salamis adasındaki en büyük tesisine denk olacağını söyledi ama yapımı için bir takvim vermedi.

Drakularakos, “Doğu Akdeniz’de ‘yumuşak güç’ ve iyi niyet gösterileri de görüyoruz. Zira bölgedeki ülkelerin potansiyel enerji rezervlerinden ileriye dönük ekonomik kazanım beklentisi var” diyor.

Ancak bu, Libya kıyılarına 320 kilometre mesafede bulunan Girit’in Doğu Akdeniz’de önemli bir kavşak olarak değer kaybedeceği anlamına gelmiyor. Girit, Doğu Akdeniz Gaz Forumu’nda yer alan Yunanistan ve diğer üyeler için 2025’te tamamlanması umulan EastMed doğal gaz boru hattı projesinde kritik bir bağlantı noktası teşkil ediyor. Dahası ada, kendi çevresindeki potansiyel hidrokarbon yataklarına da erişim sağlıyor.

Doğu Akdeniz Gaz Forumu’nda süren işbirliği çabalarının, Yunanistan, Mısır ve Kıbrıs’ın elektrik şebekelerini birbirine bağlama projesinin de gösterdiği gibi Girit bölgede başka ekonomik gelişmelerde de yerini alabilir. 

Arap ülkeleri için Yunanistan gibi Akdeniz ülkeleriyle işbirliği yapmanın asıl değerinin bu tür kazanımlar olacağını vurgulayan Maziad, “BAE de şu an olduğu gibi sadece Türkiye’ye karşı önemli bir askeri kaldıraç bağlamında değil, barış zamanında da varlık gösterebilir” diyor.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Özel etkinlikler
  • Sadece davet brifingi

Recommended Articles

Emekli Türk amiralin İsrail'de yayınlanan makalesi ne anlama geliyor?
Rina Bassist | denizcilik stratejisi | Ara 8, 2020
Almanya niçin Mısır donanmasını güçlendiriyor
Mohamed Saied | Savunma ve güvenlik iş birliği | Kas 10, 2020
Türkiye-Yunanistan kavgası Rusya’ya kazanım sağlayabilir mi?
Anton Mardasov | Sınır ihtilafları ve ilhak  | Eki 22, 2020
Yunanistan’ın Suriye açılımı Türkiye’yi mi hedef alıyor?
Sean Mathews | | Eki 20, 2020
Karadeniz’deki Mısır-Rus tatbikatı Türkiye’ye mesaj mı?
Muhammed Magdy | | Eki 18, 2020

Recent Podcasts

Featured Video