Esad güçleri ile ABD arasındaki çatışmalar Rusya’yı zorlayacak

Rusya, birbirine karşıt farklı aktörlerin devrede olduğu kuzeydoğu Suriye’de zorlu bir sınav veriyor.

al-monitor Suriye’nin Kürtlerin kontrolündeki kuzeydoğu vilayetlerinden Haseke’ye bağlı Kamışlı kırsalında Suriye hükümetine bağlı güçlerce kurulan bir kontrol noktası, 17 Ağustos 2020 Photo by Photo by DELIL SOULEIMAN/AFP via Getty Images.

Ağu 25, 2020

Deyrizor’un doğusunda bulunan Conoco petrol sahası yakınlarındaki ABD askeri üssü 19 Ağustos’ta roket saldırısıyla vuruldu. 17 Ağustos’ta da Haseke’nin yakınlarındaki Kamışlı’da hareket hâlinde olan bir Amerikan devriyesi ile Suriye hükümetine bağlı güçler arasında silahlı çatışma yaşandı. Bölgedeki bir kontrol noktasında çıkan çatışmada bir Suriye askeri öldü. Suriye’nin resmi haber ajansı SANA, askeri öldüren ateşin ABD’ye ait bir savaş helikopterinden açıldığını öne sürerken ABD çatışmaya sadece kara unsurlarının katıldığını duyurdu.

Son gelişmeler Fırat Nehri çevresindeki varlığı giderek daha fazla risk arz eden Rusya için yeni bir uyarı ikazına işaret ediyor. Moskova bölgede ne Suriye rejiminin ABD’ye yönelik provokasyonlarını durduracak kozlara ne de gerektiğinde askeri herakât seçeneğine başvuracak birliğe sahip. 

Rus ve Suriye rejim güçleri Fırat Nehri’nin doğusunda bulunan bölgeye sonbaharda, Türkiye’nin Barış Pınarı Harekâtı kapsamındaki ilerleyişini durdurmak için Suriye Demokratik Güçleri (SDG) ile varılan mutabakat çerçevesinde girmişlerdi. Ancak Rus ve Suriye birlikleri bölgede hâlen tam bir toprak hakimiyeti ve idari kontrol tesis edebilmiş değil. ABD'li birlikler ile Washington destekli SDG’nin askeri varlıklarını sürdürdüğü bölgenin sivil idaresi SDG’ye bağlı yerel yönetimlerin elinde.

Fırat çevresinde konuşlu üç Rus askeri polis taburu, ABD birliklerinin aksine hava desteğine sahip değil. Rusya, bölgedeki hava sahasını kontrol eden ABD’nin onayı olmadan uçaklarını bölgeye sokamıyor. Bu da Türkiye yanlısı yahut Kürt gruplarla olası bir çatışma olasılığına karşı Moskova ve Şam’ın pozisyonunu zayıflatıyor.

2019’un sonlarında Suriye’nin kuzeydoğusundaki tehlike Şam’a bağlı askeri güçler ile Türkiye’nin Barış Pınarı Harekâtı’na katılan muhalif Suriye Ulusal Ordusu arasında bir çatışma çıkması ihtimaliydi. Şimdi ise tehlike rejim güçleri ile SDG arasındaki çatışma olasılığına kaymış durumda. ABD’nin Suriye’nin doğusundaki askeri varlığını koruma kararıyla eli güçlenen SDG, Devlet Başkanı Beşar Esad yönetimine karşı giderek daha uzlaşmaz bir tutum sergiliyor.

Şam yönetimi ile SDG arasındaki çekişmede rejime bağlı istihbarat teşkilatı Muhaberat’ın da devrede olduğu bildiriliyor. Muhaberat’ın Deyrizor’daki Arap aşiretleri ile SDG’nin arasını açmaya çalıştığı, aşiretleri SDG’ye karşı silahlı bir isyana teşvik ettiği belirtiliyor. Böylelikle Muhaberat’la bağlantılı aşiret büyükleri Esad’dan duruma müdahale etmesini talep edecek. Muhaberat, SDG ile aşiretler arasındaki ayrışmayı körüklemek için aşiret liderlerini öldürüp suçu SDG’ye atmak da dahil türlü provokasyonlara hazır görünüyor ve Esad’ın casusları şimdiden sonuç almaya başlamış durumda. Deyrizor’un en geniş aşiretlerinden Akidet’in önde gelenleri “Amerikan işgali ve paralı savaşçılarına karşı halk direnişi” örgütlemek için Akidet Ordusu’nu kurduklarını açıkladı.

Görünen o ki, Conoco sahasının yakınlarındaki askeri tesise 19 Ağustos’ta düzenlenen saldırının ardından da bu grup var. 2017’de Esad’a desteğini açıklayan İran’a yakın Bakara Aşireti lideri Navaf El Beşir’in Akidet Ordusu’na verdiği destek de anlamlı. Beşir, Fırat’ın doğusu için “kurtuluş savaşının” başladığını ilan ederken “ABD ve Kürt teröristlerle mücadeleyi koordine edecek” askeri ve siyasi yapıların oluşturulması için çağrı yaptı.

Rusya ise kuzeydoğu Suriye’deki askeri zafiyetlerinin ve Şam yönetiminin Deyrizor aşiretlerince yeterince desteklenmediğinin -- kimi şeyhlerin bireysel sadakati dışında-- farkında. Dahası, Rus tarafı bölgedeki bir eskalasyonun Suriye rejimi ile ABD destekli SDG arasında doğrudan çatışmalara yol açmasından korkuyor. Bu durumda Moskova’nın rolü gözlemciliğin ötesine geçemez ve Esad’a yardım edemez, ki bu da Kremlin’in itibarını zedeler.

Öte yandan Rusya, Suriye’nin kuzeydoğusu ve doğusundaki aşiretlerin SDG’nin boyunduruğundan kurtulma isteklerini desteklemeye hazır. Ancak aşiretlerin Kürtler ve ABD ile doğrudan çatışmaya girmelerini istemiyor. Dolayısıyla Moskova, Arapları kendi yanına çekmeye çalışarak Rusya’nın himayesinde yeni askeri oluşumlar kurmalarını teşvik edebilir. Rus tarafı sonbaharda Akidet aşiretinin önde gelen şeyhlerinden Cemil Raşid El Kafal ile rejim arasında aracılık yaparak Suriye’nin güneybatısındaki Dara’da sağlanan “uzlaşı” modelinin bir benzerini aşiretlere de önermişti. Buna göre, SDG’ye bağlı Arapların kurduğu Deyrizor Askeri Meclisi de dahil yerel gruplar doğrudan Rusya’ya bağlı olan 5’nci Kolordu’ya katılacaklardı. Ancak aşiretler ABD’nin petrol sahalarını korumak için Suriye’nin doğusundaki birliklerini tutacağını öğrendikten sonra bu teklifi reddettiler.

Bu önerinin bazı unsurları şu an yeniden gündeme alınabilir. Kuzeydoğu’daki Arap aşiretlerine bağlı güçlerin Rusya yanlısı bir çatı altında toplanması sağlanır ve bu güçler nihayetinde 6’ncı Kolordu’yu teşkil eder. Rus yanlısı birliklere katılan Arap aşiretleri ilk etapta kontrol ettikleri bölgedeki toprak hakimiyetlerini korurlar. Böylesi bir yapının, İran'ın kurulmasında etkili olduğu Ulusal Savunma Gücü’nün bölgedeki yerel unsurlarını da dışlamaması gerekir. Zira Deyrizor’un güneydoğusundan Irak sınırına uzanan bölgelerde İran yanlısı grupların etkili olduğu bir gerçek. Tahran, Bukamal kentine kadar uzanan ve İran’ı Irak üzerinden Suriye ve Lübnan’a bağlayan “Şii koridorunun” bir parçası olan bu bölgede yeni askeri üsler kurdu. Bölgedeki Devrim Muhafızları ve İran yanlısı unsurlar İsrail savaş uçaklarının sık sık hedefi oluyor. 

Konuya vakıf bir kaynağın Al-Monitor’a verdiği bilgiye göre İran, Suriye’nin doğusundaki varlığını artırma iddiasını sürdürüyor ve bunun için de Dara’daki gibi Suriye ordusuna bağlı 4’ncü Tümen’i vitrin olarak kullanıyor. Beşar Esad’ın kardeşi Mahir Esad’ın komutanlığındaki 4’ncü Tümen bölgede kuracağı yeni birlikler için Mayadin’de savaşçı devşirme çalışmalarına başladı. Rusya’nın kuzeydoğu Suriye'deki varlığını güçlendirme çabalarına bölgedeki aşiretlerle doğrudan işbirliği yapan Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri de destekler. Zira bölgeye Rusya yanlısı grupların yerleşmesi İran’a karşı bir “tampon bölge” oluşturur ki bu da Abu Dabi ve Riyad’ın işine gelir. ABD’li birliklerin çekilmesi durumunda doğan boşluğu İran yanlısı güçler yerine Rusya’ya bağlı güçler doldurur.

Öte yandan Türkiye bu senaryoyu menfaatine görmeyecektir. Rusya ve Esad rejiminin SDG’nin kontrolündeki toprakları ele geçirme çabalarına karşılık Ankara da Barış Pınarı’yla kurduğu güvenli bölgeyi genişletmeye çalışabilir. Ankara bölgedeki pozisyonunu güçlendirmek için Rusya’ya İdlib konusunda bazı tavizler verebilir. 

İdlib’in gölgesinde kalsa da kuzeydoğu Suriye de İdlib kadar tehlikeli bir bölge ve yaşanan her olay ABD ile Rusya arasında eskalasyon riski taşıyor. Bölgede Rusya, ABD, Türkiye, İran, Şam, Suriye muhalefeti, Kürtler, Arap aşiretleri, PKK ve İslam Devleti aynı anda varlık gösteriyor. Türkiye’nin bölgedeki menfaatleri Suudi Arabistan ve BAE’nin menfaatleriyle çakışıyor. Böylesi bir ortamda ufacık bir kıvılcım bile büyük bir patlamaya dönüşebilir.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Özel etkinlikler
  • Sadece davet brifingi

Recommended Articles

Suriye: SDG bölgesindeki suikastlar ne anlama geliyor?
Shelly Kittleson | İslam Devleti | Ağu 10, 2020
Suriyeli Kürtler ABD’li bir petrol şirketiyle anlaşma imzaladı
Amberin Zaman | Petrol ve gaz | Tem 30, 2020
Suriyeli Kürtler yeni bir tehlikeyle karşı karşıya: Petrol kirliliği
Dan Wilkofsky | Petrol ve gaz | Haz 30, 2020
Suriyeli Kürtler birlik için ‘tarihi adım’ atarken Ankara sessiz
Amberin Zaman | Suriye çatışması | Haz 17, 2020
ABD’nin Suriye yaptırımları Kürt müttefiklerini de tehdit ediyor
Jared Szuba | ekonomi ve ticaret | Haz 9, 2020

Recent Podcasts

Featured Video